สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

ทุกทุกกฏ

ผ้าห่มหนามีราคาหย่อนกว่า ๔ กังสะ ภิกษุณีสำคัญว่าเกิน ให้เขา จ่าย ต้องอาบัติทุกกฏ

ผ้าห่มหนามีราคาหย่อนกว่า ๔ กังสะ ภิกษุณีสงสัย ให้เขาจ่าย ต้อง อาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ผ้าห่มหนามีราคาหย่อนกว่า ๔ กังสะ ภิกษุณีสำคัญว่าหย่อนกว่า ให้ เขาจ่าย ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๑๔๑} [๗๘๗] ภิกษุณีให้เขาจ่ายผ้าห่มหนามีราคา ๔ กังสะเป็นอย่างยิ่ง ๑ ให้เขาจ่ายผ้าห่มหนามีราคาหย่อนกว่า ๔ กังสะ ๑ ให้ญาติจ่าย ๑ ให้คน ปวารณาจ่าย ๑ ให้เขาจ่ายเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ๑ จ่ายมาด้วยทรัพย์ของ ตน ๑ ทายกประสงค์ให้จ่ายผ้าห่มหนามีราคาแพงแต่ภิกษุณีให้จ่ายผ้า ห่มหนามีราคาถูก ๑ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยการให้จ่ายค่าผ้าห่มบาง

{๑๔๒} [๗๘๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณพระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาเป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้

ครั้นถึงฤดูร้อน พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงสะพักผ้าโขมพัสตร์มีค่ามากเสด็จ เข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันทาถึงสำนัก ครั้นแล้วทรงอภิวาทภิกษุณีถุลลนันทา แล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งภิกษุณีถุลลนันทาได้ชี้แจงท้าวเธอ ผู้ทรงประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ ทรงอาจหาญ ให้ทรงร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วครั้นท้าวเธออันภิกษุณี ถุลลนันทาให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ทรงอาจหาญให้ทรง ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ทรงปวารณาภิกษุณีถุลลนันทาว่า “แม่เจ้า ขอท่านได้บอกสิ่งที่ต้องประสงค์มาเถิด”ภิกษุณีถุลลนันทาทูลว่า“ขอถวายพระพรถ้ามหาบพิตรมีพระ ราชประสงค์จะพระราชทานแก่หม่อมฉันไซร้ ขอได้โปรดพระราชทานผ้า โขมพัสตร์ผืนนี้เถิด”

จึงพระเจ้าปเสนทิโกศลได้พระราชทานผ้าโขมพัสตร์แก่ภิกษุณีถุลลนันทา แล้วเสด็จลุกจากที่ประทับ ทรงอภิวาทภิกษุณีถุลลนันทา กระทำประทักษิณ แล้วเสด็จกลับ

ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีเหล่านี้ จึงได้เป็นคนมักมาก ไม่สันโดษ ทูลขอผ้าโขมพัสตร์ต่อองค์พระราชาเล่า” ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน แม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ทูลขอผ้าโขมพัสตร์ต่อองค์พระราชาเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาทูลขอผ้าโขมพัสตร์ต่อองค์พระราชา จริงหรือ” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ทูลขอผ้าโขมพัสตร์ต่อองค์พระราชาเล่า การกระทำ ของภิกษุณีถุลลนันทานั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่, เลื่อมใส ...

พระพุทธบัญญัติ

[๗๘๙] อนึ่ง ภิกษุณีผู้จะให้เขาจ่ายผ้าห่มบาง พึงให้จ่ายได้ เพียงราคา ๒ กังสะครึ่ง เป็นอย่างยิ่ง ถ้าให้จ่ายราคาเกินกว่านั้น เป็น นิสสัคคิยปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๔๓} [๗๙๐] ที่ชื่อว่า ผ้าห่มบาง ได้แก่ ผ้าชนิดใดชนิดหนึ่งที่ใช้ห่มใน ฤดูร้อน

คำว่า ผู้จะให้เขาจ่าย คือ ผู้จะออกปากขอ

คำว่า พึงให้จ่ายได้เพียงราคา ๒ กังสะครึ่ง เป็นอย่างยิ่ง ความว่า พึง ให้จ่ายผ้ามีราคาเพียง ๑๐ กหาปณะได้

คำว่า ถ้าให้จ่ายราคาเกินกว่านั้น ความว่า ภิกษุณีขอผ้ามีราคาเกิน กว่านั้น เป็นทุกกฏในเพราะประโยคที่ขอ เป็นนิสสัคคีย์เพราะได้ผ้ามา คือ เป็นของจำต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่ภิกษุณีรูปหนึ่งดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลผ้าเป็นนิสสัคคีย์นั้นอันภิกษุณีพึงสละ อย่างนี้

วิธีสละ

สละแก่สงฆ์

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ...

‘แม่เจ้า ผ้าห่มบางผืนนี้ของข้าพเจ้า มีราคาสูงเกิน ๒ กังสะครึ่ง ขอได้มา เป็นนิสสัคคีย์ ข้าพเจ้าสละผ้าห่มบางผืนนี้แก่สงฆ์ ... สงฆ์พึงให้ ผ้าห่มบางผืนนี้แก่ภิกษุณีชื่อนี้’

สละแก่คณะ

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุณีหลายรูป ... แม่เจ้าทั้งหลายพึงให้ผ้าห่ม บางผืนนี้แก่ภิกษุณีชื่อนี้’

สละแก่ภิกษุณีรูปหนึ่ง

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่ง ... ‘ดิฉันให้ผ้าห่มบางผืนนี้แก่ แม่เจ้า’

บทภาชนีย์

ติกนิสสัคคิยปาจิตตีย์

{๑๔๔} [๗๙๑] ผ้าห่มบางมีราคาเกิน ๒ กังสะครึ่งภิกษุณีสำคัญว่าเกิน ให้เขาจ่าย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ผ้าห่มบางมีราคาเกิน ๒ กังสะครึ่ง ภิกษุณีสงสัย ให้เขาจ่าย เป็น นิสสัคคิยปาจิตตีย์ผ้าห่มบางมีราคาเกิน ๒ กังสะครึ่ง ภิกษุณีสำคัญว่าหย่อนกว่า ให้ เขาจ่าย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ทุกทุกกฎ

ผ้าห่มบางมีราคาหย่อนกว่า ๒ กังสะครึ่ง ภิกษุณีสำคัญว่าเกิน ให้ เขาจ่าย ต้องอาบัติทุกกฏ

ผ้าห่มบางมีราคาหย่อนกว่า ๒ กังสะครึ่งภิกษุณีสงสัยให้เขา จ่าย ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ผ้าห่มบางมีราคาหย่อนกว่า ๒ กังสะครึ่ง ภิกษุณีสำคัญว่าหย่อนกว่า ให้เขาจ่าย ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๑๔๕} [๗๙๒] ภิกษุณีให้เขาจ่ายผ้าห่มบางมีราคา ๒ กังสะครึ่งเป็นอย่าง ยิ่ง ๑ ให้เขาจ่ายผ้าห่มบางมีราคาหย่อนกว่า ๒ กังสะครึ่ง ๑ ให้ญาติ จ่าย ๑ ให้คนปวารณาจ่าย ๑ ให้เขาจ่ายเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ๑ จ่าย มาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ทายกประสงค์ให้จ่ายผ้าห่มบางมีราคาแพงแต่ ภิกษุณีให้จ่ายผ้าห่มบางมีราคาถูก ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒