ภิกขุณีโอวาทวรรคที่ ๘ เล่ม ๘

๘. ภิกขุนีโอวาทวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องการสอนภิกษุณี

องค์สำหรับลงโทษ

{๑๒๐๒} [๔๕๐] พระอุบาลีทูลถามว่า “ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอ ภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ๕ ภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้น องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เปิดกายอวดภิกษุณีทั้งหลาย

๒. ถลกขาอ่อนอวดภิกษุณีทั้งหลาย

๓. เปิดอวัยวะเพศอวดภิกษุณีทั้งหลาย

๔. เปิดไหล่ทั้งสองอวดภิกษุณีทั้งหลาย

๕. พูดเกี้ยวภิกษุณี ชักจูงพวกคฤหัสถ์ให้สมสู่กับภิกษุณี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้นดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้น องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ขวนขวายเพื่อความเสื่อมลาภแห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๒. ขวนขวายเพื่อความพินาศแห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๓. ขวนขวายเพื่อความอยู่ไม่ได้แห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๔. ด่าบริภาษภิกษุณีทั้งหลาย

๕. ยุยงภิกษุกับภิกษุณีให้แตกกัน

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้น

ดูก่อนอุบาลีภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียวพึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้น องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ขวนขวายเพี่อความเสื่อมลาภแห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๒. ขวนขวายเพี่อความพินาศแห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๓. ขวนขวายเพี่อความอยู่ไม่ได้แห่งภิกษุณีทั้งหลาย

๔. ด่าบริภาษภิกษุณีทั้งหลาย

๕. ชักจูงภิกษุให้สมสู่กับภิกษุณี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายเดียว พึงลงโทษ คือ ภิกษุณีสงฆ์ไม่พึงไหว้ภิกษุนั้น”

องค์สำหรับลงโทษภิกษุณี

{๑๒๐๓} [๔๕๑] “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอ สงฆ์พึงลงโทษ”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงลงโทษ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เปิดกายอวดภิกษุทั้งหลาย

๒. ถลกขาอ่อนอวดภิกษุทั้งหลาย

๓. เปิดอวัยวะเพศอวดภิกษุทั้งหลาย

๔. เปิดไหล่ทั้งสองอวดภิกษุทั้งหลาย

๕. พูดเกี้ยวภิกษุ ชักจูงสตรีคฤหัสถ์ให้สมสู่กับภิกษุ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงลงโทษ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกสงฆ์พึงลงโทษองค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ขวนขวายเพื่อความเสื่อมลาภแห่งภิกษุทั้งหลาย

๒. ขวนขวายเพื่อความพินาศแห่งภิกษุทั้งหลาย

๓. ขวนขวายเพื่อความอยู่ไม่ได้แห่งภิกษุทั้งหลาย

๔. ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย

๕. ยุยงภิกษุกับภิกษุณีทั้งหลายให้แตกกัน

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงลงโทษ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกสงฆ์พึงลงโทษองค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ขวนขวายเพื่อความเสื่อมลาภแห่งภิกษุทั้งหลาย

๒. ขวนขวายเพื่อความพินาศแห่งภิกษุทั้งหลาย

๓. ขวนขวายเพื่อความอยู่ไม่ได้แห่งภิกษุทั้งหลาย

๔. ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย

๕. ชักจูงภิกษุณีให้สมสู่กับภิกษุ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงลงโทษ”

องค์ของภิกษุผู้ไม่ควรให้โอวาท

{๑๒๐๔} [๔๕๒] “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นผู้โง่เขลา

๓. ไม่ใช่เป็นปกตัตตะ

๔. เป็นผู้พูดประสงค์ให้เคลื่อนจากพรหมจรรย์

๕. ไม่ใช่เป็นผู้พูดประสงค์ให้ออกจากอาบัติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์

๒. เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์

๓. เป็นผู้มีอาชีวะไม่บริสุทธิ์

๔. เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด

๕. ถูกซักเข้า ไม่สามารถให้คำตอบข้อที่ซักได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางกายและวาจา

๔. ด่าบริภาษภิกษุณีทั้งหลาย

๕. อยู่คลุกคลีกับภิกษุณีทั้งหลายด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นผู้โง่เขลา

๓. ไม่ใช่เป็นปกตัตตะ

๔. เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ

๕. เป็นผู้ไม่ทำให้บริบูรณ์ในสิกขา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย”

องค์ของภิกษุผู้ไม่ควรรับให้โอวาท

{๑๒๐๕} [๔๕๓] “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอไม่พึงรับให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่พึงรับให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางกาย

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางวาจา

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยอนาจารทางกายและวาจา

๔. ด่าบริภาษภิกษุณีทั้งหลาย

๕. เป็นผู้อยู่คลุกคลีกับภิกษุณีทั้งหลายด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงรับให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงรับให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นอลัชชี ๒. เป็นผู้โง่เขลา

๓. ไม่ใช่เป็นปกตัตตะ ๔. เป็นผู้เตรียมจะไป

๕. อาพาธ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงรับให้โอวาทแก่ภิกษุณีทั้งหลาย”

องค์ของภิกษุผู้ไม่ควรสนทนาด้วย

{๑๒๐๖} [๔๕๔] “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอ”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้ไม่ประกอบด้วยกองศีลของพระอเสขะ

๒. เป็นผู้ไม่ประกอบด้วยกองสมาธิของพระอเสขะ

๓. เป็นผู้ไม่ประกอบด้วยกองปัญญาของพระอเสขะ

๔. เป็นผู้ไม่ประกอบด้วยกองวิมุตติของพระอเสขะ

๕. เป็นผู้ไม่ประกอบด้วยกองวิมุตติญาณทัสสนะของพระอเสขะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล

องค์ของภิกษุผู้ควรสนทนาด้วย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายพึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้ประกอบด้วยกองศีลของพระอเสขะ

๒. เป็นผู้ประกอบด้วยกองสมาธิของพระอเสขะ

๓. เป็นผู้ประกอบด้วยกองปัญญาของพระอเสขะ

๔. เป็นผู้ประกอบด้วยกองวิมุตติของพระอเสขะ

๕. เป็นผู้ประกอบด้วยกองวิมุตติญาณทัสสนะของพระอเสขะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายพึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล

องค์ของภิกษุผู้ไม่ควรสนทนาด้วยอีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่เป็นผู้บรรลุอัตถปฏิสัมภิทา

๒. ไม่เป็นผู้บรรลุธัมมปฏิสัมภิทา

๓. ไม่เป็นผู้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทา

๔. ไม่เป็นผู้บรรลุปฏิภาณปฏิสัมภิทา

๕. ไม่พิจารณาจิตตามที่วิมุตหลุดพ้นแล้ว

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายไม่พึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล

องค์ของภิกษุผู้ควรสนทนาด้วย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายพึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้บรรลุอัตถปฏิสัมภิทา

๒. เป็นผู้บรรลุธัมมปฏิสัมภิทา

๓. เป็นผู้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทา

๔. เป็นผู้บรรลุปฏิภาณปฏิสัมภิทา

๕. พิจารณาจิตตามที่วิมุตหลุดพ้นแล้ว

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายพึงสนทนากับภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล”

จบ ภิกขุนีโอวาทวรรคที่ ๘

หัวข้อประจำวรรค

{๑๒๐๗} ภิกษุณีฝ่ายเดียวพึงลงโทษ ๑ ภิกษุณีพึงลงโทษอีก ๒ นัย ลงโทษภิกษุณี ๓ อย่าง ๑ ไม่ให้โอวาท ๑ ไม่ให้โอวาทอีก ๒ นัย ๑ ไม่รับให้โอวาทตรัสไว้ ๒ อย่าง ๑ ในการสนทนาตรัสไว้ ๒ หมวด ๑

๙. อุพพาหิกวรรค

หมวดว่าด้วยไม่สมมติและสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกา

{๑๒๐๘} [๔๕๕] พระอุบาลีทูลถามว่า “ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. เป็นผู้ไม่ฉลาดในอรรถ ๒. เป็นผู้ไม่ฉลาดในธรรม

๓. เป็นผู้ไม่ฉลาดในนิรุตติ ๔. เป็นผู้ไม่ฉลาดในพยัญชนะ

๕. เป็นผู้ไม่ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา