พระพุทธานุญาตน้ำย้อมเป็นต้น เล่ม ๕

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งปรารถนาจะรีบเดินทางพร้อมกับส่วนเกิน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบส่วนเกินในเมื่อให้สิ่งของทดแทนสมกัน”

ครั้งนั้น ภิกษุเจ้าหน้าที่แจกจีวรได้มีความสงสัยว่า “จะให้ส่วนจีวรอย่างไรหนอ คือ ให้ตามลำดับภิกษุผู้มา หรือให้ตามลำดับภิกษุผู้แก่พรรษา” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมยอมในส่วนที่พร่องไป แล้วทำการจับสลาก”

๑๔. ว่าด้วยน้ำย้อมจีวร

พระพุทธานุญาตนํ้าย้อมจีวรเป็นต้น

{๑๔๗} [๓๔๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายย้อมจีวรด้วยโคมัยบ้าง ด้วยดินแดงบ้าง จีวรจึงมีสีคลํ้า ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำย้อม ๖ อย่าง คือ นํ้าย้อมเกิดจากรากหรือเหง้า ๑ น้ำย้อมเกิดจากลำต้น ๑ น้ำย้อมเกิดจากเปลือก ๑ น้ำย้อมเกิดจากใบ ๑ นํ้าย้อมเกิดจากดอก ๑ น้ำย้อมเกิดจากผล ๑”สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายย้อมจีวรด้วยน้ำย้อมที่เย็น จีวรจึงมีกลิ่นเหม็น จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหม้อย้อมขนาดเล็กเพื่อต้มน้ำย้อม”

นํ้าย้อมล้นหม้อ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ผูกตะกร้อกันล้น”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายไม่รู้ว่าน้ำย้อมต้มสุกแล้วหรือยังไม่สุก จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้หยดนํ้าย้อมลงในน้ำหรือหลังเล็บดู”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายยกหม้อนํ้าย้อมลงทำให้หม้อกลิ้งไป หม้อแตก จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกระบวยตักนํ้าย้อมซึ่งเป็นภาชนะมีด้าม”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายไม่มีภาชนะสำหรับย้อม จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอ่างสำหรับย้อม หม้อสำหรับย้อม”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายขยำจีวรในถาดบ้าง ในบาตรบ้าง จีวรขาดปริ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรางสำหรับย้อม”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายตากจีวรบนพื้นดิน จีวรเปื้อนฝุ่น จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่รองทำด้วยหญ้า”

ที่รองทำด้วยหญ้าถูกปลวกกิน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวจีวร สายระเดียง”

ภิกษุทั้งหลายตากจีวรตอนกลาง นํ้าย้อมหยดออกทั้งสองชาย จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ผูกมุมจีวร”

มุมจีวรเปื่อย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตด้ายผูกมุมจีวร”

นํ้าย้อมหยดออกชายเดียว ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ย้อมจีวรพลิกกลับไปกลับมา แต่เมื่อหยดนํ้ายังไม่สะเด็ด อย่าหลีกไป”สมัยต่อมา จีวรเป็นผ้าเนื้อแข็ง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จุ่มลงในนํ้า”

สมัยต่อมา จีวรเป็นผ้ากระด้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทุบด้วยฝ่ามือ”

พระพุทธบัญญัติห้ามใช้จีวรที่ไม่ตัด

{๑๔๘} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ใช้จีวรที่ไม่ได้ตัด ใช้จีวรที่ย้อมนํ้าฝาดมีสีเหมือนงาช้าง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา