สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๗๘๓} [๕๕๖] ภิกษุณีผู้เป็นญาติ ๑ ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติสั่งให้ถวาย มิได้ ถวายเอง ๑ วางไว้ถวาย ๑ ถวายในอาราม ๑ ในที่อยู่อาศัยภิกษุณี ๑ ในสำนักเดียรถีย์ ๑ ในโรงฉัน ๑ นำออกจากบ้านแล้วถวายในเวลากลับ ๑ ถวายยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ด้วยคำว่า ‘เมื่อมีเหตุที่จำเป็น ก็นิมนต์ฉันได้’ ๑ สิกขมานาถวาย ๑ สามเณรีถวาย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๑

๒. ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยการไม่ห้ามภิกษุณีผู้คอยยืนสั่งการ

เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์

{๗๘๔} [๕๕๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายรับนิมนต์ฉันอยู่ในตระกูล มีภิกษุณีเหล่าฉัพพัคคีย์มายืนสั่งการให้เขาถวายของแก่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “จงถวายแกงที่ท่านองค์นี้ จงถวายข้าวที่ท่านรูปนี้” พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ฉันตามความต้องการ ภิกษุเหล่าอื่นไม่ได้ฉันตามใจประสงค์บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ไม่ห้ามปรามภิกษุณีฉัพพัคคีย์ผู้สั่งการอยู่เล่า”... แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอไม่ห้ามปรามภิกษุณีทั้งหลายผู้สั่งการอยู่จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ไม่ห้ามปรามภิกษุณีทั้งหลายผู้สั่งการอยู่เล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๕๘] อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายรับนิมนต์ฉันอยู่ในตระกูล ถ้าภิกษุณีมายืนสั่งการอยู่ในที่นั้นว่า ‘จงถวายแกงที่ท่านรูปนี้ จงถวายข้าวที่ท่านรูปนี้’ ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นพึงไล่ภิกษุณีนั้นว่า ‘น้องหญิง เธอจงหลีกไปเสีย ตลอดเวลาที่ภิกษุยังฉันอยู่’ ถ้าภิกษุแม้รูปหนึ่งไม่กล่าวออกไปเพื่อจะรุกรานภิกษุณีนั้นว่า ‘น้องหญิง เธอจงหลีกไปเสียตลอดเวลาที่ภิกษุยังฉันอยู่’ ภิกษุเหล่านั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แน่ะอาวุโส พวกข้าพเจ้าต้องธรรมที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ควรจะแสดงคืน พวกข้าพเจ้าขอแสดงคืนธรรมนั้น’

สิกขาบทวิภังค์

{๗๘๕} [๕๕๙] คำว่า อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายรับนิมนต์ฉันอยู่ในตระกูล ความว่า ที่ชื่อว่า ตระกูล ได้แก่ ตระกูล ๔ คือ ตระกูลกษัตริย์ ตระกูลพราหมณ์ ตระกูลแพศย์ ตระกูลศูทร

คำว่า รับนิมนต์ฉันอยู่ คือ รับนิมนต์ฉันโภชนะทั้ง ๕ อย่าง อย่างใด อย่างหนึ่ง

ผู้ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

ที่ชื่อว่า ผู้สั่งการอยู่ คือ สั่งการว่า ‘จงถวายแกงที่ท่านรูปนี้ จงถวายข้าวที่ท่านรูปนี้’ ตามความที่เป็นมิตรกัน ตามความที่เคยเห็นกัน ตามความที่เคยคบกัน ตามความที่ร่วมอุปัชฌาย์กัน ตามความที่ร่วมอาจารย์กัน นี้ชื่อว่าผู้สั่งการอยู่คำว่า อันภิกษุทั้งหลายนั้น ได้แก่ ภิกษุที่ฉันอยู่

คำว่า ภิกษุณีนั้น ได้แก่ ภิกษุณีผู้สั่งการนั้น

ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นพึงไล่ภิกษุณีนั้นว่า ‘น้องหญิง เธอจงหลีกไป ตลอดเวลาที่ภิกษุยังฉันอยู่’ ถ้าภิกษุแม้รูปหนึ่งไม่ไล่ รับไว้ด้วยหวังว่าจักเคี้ยว จักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เคี้ยว ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

{๗๘๖} [๕๖๐] ภิกษุณีผู้เป็นอุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสำคัญว่าเป็นภิกษุณีผู้เป็นอุปสัมบัน ไม่ห้ามปราม ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีผู้เป็นอุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสงสัย ไม่ห้ามปราม ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีผู้เป็นอุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ไม่ห้ามปราม ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ติกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อุปสมบทแล้วแต่สงฆ์ฝ่ายเดียวสั่งการอยู่ ภิกษุไม่ห้ามปรามต้องอาบัติทุกกฏ

ผู้เป็นอนุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสำคัญว่าเป็นภิกษุณีผู้เป็นอุปสัมบันไม่ห้ามปราม ต้องอาบัติทุกกฏ

ผู้เป็นอนุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสงสัย ไม่ห้ามปราม ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ผู้เป็นอนุปสัมบันสั่งการอยู่ ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ไม่ห้ามปราม ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๗๘๗} [๕๖๑] ภิกษุณีสั่งให้ถวายภัตตาหารของตน มิได้ถวายเอง ๑ ถวายภัตตาหารของผู้อื่น มิได้สั่งให้ถวาย ๑ สั่งให้ถวายภัตตาหารที่เขายังไม่ได้ ถวาย ๑ สั่งให้เขาถวายในภิกษุที่เขายังไม่ได้ถวาย ๑ สั่งให้ถวายเท่า ๆ กัน แก่ภิกษุทุกรูป ๑ สิกขมานาสั่งการ ๑ สามเณรีสั่งการ ๑ ไม่ต้องอาบัติ ในเพราะอาหารทุกชนิด เว้นโภชนะห้า ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๒

๓. ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๓

ว่าด้วยรับอาหารในที่ที่ไม่ได้รับนิมนต์

เรื่องตระกูลเสกขะ

{๗๘๘} [๕๖๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ในพระนครสาวัตถีมีตระกูลหนึ่งเป็นตระกูลที่เลื่อมใสทั้งสองสามีภรรยา เจริญด้วยศรัทธา แต่ขาดแคลนด้วยโภคสมบัติ เขาได้สละของเคี้ยวของฉันอันเป็นอาหารมื้อเช้าซึ่งเกิดขึ้นในตระกูลนั้นทั้งหมดแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว บางคราวถึงกับอดอาหารอยู่ พวกชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้รับอาหารไม่รู้จักประมาณเล่า สามีภรรยาคู่นี้ได้ถวายแก่สมณะเหล่านี้แล้ว บางคราวถึงกับอดอาหารอยู่” ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงอนุญาตให้สมมติตระกูลที่ขาดแคลนเป็นตระกูลเสกขะ

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดเจริญด้วยศรัทธา แต่ขาดแคลนด้วยโภคสมบัติ เราอนุญาตให้สมมติตระกูลเห็นปานนั้นว่าเป็นตระกูลเสกขะด้วยญัตติทุติยกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงให้เสกขสมมติอย่างนี้