สิกขาบทวิภังค์ เล่ม ๑

สญฺเจตนิกาติ : ชานนฺโต สญฺชานนฺโต เจจฺจ อภิวิตริตฺวา วีติกฺกโม.

สุกฺกนฺติ : ทส สุกฺกานิ :- นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ ตกฺกวณฺณํ ทกวณฺณํ เตลวณฺณํ ขีรวณฺณํ ทธิวณฺณํ สปฺปิวณฺณํ

วิสฏฺฐีติ : ฐานา (๑) จาวนา วุจฺจติ ‘วิสฏฺฐี’ติ.

อญฺญตฺร สุปินนฺตาติ : ฐเปตฺวา สุปินนฺตํ.

สํฆาทิเสโสติ : สํโฆว ตสฺสา อาปตฺติยา ปริวาสํ เทติ, มูลาย ปฏิกสฺสติ, มานตฺตํ เทติ, อพฺเภติ; น สมฺพหุลา, น เอกปุคฺคโล; เตน วุจฺจติ “สํฆาทิเสโส”ติ. ตสฺเสว อาปตฺตินิกายสฺส นามกมฺมํ อธิวจนํ; เตนปิ วุจฺจติ “สํฆาทิเสโส”ติ.

คำว่า จงใจ ความว่า รู้อยู่ รู้ดีอยู่ จงใจ ฝ่าฝืนล่วงละเมิด

คำว่า น้ำอสุจิ อธิบายว่า น้ำอสุจิมี ๑๐ ชนิด คือ (๑) อสุจิสีเขียว (๒) อสุจิ สีเหลือง (๓) อสุจิสีแดง (๔) อสุจิสีขาว (๕) อสุจิสีเหมือนเปรียง (๖) อสุจิสี เหมือนน้ำท่า (๗) อสุจิสีเหมือนน้ำมัน (๘) อสุจิสีเหมือนนมสด (๙) อสุจิสี เหมือนนมส้ม (๑๐) อสุจิสีเหมือนเนยใสคำว่า ทำให้เคลื่อน คือ กิริยาที่ทำให้เคลื่อนจากฐาน ตรัสเรียกว่า ทำให้เคลื่อน

คำว่า ยกเว้นไว้แต่ฝัน คือ ยกเว้นความฝัน

คำว่า เป็นสังฆาทิเสส ความว่า สำหรับอาบัตินั้น สงฆ์เท่านั้นให้ปริวาส ชัก เข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัตและเรียกเข้าหมู่ คณะก็ทำไม่ได้ ภิกษุรูปเดียวก็ทำไม่ได้ ฉะนั้นจึงตรัสว่า “เป็นสังฆาทิเสส”

คำว่า “เป็นสังฆาทิเสส” นี้ เป็นการขนานนาม เป็นคำเรียกหมวดอาบัตินั้น นั่นเองโดยอ้อม เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า “เป็นสังฆาทิเสส”