๓. ชานสูตร เล่ม ๒๕

๓. อาสวักขยสูตร

ว่าด้วยการรู้เห็นอะไรจึงสิ้นอาสวะ

{๒๘๒} [๑๐๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความสิ้นอาสวะไว้สำหรับภิกษุผู้รู้เห็นอยู่ มิได้กล่าวไว้สำหรับผู้ไม่รู้ไม่เห็น

ก็เมื่อภิกษุรู้เห็นอะไร อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป

เมื่อภิกษุรู้เห็นว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกขนิโรธคามินิปฏิปทาอาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไปดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อภิกษุรู้เห็นอยู่อย่างนี้ อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

เมื่อเสขบุคคลบำเพ็ญสิกขา ปฏิบัติตามทางตรงอยู่

ญาณในความสิ้นกิเลสคืออนัญญา ตัญญัสสามีตินทรีย์

ย่อมเกิดขึ้นเป็นปฐม ต่อจากนั้น อัญญินทรีย์จึงเกิดขึ้น

(แก่เสขบุคคล)

๔. สมณพราหมณสูตร

ต่อจากนั้น ปัจจเวกขณญาณย่อมเกิดขึ้นแก่พระ

อรหันต์ผู้พ้นวิเศษแล้วว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบอีก’

เพราะกิเลสเครื่องร้อยรัดสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นไปแล้ว

คนพาลผู้เกียจคร้าน ผู้ไม่รู้แจ้ง จึงไม่พึงบรรลุ

นิพพานอันเป็นที่ปลดเปลื้องกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวงนี้

ได้เลย

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๔. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยสมณพราหมณ์ผู้ไม่รู้จริง

{๒๘๓} [๑๐๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกข นิโรธคามินิปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นเราไม่ยกย่องว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือยกย่องว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้ มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้