พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ · ปิฐวรรค
๑๖. สิริมาวิมาน เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๖ (Royal Thai)16/17 in ปิฐวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
_______
๑๖. สิริมาวิมาน
๑๖. สิริมาวิมาน
ว่าด้วยวิมานที่เกิดขึ้นแก่นางสิริมา
(พระวังคีสะประสงค์จะให้นางสิริมา เทพธิดาประกาศบุญกรรมที่นางได้ทำไว้ใน ครั้งก่อนจึงถามนางด้วยคาถาเหล่านี้ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปิฐวรรค สิริมาวิมาน (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 48 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 26, pp. 21–23 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 26, pp. 23–26
ยุตฺตา จ เต ปรมอลงฺกตา หยา
อโธมุขา อฆสิคมา พลี ชวา
อภินิมฺมิตา ปญฺจรถาสตา จ เต
อเนฺวนฺติ ตํ สารถิโจทิตา หยา.
ม้าสำหรับเทียมรถของเธอ ตกแต่งด้วยเครื่องประดับชั้นดีเยี่ยม
มีพลัง แคล่วคล่องว่องไว เหาะทะยานลงไป
รถเทียมม้า ๕๐๐ คัน ที่บุญกุศลเนรมิตเพื่อเธอ
และม้าเหล่านั้นเหมือนถูกนายสารถีกระตุ้นเตือน
ย่อมแล่นตามเธอไป
- 1นางสิริมา เดิมเป็นหญิงโสเภณี ได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าได้บรรลุโสดาบันจึงเลิกอาชีพโสเภณี ได้ตั้ง สลากภัตร ๘ ที่ ถวายสงฆ์ทุกวัน ต่อมานางป่วยหนักเสียชีวิตแต่ยังสาว ได้ไปเกิดเป็นเทพธิดาอยู่ในวิมาน นี้ (ขุ.วิ.อ. ๑๓๗/๘๑)
สา ติฏฺฐสิ รถวเร อลงฺกตา
โอภาสยํ ชลมิว โชติปาวโก
ปุจฺฉามิ ตํ วรตนุ (๑) อโนมทสฺสเน
กสฺมา นุ กายา อนธิวรํ อุปาคมิ.
- 1ม. วรจารุ
เธอประดับองค์ สถิตบนรถอันเลอเลิศ
เปล่งรัศมีสว่างรุ่งเรืองอยู่ประดุจดวงไฟอันโชติช่วง
เทพธิดาผู้มีรูปงาม น่าชม มองแล้วไม่เบื่อ อาตมาขอถามว่า
“เธอมาจากเทพหมู่ไหนหนอจึงเข้ามาเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ซึ่งหาใครเลิศยิ่งกว่าไม่ได้แล้ว
(สิริมาเทพธิดานั้นตอบพระเถระว่า)
กามคฺคปตฺตานํ ยมาหุ อนุตฺตรา (๑)
นิมฺมาย นิมฺมาย รมนฺติ เทวตา
ตสฺมา กายา อจฺฉรา กามวณฺณินี
อิธาคตา อนธิวรํ นมสฺสิตุํ.
- 1ฉ.ม. ยมาหุนุตฺตรํ
ถัดลงมาจากหมู่ปรนิมมิตวสวัตดีเทพ ผู้ถึงความเป็นเลิศ
ด้วยกามคุณ ที่บัณฑิตกล่าวชมว่ายอดเยี่ยมนั้น
มีนิมมานรดีเทพซึ่งเนรมิตสมบัติได้เองแล้วชื่นชมอยู่
ดิฉันเป็นนางอัปสรจากหมู่นิมมานรดีเทพนั้น ซึ่งมีรูปร่างน่าพึงใจ
ประสงค์จะนมัสการพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ซึ่งหาใครเลิศยิ่งกว่ามิได้ จึงมาสู่มนุษยโลกนี้
(พระเถระถามว่า)
- 1เป็นชื่อของหมู่เทพในสวรรค์ชั้นที่ ๖ (สวรรค์มี ๖ ชั้น คือ จาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปรนิมมิตวสวัตดี) เมื่อต้องการอะไรจะให้เทพชั้นที่ ๕ นิรมิตให้ (ขุ.วิ.อ. ๑๓๙/๘๗)
กึ ตฺวํ ปุเร สุจริตมาจรีธ (๑)
เกนาสิ (๒) ตฺวํ อมิตยสา สุเขธิตา
อิทฺธี จ เต อนธิวรา วิหงฺคมา
วณฺโณ จ เต ทส ทิสา วิโรจติ.
- 1อิ. สุจริตํ อจาริธ
- 2ฉ.ม. เกนจฺฉสิ
ชาติก่อนแต่จะมาเป็นเทพธิดานี้
เธอได้ประพฤติสุจริตกรรมอะไรไว้
เพราะบุญอะไรเธอจึงมีบริวารยศอยู่มากมาย เปี่ยมไปด้วยความสุข
อนึ่ง เธอมีฤทธิ์ที่หาฤทธิ์ใดเทียมเท่ามิได้
เหาะไปในอากาศได้ ทั้งมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่วสิบทิศ
เทเวหิ ตฺวํ ปริวุตสกฺกตา (๑) จสิ
กุโต จุตา สุคติคตาสิ เทวเต
กสฺส วา ตฺวํ วจนกรานุสาสนึ
อาจิกฺข เม ตฺวํ ยทิ พุทฺธสาวิกาติ.
- 1ฉ.ม. ปริวุตา สกฺกตา
เทพธิดา อนึ่ง เธอมีมวลเทพห้อมล้อม สักการะ
เธอจุติมาจากคติ ไหนจึงมาถึงสุคติภพนี้
หรือว่าเธอได้ทำตามคำสอนของพระศาสดาพระองค์ไหน
หากเธอเป็นสาวิกาของพระพุทธเจ้าจริง ขอจงบอกอาตมาเถิด
(สิริมาเทพธิดาตอบว่า)
- 1คติ (ภพที่สัตว์ไปเกิด) ๕ คือ นรก กำเนิดดิรัจฉาน เปรต มนุษย์ และสวรรค์
นคนฺตเร นครวเร สุมาปิเต
ปริจาริกา ราชวรสฺส สิริมโต
นจฺเจ คีเต ปรมสุสิกฺขิตา อหุํ
สิริมาติ มํ ราชคเห อเวทึสุ.
พุทฺโธ จ เม อิสินิสโภ วินายโก
อเทสยี สมุทยทุกฺขนิจฺจตํ
อสงฺขตํ ทุกฺขนิโรธสสฺสตํ
มคฺคญฺจิมํ อกุฏิลํ อญฺชสํ สิวํ.
พระพุทธเจ้าทรงองอาจกว่าหมู่ผู้เป็นฤษี ทรงแนะนำเวไนยสัตว์
ได้ทรงแสดงทุกขสัจและสมุทัยสัจว่าเป็นสภาวะที่ไม่เที่ยง
ทรงแสดงทุกขนิโรธสัจซึ่งปราศจากปัจจัยปรุงแต่งว่าเป็นสภาวะคงที่
และทรงแสดงมรรคสัจนี้ซึ่งเป็นทางไม่อ้อมค้อม
เป็นทางตรง และเป็นทางปลอดโปร่งแก่ดิฉัน
สุตฺวานหํ อมตปทํ อสงฺขตํ
ตถาคตสฺส อนธิวรสฺส สาสนํ
สีเลสฺวาหํ ปรมสุสํวุตา อหุํ
ธมฺเม ฐิตา นรวรพุทฺธเทสิเต.
ดิฉันครั้นฟังธรรมอันเป็นทางไม่ตาย ปราศจากปัจจัยปรุงแต่ง
เป็นคำสอนของพระตถาคตเจ้าผู้หาใครเลิศยิ่งกว่ามิได้
สำรวมในศีลทั้งหลายอย่างเคร่งครัดเป็นอันดี
มั่นอยู่ในธรรมที่พระพุทธเจ้าผู้เลิศกว่านรชนทรงแสดงไว้แล้ว
ญตฺวานหํ วิรชํ ปทํ อสงฺขตํ
ตถาคเตน อนธิวเรน เทสิตํ
ตตฺเถวหํ สมถสมาธิมาผุสึ
สาเยว เม ปรมนิยามตา อหุ.
ครั้นรู้ทางที่ปราศจากกิเลสประดุจธุลีซึ่งปราศจากปัจจัยปรุงแต่ง
อันพระตถาคตเจ้าผู้หาใครเลิศยิ่งกว่ามิได้ทรงแสดงไว้แล้ว
ได้สัมผัสสมถสมาธิ ในอัตภาพนั้นเอง
การได้สัมผัสสมถสมาธินั้นแหละ
เป็นภาวะแน่นอนอย่างยิ่งสำหรับดิฉัน
- 1สมถสมาธิ คือ โลกุตตรสมาธิที่ตัดกิเลสได้เด็ดขาด (ขุ.วิ.อ. ๑๔๕/๙๒)
ลทฺธานหํ อมตวรํ วิเสสนํ
เอกํสิกา อภิสมเย วิเสสยิ (๑)
อสํสยา พหุชนปูชิตา อหํ
ขิฑฺฑํ (๒) รตึ ปจฺจนุโภมนปฺปกํ.
- 1ฉ.ม. วิเสสิย
- 2ฉ.ม. ขิฑฺฑา
เอวํ อหํ อมตทสมฺหิ (๑) เทวตา
ตถาคตสฺส อนธิวรสฺส สาวิกา
ธมฺมทฺทสา ปฐมผเล ปติฏฺฐิตา
โสตาปนฺนา น จ ปน มตฺถิ ทุคฺคติ.
- 1ม. อมตรสมฺหิ
ตามที่กราบเรียนมานี้ ดิฉันจึงเป็นเทพธิดาผู้เห็นอมตธรรม
เป็นสาวิกาของพระตถาคตเจ้าผู้หาใครเลิศยิ่งกว่ามิได้
ได้เห็นธรรม ดำรงอยู่ในโสดาปัตติผล เป็นโสดาบันบุคคล
ทุคติเป็นอันไม่มีแก่ดิฉันอีกแล้ว
สา วนฺทิตุํ อนธิวรํ อุปาคมึ
ปาสาทิเก กุสลรเต จ ภิกฺขโว
นมสฺสิตุํ สมณสมาคมํ สิวํ
สคารวา สิริมโต ธมฺมราชิโน.
ดิฉันนั้นมาหมายจะถวายอภิวาท
พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้หาใครเลิศยิ่งกว่ามิได้
หมายจะนมัสการบรรดาภิกษุผู้น่าเลื่อมใส ซึ่งยินดีในกุศลธรรม
และหมายจะเข้าไปนั่งใกล้สมาคมของสมณะที่ปลอดภัย
ดิฉันมีความเคารพพระธรรมราชา
คือ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงสิริ
- 1นิพพาน (ขุ.วิ.อ. ๑๔๘/๙๓)
ทิสฺวา มุนึ มุทิตมนมฺหิ ปีณิตา
ตถาคตํ นรวรทมฺมสารถึ
ตณฺหจฺฉิทํ กุสลรตํ วินายกํ
วนฺทามหํ ปรมหิตานุกมฺปกนฺติ.
สิริมาวิมานํ โสฬสมํ.
ครั้นได้เห็นพระจอมมุนีแล้ว
ดิฉันก็มีใจเบิกบาน เอิบอิ่ม
จึงขอถวายอภิวาทพระองค์ผู้เป็นพระตถาคตเลิศกว่านรชน
ฝึกคนที่ควรฝึก ทรงตัดตัณหาได้ ทรงยินดีในกุศลธรรม
ทรงแนะนำเวไนยสัตว์ให้ข้ามพ้นจากทุกข์ได้
ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกด้วยความเกื้อกูลอย่างยิ่ง
สิริมาวิมานที่ ๑๖ จบ
End of ๑๖. สิริมาวิมาน