ปริยายวาร ที่ ๖ เล่ม ๘

สมถเภท

ว่าด้วยประเภทแห่งสมถะ

๖. ปริยายวาร

วาระว่าด้วยคำถาม-ตอบบรรยายอธิกรณ์

{๘๘๔} [๒๙๒] วิวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุวิวาทกันด้วยอาการเท่าไร วิวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไรอนุวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุโจทด้วยอาการเท่าไร อนุวาทาธิกรณ์ ระงับด้วยสมถะเท่าไรอาปัตตาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไรมีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการเท่าไร อาปัตตาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไรกิจจาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร กิจเกิดด้วยอาการเท่าไร กิจจาธิกรณ์ ระงับด้วยสมถะเท่าไร{๘๘๕} [๒๙๓] ถาม : วิวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน

ตอบ : มีความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นประธาน มีความไม่โลภ ความไม่โกรธ ความไม่หลงเป็นประธาน

ถาม : มีฐานเท่าไร

ตอบ : มีฐาน คือ เรื่องทำความแตกกัน ๑๘

ถาม : มีวัตถุเท่าไร

ตอบ : มีวัตถุทำความแตกกัน ๑๘

ถาม : มีภูมิเท่าไร

ตอบ : มีภูมิ คือ วัตถุทำความแตกกัน ๑๘

ถาม : มีเหตุเท่าไร

ตอบ : มีเหตุ ๙ คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓

ถาม : มีมูลเท่าไร

ตอบ : มีมูล ๑๒

ถาม : ภิกษุวิวาทกันด้วยอาการเท่าไร

ตอบ : ภิกษุวิวาทกันด้วยอาการ ๒ คือ เห็นว่าเป็นธรรม ๑ เห็นว่าไม่เป็นธรรม ๑ถาม : วิวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : วิวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะ ๒ คือ ด้วยสัมมุขาวินัย ๑ ด้วยเยภุยยสิกา ๑{๘๘๖} [๒๙๔] ถาม : อนุวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน

ตอบ : มีความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นประธาน มีความไม่โลภ ความไม่โกรธ ความไม่หลงเป็นประธานถาม : มีฐานเท่าไร

ตอบ : มีฐาน คือ วิบัติ ๔

ถาม : มีวัตถุเท่าไร

ตอบ : มีวัตถุ คือ วิบัติ ๔

ถาม : มีภูมิเท่าไร

ตอบ : มีภูมิ คือ วิบัติ ๔

ถาม : มีเหตุเท่าไร

ตอบ : มีเหตุ ๙ คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓

ถาม : มีมูลเท่าไร

ตอบ : มีมูล ๑๔

ถาม : ภิกษุโจทด้วยอาการเท่าไร

ตอบ : ภิกษุโจทด้วยอาการ ๒ คือ ด้วยวัตถุ ๑ ด้วยอาบัติ ๑

ถาม : อนุวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : อนุวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะ ๔ คือ ด้วยสัมมุขาวินัย ๑ ด้วยสติวินัย ๑ ด้วยอมูฬหวินัย ๑ ด้วยตัสสปาปิยสิกา ๑{๘๘๗} [๒๙๕] ถาม : อาปัตตาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน

ตอบ : มีความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นประธาน มีความไม่โลภ ความไม่โกรธ ความไม่หลงเป็นประธานถาม : มีฐานเท่าไร

ตอบ : มีฐาน คือ กองอาบัติ ๗

ถาม : มีวัตถุเท่าไร

ตอบ : มีวัตถุ คือ กองอาบัติ ๗

ถาม : มีภูมิเท่าไร

ตอบ : มีภูมิ คือ กองอาบัติ ๗

ถาม : มีเหตุเท่าไร

ตอบ : มีเหตุ ๙ คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓

ถาม : มีมูลเท่าไร

ตอบ : มีมูล คือ สมฏฐานแห่งอาบัติ ๖

ถาม : ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการเท่าไร

ตอบ : ต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ คือ

๑. ไม่ละอาย ๒.ไม่รู้

๓. รู้แล้วขืนทำ ๔. สำคัญว่าควรในของไม่ควร

๕. สำคัญว่าไม่ควรในของควร ๖. ลืมสติ

ถาม : อาปัตตาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : อาปัตตาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะ ๓ คือ ด้วยสัมมุขาวินัย ๑ ด้วยปฏิญญาตกรณะ ๑ ด้วยติณวัตถารกะ ๑{๘๘๘} [๒๙๖] ถาม : กิจจาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน

ตอบ : มีความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นประธาน มีความไม่โลภ ความไม่โกรธ ความไม่หลงเป็นประธานถาม : มีฐานเท่าไร

ตอบ : มีฐาน คือ กรรม ๔

ถาม : มีวัตถุเท่าไร

ตอบ : มีวัตถุ คือ กรรม ๔

ถาม : มีภูมิเท่าไร

ตอบ : มีภูมิ คือ กรรม ๔

ถาม : มีเหตุเท่าไร

ตอบ : มีเหตุ ๙ คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓

ถาม : มีมูลเท่าไร

ตอบ : มีมูล ๑ คือ สงฆ์

ถาม : กิจเกิดด้วยอาการเท่าไร

ตอบ : กิจเกิดด้วยอาการ ๒ คือ ด้วยญัตติ ๑ ด้วยอปโลกน์ ๑

ถาม : กิจจาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : กิจจาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะอย่างเดียว คือ ด้วยสัมมุขาวินัย

{๘๘๙} ถาม : สมถะมีเท่าไร

ตอบ : สมถะมี ๗ คือ

๑. สัมมุขาวินัย ๒. สติวินัย

๓. อมูฬหวินัย ๔. ปฏิญญาตกรณะ

๕. เยภุยยสิกา ๖. ตัสสปาปิยสิกา

๗. ติณวัตถารกะ

สมถะมี ๗ เหล่านี้

ถาม : สมถะ ๗ เหล่านี้เป็นสมถะ ๑๐ ก็มี สมถะ ๑๐ เป็นสมถะ ๗ ก็มี ด้วยอำนาจแห่งวัตถุโดยปริยาย หรือ

ตอบ : เป็นได้ เป็นได้อย่างไร คือ วิวาทาธิกรณ์มีสมถะ ๒ อนุวาทาธิกรณ์มีสมถะ ๔ อาปัตตาธิกรณ์มีสมถะ ๓ กิจจาธิกรณ์มีสมถะ ๑ อย่างนี้ สมถะ ๗ เป็นสมถะ ๑๐ สมถะ ๑๐ เป็นสมถะ ๗ ด้วยอำนาจแห่งวัตถุโดยปริยาย

จบ ปริยายวารที่ ๖

๗. สาธารณวาร

วาระว่าด้วยสมถะทั่วไป

{๘๙๐} [๒๙๗] ถาม : สมถะเท่าไรทั่วไปแก่วิวาทาธิกรณ์ สมถะเท่าไรไม่ทั่วไปแก่วิวาทาธิกรณ์ สมถะเท่าไรทั่วไปแก่อนุวาทาอธิกรณ์ สมถะเท่าไรไม่ทั่วไปแก่อนุวาทาอธิกรณ์ สมถะเท่าไรทั่วไปแก่อาปัตตาธิกรณ์ สมถะเท่าไรไม่ทั่วไปแก่อาปัตตาธิกรณ์ สมถะเท่าไรทั่วไปแก่กิจจาธิกรณ์ สมถะเท่าไรไม่ทั่วไปแก่กิจจาธิกรณ์ตอบ : สมถะ ๒ ทั่วไปแก่วิวาทาธิกรณ์ คือ สัมมุขาวินัย เยภุยยสิกา สมถะ ๕ ไม่ทั่วไปแก่วิวาทาธิกรณ์ คือ สติวินัย อมูฬหวินัย ปฏิญญาตกรณะ ตัสสปาปิยสิกา ติณวัตถารกะ