อันตรายของภิกษุผู้จำพรรษา เล่ม ๔

ทรงอนุญาตสัตตาหกรณียะเพราะกิจของสงฆ์

{๒๑๓} ก็โดยสมัยนั้นแล มหาวิหารของสงฆ์ชำรุดลง อุบาสกคนหนึ่งได้ให้ตัดเครื่องทัพพสัมภาระไว้ในป่า เขาส่งผู้แทนไปในสำนักภิกษุทั้งหลายว่า “ถ้าพระคุณเจ้าทั้งหลายจะพึงขนเครื่องทัพพสัมภาระนั้นไปได้ กระผมขอถวายเครื่องทัพพสัมภาระนั้น” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้เพราะกรณียกิจของสงฆ์ แต่ต้องกลับใน ๗ วัน”

๗. ว่าด้วยเรื่องเมื่อมีอันตราย หลีกไป ไม่ต้องอาบัติ

แต่พรรษาขาด

อันตรายของภิกษุผู้จำพรรษา

{๒๑๔} [๒๐๐] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในอาวาสแห่งหนึ่ง แถบแคว้นโกศล ถูกเหล่าสัตว์ร้ายเบียดเบียน มันจับเอาไปบ้าง มาไล่หนีบ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วถูกสัตว์ร้ายเบียดเบียน มันจับเอาไปบ้าง มาไล่หนีบ้าง พวกเธอพึงหลีกไป เสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วถูกงูเบียดเบียน มันขบกัดเอาบ้าง มาไล่หนีบ้าง พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วถูกพวกโจรเบียดเบียน มันปล้นบ้าง รุมตีบ้าง พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่า นั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วถูกพวกปีศาจรบกวน มันเข้าสิงบ้าง พาเอาไปบ้าง พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว หมู่บ้านประสบอัคคีภัย ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วเสนาสนะถูกไฟไหม้

ภิกษุทั้งหลายเดือดร้อนด้วยเสนาสนะ พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว หมู่บ้านประสบอุทกภัย ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้วเสนาสนะถูกนํ้าท่วม ภิกษุทั้งหลายเดือดร้อนด้วยเสนาสนะ พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด”{๒๑๕} [๒๐๑] ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่อภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในอาวาสแห่งหนึ่ง ชาวบ้านอพยพหนีไปเพราะพวกโจร ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปตามชาวบ้าน”

ชาวบ้านแยกกันไปเป็นสองพวก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปตามชาวบ้านที่มากกว่า”

ชาวบ้านที่มากกว่าเป็นผู้ไม่มีศรัทธาไม่เลื่อมใส ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปตามชาวบ้านที่มีศรัทธา เลื่อมใส”

{๒๑๖} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในอาวาสแห่งหนึ่งแถวแคว้นโกศล ไม่ได้โภชนาหารที่ไม่ว่าจะเศร้าหมองหรือประณีตบริบูรณ์ตามต้องการ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ไม่ได้ โภชนาหารที่ไม่ว่าจะเศร้าหมองหรือประณีตบริบูรณ์ตามต้องการ พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้โภชนาหารที่เศร้าหมองหรือประณีตบริบูรณ์ตามต้องการ แต่ไม่ได้โภชนาหารอันเป็นที่สบาย พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย

ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้โภชนาหารที่เศร้าหมองหรือประณีตบริบูรณ์ตามต้องการ และได้โภชนาหารอันเป็นที่สบาย แต่ไม่ได้เภสัชอันเป็นที่สบาย พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้โภชนาหารที่เศร้าหมองหรือประณีตบริบูรณ์ตามต้องการ ได้โภชนาหารอันเป็นที่สบาย ทั้งได้เภสัชอันเป็นที่สบาย แต่ไม่ได้ผู้อุปัฏฐากที่สมควร

พวกเธอพึงหลีกไปเสียด้วยสำคัญว่านั่นแลเป็นอันตราย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว มีสตรีนิมนต์ว่า ‘ขอท่านจงมาเถิด เจ้าข้า ดิฉันจะถวายเงิน จะถวายทอง จะถวายนา จะถวายสวน จะถวายพ่อโค จะถวายแม่โค จะถวายทาส จะถวายทาสี แก่ท่าน จะยกลูกสาวให้เป็นภรรยาของท่าน ดิฉันจะยอมเป็นภรรยาของท่าน หรือว่าจะนำสตรีอื่นมาให้เป็นภรรยาของท่าน’ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุ คิดอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าจิตเป็นธรรมชาติกลับกลอกเร็วนัก จะพึงเป็นอันตรายแก่พรหมจรรย์ของเราก็ได้’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปเสีย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว มีหญิงแพศยา นิมนต์ ... หญิงสาวเทื้อนิมนต์ ... บัณเฑาะก์นิมนต์

... พวกญาตินิมนต์ ... พระราชาทั้งหลายนิมนต์ ... พวกโจรนิมนต์ ... พวกนักเลงนิมนต์ว่า ‘ขอท่าน จงมาเถิด ขอรับ พวกข้าพเจ้าจะถวายเงิน จะถวายทอง จะถวายนา จะถวายสวน จะถวายพ่อโค จะถวายแม่โค จะถวายทาส จะถวายทาสี แก่ท่าน จะยกลูกสาวให้เป็นภรรยาของท่าน หรือว่าจะนำสตรีอื่นมาให้ เป็นภรรยาของท่าน’ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่าจิตเป็นธรรมชาติกลับกลอกเร็วนัก จะพึงเป็นอันตรายแก่พรหมจรรย์ของเราก็ได้’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปเสีย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้วได้พบขุมทรัพย์ที่ไม่มีเจ้าของ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า จิตเป็นธรรมชาติกลับกลอกเร็วนัก จะพึงเป็นอันตรายแก่พรหมจรรย์ของเราก็ได้’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปเสีย ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด”

๘. ว่าด้วยเรื่องเมื่อมีการทำลายสงฆ์ หลีกไป

ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

[๒๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว เห็นภิกษุมากรูปด้วยกันกำลังตะเกียกตะกายเพื่อทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก เมื่อเราอยู่ต่อหน้า สงฆ์อย่าแตกกันเลย” ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่าในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุมากรูปด้วยกันกำลังตะเกียกตะกายเพื่อ ทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก เมื่อเราอยู่ต่อหน้า สงฆ์อย่าแตกกันเลย’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุมากรูปด้วยกันตะเกียกตะกายเพื่อทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเหล่านั้นล้วนเป็นมิตรของเรา เราจักว่ากล่าวพวกเธอว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกท่านอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ พวกเธอก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุมากรูปด้วยกันกำลังตะเกียกตะกายเพื่อทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเหล่านั้นไม่ใช่มิตรของเราเลย แต่ภิกษุที่เป็นมิตรของภิกษุเหล่านั้นเป็นมิตรของเรา เราจักบอกพวกเธอ พวกเธอที่เราบอกแล้วนั้นจักว่ากล่าวภิกษุเหล่านั้นว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มี

พระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกท่านอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ ภิกษุเหล่านั้นก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุมากรูปด้วยกันได้ทำลายสงฆ์แล้ว ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเหล่านั้นล้วนเป็นมิตรของเรา เราจักว่ากล่าวพวกเธอว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกท่านอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ พวกเธอก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุมากรูปด้วยกันได้ทำลายสงฆ์แล้ว ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเหล่านั้นไม่ใช่มิตรของเราเลย

แต่ภิกษุที่เป็นมิตรของภิกษุเหล่านั้นเป็นมิตรของเรา เราจักบอกพวกเธอ พวกเธอที่เราบอกแล้วนั้น จักว่ากล่าวภิกษุเหล่านั้นว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกท่านอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ ภิกษุเหล่านั้นก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุณีมากรูปด้วยกันกำลังตะเกียกตะกายเพื่อทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นล้วนเป็นมิตรของเรา เราจักว่ากล่าวพวกเธอว่า ‘ดูก่อนน้องหญิงทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกน้องหญิงอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ พวกเธอก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาด

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุณีมากรูปด้วยกันกำลังตะเกียกตะกายเพื่อทำลายสงฆ์ ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นมิใช่มิตรของเราเลย แต่ภิกษุณีที่เป็นมิตรของภิกษุณีเหล่านั้นเป็นมิตรกับเรา เราจักบอกพวกเธอ พวกเธอที่เราบอกแล้วนั้นจักว่ากล่าวภิกษุณีเหล่านั้นว่า ‘ดูก่อนน้องหญิงทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกน้องหญิงอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ ภิกษุณีเหล่านั้นก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุณีมากรูปด้วยกันได้ทำลายสงฆ์แล้ว ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นล้วนเป็นมิตรของเรา เราจักว่ากล่าว พวกเธอว่า ‘ดูก่อนน้องหญิงทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกน้องหญิงอย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ พวกเธอก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัติ แต่พรรษาขาดอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้จำพรรษาแล้ว ได้สดับข่าวว่า ในอาวาสชื่อโน้น ภิกษุณีมากรูปด้วยกันได้ทำลายสงฆ์แล้ว ในเรื่องนั้น ถ้าภิกษุคิดอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นมิใช่มิตรของเราเลย แต่ภิกษุณีที่เป็นมิตรของภิกษุณีเหล่านั้นเป็นมิตรกับเรา เราจักบอกพวกเธอ พวกเธอที่เราบอกแล้วนั้นจักว่ากล่าวภิกษุณีเหล่านั้นว่า ‘ดูก่อนน้องหญิงทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนักนัก พวกน้องหญิง อย่าพอใจการทำลายสงฆ์เลย’ ภิกษุณีเหล่านั้นก็จักทำตาม จักเชื่อฟังคำของเรา จักเงี่ยโสตลงสดับ’ ดังนี้ ก็พึงหลีกไปได้ ไม่ต้องอาบัต แต่พรรษาขาด”

๙. ว่าด้วยเรื่องการจำพรรษาในหมู่โคต่าง เป็นต้น

{๒๑๗} [๒๐๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งประสงค์จะจำพรรษาในหมู่โคต่าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จำพรรษาในหมู่โคต่างได้”

หมู่โคต่างได้ย้ายที่ไป ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เดินทางไปกับหมู่โคต่างได้”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งเมื่อวันเข้าพรรษาใกล้เข้ามา ประสงค์จะเดินทางไปกับกองเกวียน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จำพรรษาในกองเกวียนได้”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งเมื่อวันเข้าพรรษาใกล้เข้ามา ประสงค์จะเดินทางไปกับเรือ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จำพรรษาในเรือได้”

๑๐. ว่าด้วยเรื่องสถานที่ที่ไม่ควรจำพรรษา

{๒๑๘} [๒๐๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งจำพรรษาในโพรงไม้ คนทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกปีศาจ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาในโพรงไม้ รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาบนค่าคบไม้ คนทั้งหลาย พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพรานเนื้อ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาบนค่าคบไม้ รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๒๑๙} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในที่กลางแจ้ง เมื่อฝนตก ก็พากันวิ่งเข้าไปยังโคนไม้บ้าง ชายคาบ้าง ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาในที่กลางแจ้ง รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายไม่มีเสนาสนะจำพรรษา จึงเดือดร้อนด้วยความหนาวบ้าง ด้วยความร้อนบ้าง ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่มีเสนาสนะไม่พึงจำพรรษา รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในโรงเก็บศพ คนทั้งหลาย พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกสัปเหร่อ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาในโรงเก็บศพ รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในร่ม คนทั้งหลายพากัน เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกโคบาล ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาในร่ม รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาในตุ่ม คนทั้งหลายพากัน เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงจำพรรษาในตุ่ม รูปใดจำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

๑๑. ว่าด้วยเรื่องตั้งกติกาไม่เป็นธรรม

{๒๒๐} [๒๐๕] ก็โดยสมัยนั้นแล พระสงฆ์ในพระนครสาวัตถีได้ตั้งกติกาเช่นนี้ไว้ว่า “ในระหว่างพรรษาห้ามให้บรรพชา”

หลานชายของนางวิสาขามิคารมารดา ได้เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้ว ขอบรรพชา ภิกษุทั้งหลายบอกอย่างนี้ว่า “คุณ พระสงฆ์ได้ตั้งกติกากันไว้ เช่นนี้ว่าในระหว่างพรรษาห้ามให้บรรพชา คุณจงรอไปตลอดเวลาที่ภิกษุทั้งหลายจำพรรษาอยู่ จำพรรษาเสร็จแล้วจึงจะบวชให้” ครั้นภิกษุเหล่านั้น จำพรรษาแล้วได้บอกหลานชายของนางวิสาขามิคารมารดาว่า “คุณ บัดนี้ เธอจงมาบวชเถิด” เขาจึงเรียนอย่างนี้ว่า “ท่านขอรับ ถ้ากระผมได้บวชไปแล้ว กระผมก็จะยินดียิ่งนัก แต่เดี๋ยวนี้กระผมจะไม่บวชละ”

นางวิสาขามิคารมารดาจึงได้เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าทั้งหลายจึงได้ตั้งกติกากันไว้เช่นนี้ว่าในระหว่างพรรษาห้ามให้บรรพชาเล่า กาลเช่นไรเล่า จึงไม่ควรประพฤติธรรม”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินนางวิสาขามิคารมารดาเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา อยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงตั้งกติกาไว้เช่นนี้ว่า ‘ในระหว่างพรรษาห้ามให้บรรพชา’ รูปใดตั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ”

๑๒. ว่าด้วยเรื่องปรับอาบัติทุกฏเพราะรับคำ

เรื่องพระอุปนันทะจำพรรษาในอาวาส ๒ แห่ง

{๒๒๑} [๒๐๖] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอุปนันทศากยบุตรถวายปฏิญาณแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลว่าจะจำพรรษาในวันเข้าพรรษาต้น ท่านเดินทาง ไปยังอาวาสนั้น ในระหว่างทางได้พบอาวาส ๒ แห่งซึ่งมีจีวรมาก จึงคิด ว่า “ถ้ากระไร เราพึงจำพรรษาในอาวาส ๒ แห่งนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จีวรเป็นอันมากก็จักเกิดขึ้นแก่เรา” ท่านจึงจำพรรษาในอาวาส ๒ แห่งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พระคุณเจ้า อุปนันทศากยบุตรให้ปฏิญาณแก่เราไว้ว่าจะจำพรรษา ไฉนจึงได้ทำให้คลาดเคลื่อนเสียเล่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิการพูดเท็จ ทรงสรรเสริญกิริยาที่เว้นจากการพูดเท็จโดยอเนกปริยายมิใช่หรือ”ภิกษุทั้งหลายได้ยินท้าวเธอทรงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านพระอุปนันทศากยบุตรถวายปฏิญาณแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลไว้ว่าจะจำพรรษา

ไฉนจึงได้ทำให้คลาดเคลื่อนเสียเล่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิการพูดเท็จ ทรงสรรเสริญกิริยาที่เว้นจากการพูดเท็จโดยอเนกปริยายมิใช่หรือ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอปฏิญาณแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลไว้ว่าจะจำพรรษาแล้วทำให้คลาดเคลื่อนเสีย จริงหรือ”

ท่านอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอถวายปฏิญาณแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลไว้ว่าจะจำพรรษา ไฉนจึงได้ทำให้คลาดเคลื่อนเสียเล่า เราตำหนิการพูดเท็จ สรรเสริญกิริยาที่เว้นจากการพูดเท็จ โดยอเนกปริยายแล้วมิใช่หรือ การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า[๒๐๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะ จำพรรษาในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ในระหว่างทาง ได้พบอาวาส ๒ แห่งมีจีวรมาก จึงคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงจำพรรษา ในอาวาส ๒ แห่งนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้ จีวรเป็นอันมากก็จักเกิดขึ้นแก่เรา’ เธอจึงจำพรรษาในอาวาส ๒ แห่งนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ

ปฏิญาณจำพรรษาต้น

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึง

วันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอหลีกไปเสียในวันนั้นทีเดียวทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปเสียในวันนั้นทีเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอไปสู่อาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ คํ่า จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน หลีกไปทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

วันจำพรรษาต้น ของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน มีกิจจำเป็นจึงหลีกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอไปสู่อาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันน้ำใช้ กวาดบริเวณ เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธออยู่ข้างนอกวิหารเลย ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ คํ่า จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธอกลับมาภายใน ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปเมื่อยังไม่ถึงวันปวารณาอีก

๗ วัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นจะกลับมายังอาวาสนั้นอีกก็ตาม ไม่มาก็ตาม วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้นแล้วทำอุโบสถ ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอหลีกไปเสียในวันนั้นทีเดียวทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้นแล้วทำอุโบสถ ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปในวันนั้นทีเดียว ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน มีกิจจำเป็นจึงหลีกไป ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธออยู่ข้างนอกวิหารเลย ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ

...เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธอกลับมาภายใน ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาต้น เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้นแล้วทำอุโบสถ ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าสู่วิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันน้ำใช้ กวาดบริเวณ เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปเมื่อยังไม่ถึงวันปวารณาอีก ๗ วัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นจะกลับมายังอาวาสนั้นอีกก็ตาม ไม่มาก็ตาม วันจำพรรษาต้นของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำ

ปฏิญาณจำพรรษาหลัง

{๒๒๒} [๒๐๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะ จำพรรษาในวันเข้าพรรษาหลัง พอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดบริเวณ เธอหลีกไปเสียในวันนั้นทีเดียวทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาหลัง เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถข้างนอก ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ กวาดบริเวณ เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปในวันนั้นทีเดียว ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน มีกิจจำเป็นจึงหลีกไป ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธออยู่ข้างนอกวิหารเลย ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาหลัง เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้น ทำอุโบสถภายนอกวิหาร ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งนํ้าฉันน้ำใช้ กวาดบริเวณ เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธอกลับมาภายใน ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำอนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษาใน วันเข้าพรรษาหลัง ...

... เธอมีกิจจำเป็น จึงหลีกไปเมื่อยังไม่ครบ ๔ เดือนอันเป็นที่บานแห่งดอกโกมุทอีก ๗ วัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นจะกลับมายังอาวาส นั้น อีกก็ตาม ไม่มาก็ตาม วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษา ในวันเข้าพรรษาหลัง เธอเดินทางไปยังอาวาสนั้นแล้วทำอุโบสถ ถึงวันแรม ๑ ค่ำ จึงเข้าวิหาร จัดเสนาสนะ ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ กวาดบริเวณ เธอหลีกไปเสียในวันนั้นทีเดียวทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ...

... เธอมีกิจจำเป็น จึงหลีกไปในวันนั้นทีเดียว ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปทั้งที่ไม่มีกิจจำเป็น ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน มีกิจจำเป็นจึงหลีกไป ...

... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธออยู่ข้างนอกเลย ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาหลังของเธอไม่ปรากฏ และเธอต้องอาบัติทุกกฏเพราะรับคำ... เธอพักอยู่ ๒-๓ วัน แล้วหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ เธอกลับมาภายใน ๗ วันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำ

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ให้ปฏิญาณไว้ว่าจะจำพรรษาในวันเข้าพรรษาหลัง...

... เธอมีกิจจำเป็นจึงหลีกไปเมื่อยังไม่ครบ ๔ เดือนอันเป็นที่บานแห่งดอกโกมุทอีก ๗ วัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นจะกลับมายังอาวาส นั้นอีกก็ตาม ไม่กลับมาก็ตาม วันจำพรรษาหลังของภิกษุนั้นปรากฏ และเธอไม่ต้องอาบัติเพราะรับคำ”

จบ วัสสูปนายิกขันธกะที่ ๓

หัวข้อประจำขันธกะ

{๒๒๓} เรื่องจำพรรษา ๑ เรื่องจำพรรษาในเวลาไหน ๑ เรื่องวันเข้าพรรษามีเท่าไร ๑ เรื่องเที่ยวจาริกไปในระหว่างพรรษา ๑ เรื่องไม่ประสงค์จะจำพรรษา ๑ เรื่องแกล้งไม่จำพรรษา ๑ เรื่องทรงเลื่อนกาลฝน ๑ เรื่องอุบาสกสร้างวิหาร ๑เรื่องภิกษุอาพาธ ๑ เรื่องมารดา บิดา พี่ชายน้องชาย พี่หญิงน้องหญิง ญาติ และบุรุษผู้ภักดีต่อภิกษุป่วยไข้ ๑ เรื่องวิหารชำรุด ๑ เรื่องสัตว์ร้ายเบียดเบียน ๑ เรื่องงูเบียดเบียน ๑

เรื่องพวกโจรเบียดเบียน ๑ เรื่องปีศาจรบกวน ๑ เรื่องหมู่บ้านประสบอัคคีภัย ๑ เรื่องเสนาสนะถูกไฟไหม้ ๑ เรื่องหมู่บ้านประสบอุทกภัย ๑ เรื่องเสนาสนะถูกนํ้าท่วม ๑ เรื่องชาวบ้านพากันอพยพ ๑ เรื่องผู้ที่เป็นทายกมีจำนวนมากกว่า ๑เรื่องไม่ได้โภชนะอันเศร้าหมองหรือประณีต ไม่ได้โภชนะและเภสัชอันสบาย ไม่ได้ผู้อุปัฏฐากที่สมควร ๑ เรื่องถูกสตรีนิมนต์ ๑ เรื่องถูกหญิงแพศยานิมนต์ ๑ เรื่องถูกหญิงสาวเทื้อนิมนต์ ๑ เรื่องถูกบัณเฑาะก์นิมนต์ ๑ เรื่องถูกพวกญาตินิมนต์ ๑เรื่องถูกพระราชานิมนต์ ๑ เรื่องถูกพวกโจรนิมนต์ ๑ เรื่องถูกพวกนักเลงนิมนต์ ๑ เรื่องพบขุมทรัพย์ ๑ เรื่องทำลายสงฆ์ ๘ วิธี ๑ เรื่องจำพรรษาในหมู่โคต่าง ๑

เรื่องจำพรรษาในกองเกวียน ๑ เรื่องจำพรรษาในเรือ ๑ เรื่องจำพรรษาในโพรงไม้ ๑ เรื่องจำพรรษาบนค่าคบไม้ ๑เรื่องจำพรรษาในที่แจ้ง ๑ เรื่องภิกษุไม่มีเสนาสนะจำพรรษา ๑ เรื่องจำพรรษาในโรงเก็บศพ ๑ เรื่องจำพรรษาในร่ม ๑ เรื่องจำพรรษาในตุ่ม ๑เรื่องตั้งกติกา ๑ เรื่องให้ปฏิญาณ ๑ เรื่องทำอุโบสถนอกวิหาร ๑ เรื่องวันจำพรรษาต้น ๑ เรื่องวันจำพรรษาหลัง ๑เรื่องไม่มีกิจจำเป็นหลีกไป ๑ เรื่องมีกิจจำเป็นหลีกไป ๑ เรื่องพักอยู่ ๒-๓ วัน ๑ เรื่องหลีกไปด้วยสัตตาหกรณียะ ๑เรื่องยังไม่ถึงวันปวารณาอีก ๗ วัน จะมาก็ตาม ไม่มาก็ตาม ๑ พึงพิจารณาแนวฉบับตามลำดับหัวข้อเรื่อง

รวมเรื่องในขันธกะนี้ ๕๒ เรื่อง

จบ วัสสูปนายิกขันธกะ

๔. ปวารณาขันธกะ

๑. ว่าด้วยเรื่องอยู่จำพรรษาไม่ผาสุก

{๒๒๔} [๒๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุมากรูปด้วยกันซึ่งเคยเห็นร่วมคบหากันมาจำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง แถบแคว้นโกศล จึงภิกษุเหล่านั้นได้ปรึกษากันว่า “ด้วยวิธีอย่างไรหนอ พวกเราจึงจะพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน อยู่จำพรรษา เป็นผาสุก และจะไม่ต้องลำบากด้วยบิณฑบาต”

ครั้นแล้วได้มีความดำริว่า “หากพวกเราจะไม่ทักทายไม่ปราศรัยซึ่งกันและกัน รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านก่อน รูปนั้นพึงปูอาสนะ พึงจัดหาน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ พึงล้างภาชนะสำหรับ ถ่ายบิณฑบาตเตรียมตั้งไว้ จัดตั้งนํ้าฉันนํ้าใช้ไว้ รูปใดบิณฑบาตกลับจากหมู่บ้านทีหลัง หากอาหารที่รูปก่อนฉันแล้วยังมีเหลือ ถ้าต้องการ ก็พึงฉัน ถ้าไม่ต้องการ ก็พึงเททิ้งเสียในสถานที่อันปราศจากของสดเขียว หรือเทลงเสียในนํ้าที่ปราศจากตัวสัตว์ รูปนั้นพึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า พึงล้างภาชนะสำหรับถ่ายบิณฑบาตแล้วเก็บไว้ เก็บนํ้าฉันนํ้าใช้ กวาดหอฉัน รูปใดเห็นหม้อนํ้าฉันหม้อน้ำใช้หม้อนํ้าชำระว่างเปล่า รูปนั้นพึงจัดหาไว้ หากภิกษุรูปนั้นไม่สามารถ พึงกวักมือเรียกเพื่อนภิกษุมาช่วยเหลือกัน แต่ไม่พึงเปล่งวาจาเพราะเหตุนั้นเลย