สิกขาบทที่ ๑๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ [ว่าด้วย การน้อมลาภสงฆ์] เล่ม ๒

เมื่อให้จีวรหรือบริขารอย่างอื่นแก่อนุปสัมบันผู้ที่สงฆ์สมมติก็ตาม ไม่ได้สมมติก็ตาม เป็นผู้จัดเสนาสนะ เป็นผู้แจกอาหาร เป็นผู้แจกข้าวยาคูเป็นผู้แจกผลไม้ เป็นผู้แจกของเคี้ยว หรือเป็นผู้แจกของเล็กน้อย แล้วกลับติเตียน ต้องอาบัติทุกกฏกรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๗๒๖} [๔๘๘] ภิกษุติเตียนสงฆ์ผู้ทำเพราะฉันทาคติ โทสาคติ โมหาคติ ภยาคติ โดยปกติว่า ‘จะประโยชน์อะไรด้วยจีวรที่ให้แล้วแก่ภิกษุนั้น แม้เธอได้ไปแล้วก็จักทิ้งเสีย จักไม่ใช้สอยโดยชอบธรรม’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทัพพสิกขาบทที่ ๑๑

๑๒. ปริณามนสิกขาบท

ว่าด้วยการน้อมลาภสงฆ์ไปเพื่อบุคคล

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๒๗} [๔๘๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ในพระนครสาวัตถีมีกลุ่มชาวบ้านกลุ่มหนึ่งได้จัดอาหารพร้อมทั้งจีวรไว้เพื่อ

สงฆ์ด้วยหมายใจว่าให้ท่านฉันแล้วจักให้ครองจีวร ครั้งนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้เข้าไปหากลุ่มชาวบ้านกลุ่มนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวว่า “ท่านทั้งหลาย ขอจงถวายจีวรเหล่านี้แก่ภิกษุพวกนี้เถิด”

พวกชาวบ้านกล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า พวกกระผมถวายไม่ได้ เพราะพวกกระผมได้จัดอาหารพร้อมทั้งจีวรไว้เพื่อสงฆ์ประจำทุกปี”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์กล่าวว่า “ท่านทั้งหลาย ทายกผู้ถวายแก่สงฆ์มีจำนวนมาก อาหารสำหรับสงฆ์ก็มีมาก ภิกษุพวกนี้อาศัยพวกท่าน เห็นอยู่แต่พวกท่าน จึงอยู่ในที่นี้ได้ หากพวกท่านจักไม่ถวายแก่ภิกษุพวกนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้ใครเล่าจักถวายแก่ภิกษุพวกนี้ ขอท่านทั้งหลายจงถวายจีวร เหล่านี้แก่ภิกษุพวกนี้เถิด”เมื่อชาวบ้านกลุ่มนั้นถูกพวกภิกษุฉัพพัคคีย์รบเร้า จึงได้ถวายจีวรตามที่ได้จัดไว้แก่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ไป แล้วอังคาสสงฆ์ด้วยอาหารอย่างเดียว บรรดาภิกษุที่ทราบว่ามีอาหารพร้อมทั้งจีวรที่เขาจัดไว้ถวายสงฆ์ แต่ไม่ทราบว่าเขาได้ถวายจีวรแก่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ไปแล้ว ได้กล่าวขึ้นอย่างนี้ว่า ... ท่านทั้งหลาย ขอจงถวายจีวรแก่สงฆ์เถิด”พวกชาวบ้านกราบเรียนว่า “ท่านเจ้าข้า จีวรตามที่ได้จัดไว้ไม่มีแล้วเจ้าข้า เพราะพระคุณเจ้าเหล่าภิกษุฉัพพัคคีย์ได้น้อมไปเพื่อพระคุณเจ้า เหล่าภิกษุฉัพพัคคีย์ด้วยกันแล้ว”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ จึงได้น้อมลาภที่เขาน้อมไว้เป็นของจะถวายสงฆ์มาเพื่อบุคคลเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอรู้อยู่น้อมลาภที่เขาน้อมไว้เป็นของจะถวายสงฆ์มาเพื่อบุคคล จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอรู้อยู่ ไฉนจึงได้น้อมลาภที่เขาน้อมไว้เป็นของจะถวายสงฆ์มาเพื่อบุคคลเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๙๐] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ น้อมลาภที่เขาน้อมไว้เป็นของจะถวายสงฆ์มาเพื่อบุคคล เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๗๒๘} [๔๙๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกแก่เธอ หรือเธอบอก

ที่ชื่อว่า เป็นของจะถวายแก่สงฆ์ คือ ของที่เขาถวายแล้วบริจาคแล้วแก่สงฆ์

ที่ชื่อว่า ลาภ ได้แก่ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร โดยที่สุดแม้ก้อนผงเจิม ไม้ชำระฟัน ด้ายชายผ้าที่ชื่อว่า น้อม คือ เขาได้เปล่งวาจาไว้ว่า จักถวาย จักกระทำ ภิกษุน้อมมาเพื่อบุคคล ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๗๒๙} [๔๙๒] ลาภที่เขาน้อมไว้ ภิกษุสำคัญว่าเขาน้อมไว้ น้อมมาเพื่อบุคคลต้องอาบัติปาจิตตีย์ลาภที่เขาน้อมไว้ ภิกษุสงสัย น้อมมาเพื่อบุคคล ต้องอาบัติทุกกฏ

ลาภที่เขาน้อมไว้ ภิกษุสำคัญว่าเขาไม่ได้น้อมไว้ น้อมมาเพื่อบุคคลไม่ต้องอาบัติ

ลาภที่เขาน้อมไว้เพื่อสงฆ์ ภิกษุน้อมมาเพื่อสงฆ์หมู่อื่นก็ตาม เพื่อเจดีย์ก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏลาภที่เขาน้อมไว้เพื่อเจดีย์ ภิกษุน้อมมาเพื่อเจดีย์อื่นก็ตาม เพื่อสงฆ์ก็ตาม เพื่อบุคคลก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏลาภที่เขาน้อมไว้เพื่อบุคคล ภิกษุน้อมมาเพื่อบุคคลอื่นก็ตาม เพื่อสงฆ์ก็ตาม เพื่อเจดีย์ก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏลาภที่เขายังไม่ได้น้อมไว้ ภิกษุรู้ว่าเขาน้อมไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ลาภที่เขายังไม่ได้น้อมไว้ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ลาภที่เขายังไม่ได้น้อมไว้ ภิกษุสำคัญว่าเขายังไม่ได้น้อมไว้ ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๗๓๐} [๔๙๓] ภิกษุผู้ถูกทายกถามว่าจะถวายที่ไหน ตอบว่า ‘ไทยธรรมของพวกท่านพึงได้รับการใช้สอย พึงได้รับการปรับปรุง หรือพึงตั้งอยู่ได้นานในที่ใด ก็หรือจิตของพวกท่านเลื่อมใสในที่ใด ก็จงถวายในที่นั้นเถิด’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปริณามนสิกขาบทที่ ๑๒

จบ สหธัมมิกวรรคที่ ๘

หัวข้อประจำหมวด

สหธัมมิกสิกขาบท ว่าด้วยการว่ากล่าวโดยชอบธรรม ๑

วิเลขนสิกขาบท ว่าด้วยการกล่าวโทษสิกขาบทว่ายุ่งยาก ๑

โมหนสิกขาบท ว่าด้วยแสร้งทำหลง ๑

ปหารทานสิกขาบท ว่าด้วยการตบตีภิกษุ ๑

ตลสัตติกสิกขาบท ว่าด้วยการเงื้อหอกคือฝ่ามือจะทำร้าย ๑

อมูลกสิกขาบท ว่าด้วยการใส่ความด้วยอาบัติอันหามูลมิได้ ๑

สัญจิจจสิกขาบท ว่าด้วยการแกล้งก่อความรำคาญ ๑

อุปัสสุติสิกขาบท ว่าด้วยการแอบฟังภิกษุทะเลาะกัน ๑

กัมมปฏิพาหนสิกขาบท ว่าด้วยการคัดค้านกรรม ๑

ฉันทังอทัตวาคมนสิกขาบท ว่าด้วยการไม่ให้ฉันทะแล้วไปเสีย ๑

ทัพพสิกขาบท ว่าด้วยเรื่องถวายจีวรแก่พระทัพพมัลลบุตร ๑

ปริณามนสิกขาบท ว่าด้วยการน้อมลาภสงฆ์ไปเพื่อบุคคล ๑

๙. รตนวรรค

หมวดว่าด้วยรัตนะ

๑. อันเตปุรสิกขาบท

ว่าด้วยการเข้าเขตพระราชฐานชั้นใน

เรื่องพระเจ้าปเสนทิโกศล

{๗๓๑} [๔๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสสั่งเจ้าหน้าที่ผู้รักษาพระราชอุทยานว่า “แน่ะ พนาย เจ้าจงไปจัดแจงอุทยานให้สะอาด เราจักประพาสอุทยาน”

เจ้าหน้าที่รักษาพระราชอุทยานผู้นั้นรับพระราชกระแสรับสั่งแล้วจัดแจง พระราชอุทยานให้สะอาดอยู่ ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่ที่โคนไม้ต้นหนึ่ง ครั้นแล้วได้เข้าเฝ้าพระเจ้าปเสนที่โกศลถึงพระตำหนัก แล้วได้กราบทูลว่า “ขอเดชะ พระราชอุทยานสะอาดแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่โคนไม้ในพระราชอุทยานนั้นด้วย พระพุทธเจ้าข้า”

ท้าวเธอรับสั่งว่า “ช่างเถอะ พนาย ฉันจักเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า” ครั้นแล้วเสด็จไปยังพระราชอุทยานเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับขณะนั้น มีอุบาสกผู้หนึ่งนั่งเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่ใกล้ ๆ ท้าวเธอได้ ทอดพระเนตรเห็นอุบาสกนั้นนั่งเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่ใกล้ ๆ ครั้นแล้ว ทรงตกพระทัยชะงักอยู่ ครั้นแล้วทรงพระดำริว่า “บุรุษผู้นี้คงไม่ใช่คนเลว เพราะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่ใกล้ ๆ ได้” จึงเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ราชอาสน์อันสมควรข้างหนึ่ง