ไม่ควรไปไหนในวันปวารณา เล่ม ๔

๑๘. ว่าด้วยเรื่องไม่ควรไปไหนในวันปวารณา

{๒๔๒} [๒๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน

นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตราย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาส ซึ่งมีภิกษุไม่ครบจำนวน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนซึ่งเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุ ผู้มีสังวาสต่างกัน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบ จำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนอันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสต่างกัน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสต่างกัน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตรายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาส ซึ่ง มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาส ซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาส ซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสซึ่งมีภิกษุครบ จำนวน ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา ไม่พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาส ซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสต่างกัน นอกจากไปเป็นคณะสงฆ์ นอกจากมีอันตราย”

๑๙. ว่าด้วยสถานที่ที่ควรไปในวันปวารณา

[๒๓๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุที่มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุที่มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมี ภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ ของพวกภิกษุที่มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมี ภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสที่มีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุที่มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงไปจากอาวาสหรือถิ่นที่ มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อถึงวันปวารณา พึงไปจากอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวนทำปวารณาไปยังอาวาสหรือถิ่นที่มิใช่อาวาสซึ่งมีภิกษุครบจำนวน อันเป็นที่อยู่ของพวกภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกัน ที่รู้ว่าตนสามารถจะไปถึงในวันนี้ได้”

๒๐. ว่าด้วยเรื่องแสดงบุคคลที่ควรเว้นในที่ปวารณา

{๒๔๓} [๒๓๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุณีนั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีสิกขมานานั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีสามเณรนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีสามเณรีนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุผู้บอกลาสิกขาแล้วนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุต้องอันติมวัตถุแล้วนั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัตินั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา พึงปรับอาบัติตามธรรมภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัตินั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้านั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา พึงปรับอาบัติตามธรรมภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีบัณเฑาะก์นั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนลักเพศนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุเข้ารีตเดียรถีย์นั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนคล้ายสัตว์ดิรัจฉานนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนฆ่ามารดานั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนฆ่าบิดานั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนฆ่าพระอรหันต์นั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนประทุษร้ายภิกษุณีนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีภิกษุผู้ทำลายสงฆ์นั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีคนทำร้ายพระพุทธเจ้าจนถึงห้อพระโลหิตนั่งอยู่ด้วย ...

ภิกษุไม่พึงปวารณาในบริษัทที่มีอุภโตพยัญชนกนั่งอยู่ด้วย รูปใดปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงปวารณาด้วยการให้ปาริสุทธิค้างวาระ เว้นแต่บริษัทยังไม่ลุกไป

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงปวารณาในกาลที่มิใช่วันปวารณา เว้นแต่วันสังฆสามัคคี”

จบ ภาณวารที่ ๒

๒๑. ว่าด้วยเรื่องปวารณาแบบว่าสองหนเป็นต้น

ทรงอนุญาตปวารณา ๓ แบบ

{๒๔๔} [๒๓๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ที่อาวาสแห่งหนึ่งแถบแคว้นโกศล ได้มีภัย คือความพลุกพล่านในวันปวารณา ภิกษุทั้งหลายไม่อาจปวารณาแบบเตวาจิกะคือว่าสามหนทีละรูปได้ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปวารณาแบบเทฺววาจิกะ คือว่า สองหนทีละรูป”

ภัยคือความพลุกพล่านได้มีมากขึ้น ภิกษุทั้งหลายไม่อาจปวารณาแบบเทฺววาจิกะ คือว่าสองหนทีละรูปได้ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปวารณาแบบเอกวาจิกะ คือว่า รูปละหนเดียว”