๑. ภิกขุสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๕

๒. ทุกนิบาต

๑. ปฐมวรรค

๑. ทุกขวิหารสูตร

ว่าด้วยผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการอยู่เป็นทุกข์

{๒๐๖} [๒๘] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการย่อมอยู่ เป็นทุกข์ มีความเดือดร้อน มีความคับแค้น มีความเร้าร้อนในปัจจุบัน หลังจากมรณภาพไปเป็นอันหวังได้ทุคติแน่นอนธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย

(๒) ความไม่รู้จักประมาณในการฉันโภชนาหาร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความเดือดร้อนมีความคับแค้นมีความเร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากมรณภาพไปเป็นอันหวังได้ทุคติแน่นอนในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนี้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุผู้ไม่สำรวมรักษาทวาร คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย

ใจ ไม่รู้จักประมาณในการฉันโภชนาหาร และไม่สำรวม

อินทรีย์ทั้งหลาย ย่อมได้รับความทุกข์กายทุกข์ใจ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

ภิกษุเช่นนั้น มีกายและใจถูกความทุกข์แผดเผา

ย่อมอยู่เป็นทุกข์ทั้งกลางวันกลางคืน

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนื้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนื้

๒. สุขวิหารสูตร

ว่าด้วยผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการอยู่เป็นสุข

{๒๐๗} [๒๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการย่อมอยู่ เป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่คับแค้น ไม่เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย

(๒) ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนาหาร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนื้แล ย่อมอยู่เป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่คับแค้น ไม่เร่าร้อนในปัจจุบัน หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนื้ว่า

ภิกษุผู้สำรวมรักษาทวาร คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย

ใจ รู้จักประมาณในการฉันโภชนาหาร และสำรวม

อินทรีย์ทั้งหลาย ย่อมได้รับความสุขกายสุขใจ