พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๑
๑. อกุศลมูลสูตร เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๒๘ (Royal Thai)1/10 in วรรคที่ ๑4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๑ อกุศลมูลสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 393–394
๓. ติกนิบาต
๑. ปฐมวรรค
๑. มูลสูตร
ว่าด้วยอกุศลมูล ๓ ประการ
{๒๒๘} [๕๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลมูลนี้มี ๓ ประการ อกุศลมูล ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
๑. โลภะ ความอยากได้
๒. โทสะ ความประทุษร้าย
๓. โมหะ ความหลงไม่รู้จริง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลมูลมี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่าโลภะ โทสะ โมหะเกิดในตน ย่อมเบียดเบียนคน
ที่มีจิตใจชั่วช้า เหมือนขุยไผ่เกิดขึ้นย่อมเบียดเบียนต้นไผ่
ฉะนั้น
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๑. ปฐมวรรค ๒. ธาตุสูตร
๒ . ธาตุสูตร
ว่าด้วยธาตุ ๓ อย่าง
{๒๒๙} [๕๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุนี้มี ๓ อย่าง ธาตุ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
๑. รูปธาตุ ๒. อรูปธาตุ
๓. นิโรธธาตุ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุมี ๓ อย่างนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนี้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่าเหล่าชนผู้กำหนดรู้รูปธาตุแล้ว ไม่ดำรงอยู่ในอรูปธาตุ
น้อมไปในนิโรธธาตุ ย่อมเป็นผู้ละมัจจุราชได้
- ๑ธาตุ คือ สิ่งที่ทรงผลและสภาวะของตนอยู่เอง มีมากมายหลายอย่าง แต่ในที่นี้ตรัสไว้ ๓ คือ (๑) รูปธาตุ สภาวะที่เป็นรูปธรรม หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในรูปาวจร หรือรูปพรหม ๑๖ ซึ่งกำหนดตั้งเด่พรหมโลกขั้นต่ำไปจนถึงขั้นสูงสุดคืออกนิฏฐภพ (๒) อรูปธาตุ สภาวะที่เป็นอรูปธรรม หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในอรูปาวจรหรืออรูปพรหม ๔ ซึ่งกำหนดตั้งแต่ขั้นต่ำสุดคืออากาสานัญจายตนภพไปจนถึงขั้นสูงสุดคือเนวสัญญานาสัญญายตนภพ (๓) นิโรธธาตุ สภาวะเป็นที่ดับกิเลส หมายถึงพระนิพพาน
- อีกความหมายหนื่ง รูปธาตุ หมายถึงสภาวะที่ประกอบด้วยรูป เกี่ยวเนื่องกับรูป ซึ่งได้แก่ภพที่มีขันธ์ ๕ และภพที่มีขันธ์ ๑ หรือกล่าวโดยย่อ คือ กามภพและรูปภพ อรูปธาตุ หมายถึง สภาวะที่ปราศจากรูป ซึ่งได้แก่ ภพ’ที่มีขันธ์ ๕ หรือเรืยกว่าอรูปภพ นิโรธธาตุ หมายถึงอสังขตธาตุ คือสภาวะที่ปราศจากปัจจัยปรุงแต่ง (ขุ.อิติ.อ. ๒๐๘)
End of ๑. อกุศลมูลสูตร