มูลแห่งการวิวาท ๖ เล่ม ๘

ความเคารพ ๖

{๘๕๐} ในหัวข้อเหล่านั้น ความเคารพ ๖ คืออะไรบาง คือ ความเคารพในพระพุทธเจ้า ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในอัปปมาทะ ความเคารพในปฏิสันถาร นี้คือความเคารพ ๖

วินีตวัตถุ ๖

{๘๕๑} ในหัวข้อเหล่านั้น วินีตวัตถุ ๖ คืออะไรบ้าง คือ การเว้นไกล การเว้นขาด เจตนาเครื่องเว้นจากความไม่เคารพ ๖ การไม่ประกอบ การไม่ทำ การไม่แกล้งต้อง การไม่ละเมิดขอบเขต การกำจัดความไม่เคารพ ๖ ด้วยอริยมรรคชื่อเสตุ นี้คือวินีตวัตถุ ๖

วิบัติ ๔

{๘๕๒} ในหัวข้อเหล่านั้น วิบัติ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ศีลวิบัติ อาจารวิบัติ ทิฏฐิวิบัติ อาชีววิบัติ นี้คือวิบัติ ๔

สมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖

{๘๕๓} ในหัวข้อเหล่านั้น สมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ คืออะไรบ้าง คือ อาบัติเกิดทางกาย มิใช่ทางวาจา มิใช่ทางจิตก็มี อาบัติเกิดทางวาจา มิใช่ทางกาย มิใช่ทางจิตก็มี อาบัติเกิดทางกายกับวาจา มิใช่ทางจิตก็มี อาบัติเกิดทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาก็มี อาบัติเกิดทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี อาบัติเกิดทางกาย วาจา และจิตก็มี นี้คือสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖

มูลเหตุแห่งวิวาท ๖

{๘๕๔} ในหัวข้อเหล่านั้น มูลเหตุแห่งวิวาท ๖ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้มักโกรธ มักผูกโกรธไว้ ภิกษุผู้มักโกรธ มักผูกโกรธไว้นั้น ย่อมไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม

และในพระสงฆ์อยู่ ย่อมไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อวิวาทในสงฆ์ ซึ่งการวิวาทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็นสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูลเพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ถ้าพวกเธอพิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงพยายามละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งวิวาท อันเลวทรามนั้น เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ มูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไปยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มักลบหลู่ มักตีเสมอท่าน ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มักริษยา มีความตระหนี่ ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้อวดดี เจ้ามายา ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาอันชั่วช้า มีความเห็นผิด...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ยึดมั่นในความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้น คลายได้ยาก ภิกษุผู้ยึดมั่นในความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้ิน คลายได้ยากนั้น ย่อมไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์อยู่ ย่อมไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อวิวาทในสงฆ์ ซึ่งการวิวาทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็นสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย ถ้าพวกเธอพิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้

ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงพยายามละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาท เห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้น เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ มูลเหตุแห่ง วิวาทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไป

นี้คือมูลเหตุแห่งวิวาท ๖

มูลเหตุแหงการโจท ๖

{๘๕๕} ในหัวข้อเหล่านั้น มูลเหตุแห่งการโจท ๖ คืออะไรบ้าง คือ

ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้มักโกรธ มักผูกโกรธไว้ ภิกษุผู้มักโกรธ มักผูกโกรธไว้นั้น ย่อมไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์อยู่ ย่อมไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพ ยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อการโจทในสงฆ์ ซึ่งการโจทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็นสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูลเพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ถ้าพวกเธอพิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งการโจทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงพยายามละมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งการโจทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้น เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ มูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไปยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มักลบหลู่ มักตีเสมอท่าน ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มักริษยา มีความตระหนี่ ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้อวดดี เจ้ามายา ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาอันชั่วช้า มีความเห็นผิด...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ยึดมั่นในความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้น คลายได้ยาก ภิกษุผู้ยึดมั่นในความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้น คลายได้ยากนั้น ย่อมไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์อยู่ ย่อมไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อการโจทในสงฆ์ ซึ่งการโจทนั้น ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็นสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูลเพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ถ้าพวกเธอพิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งการโจทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงพยายามละมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งการโจทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้น เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ มูลเหตุแห่งการโจทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไปนี้คือมูลเหตุแห่งการโจท ๖

สารณียธรรม ๖

{๘๕๖} ในหัวข้อเหล่านั้น ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ๖ คืออะไรบ้าง คือ

ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งกายกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้ง

แห่งความระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

อนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งวจีกรรมประกอบด้วยเมตตาใน เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งมในกรรมประกอบด้วยเมตตา ในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอนึ่ง

ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ไม่หวงกันลาภอันประกอบด้วยธรรม ได้มาแล้วโดยธรรม โดยที่สุดแม้เพียงอาหารในบาตรไว้บริโภค แบ่งปันกันฉันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้มีศีลทั้งหลาย ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ถึงความเป็นผู้มีศีลเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ในศีลที่ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันกิเลสไม่จับต้อง เป็นไปเพื่อสมาธิ ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

อนึ่ง ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ถึงความเป็นผู้มี ทิฏฐิเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ในทิฏฐิอันประเสริฐ เป็นเครื่องนำสัตว์ออกจากทุกข์ นำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำตามคำสอน ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระถึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นกันหนึ่งกันเดียวกันนี้คือสารณียธรรม ๖

เรื่องที่ทำความแตกกัน ๑๘

{๘๕๗} [๒๗๕] ในหัวข้อเหล่านั้น เรื่องทำความแตกกัน ๑๘ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม

๒. แสดงสิ่งที่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม

๓. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นวินัยว่าเป็นวินัย

๔. แสดงสิ่งที่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย

๕. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้ว่า ‘พระตถาคตทรงภาษิตไว้ ตรัสไว้’๖. แสดงสิ่งที่ตถาคตทรงภาษิตไว้ ตรัสไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้’๗. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ทรงประพฤติมาว่า ‘พระตถาคตทรงประพฤติมาแล้ว’๘. แสดงสิ่งที่พระตถาคตทรงประพฤติมาแล้วว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรงประพฤติมา’๙. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้ว่า ‘พระตถาคตทรงบัญญัติไว้’

๑๐. แสดงสิ่งที่ตถาคตทรงบัญญัติไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ ทรงบัญญัติไว้’

๑๑. แสดงอาบัติว่าเป็นสิ่งมิใช่อาบัติ

๑๒. แสดงสิ่งที่มิใช่อาบัติว่าเป็นอาบัติ

๑๓. แสดงอาบัติเบาว่าเป็นอาบัติหนัก

๑๔. แสดงอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบา

๑๕. แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๑๖. แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติมีส่วนเหลือ

๑๗. แสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๑๘. แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ

นี้คือเรื่องที่ทำความแตกกัน ๑๘

อธิกรณ์ ๔

{๘๕๘} ในหัวข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ ๔ คืออะไรบ้าง คือ

๑. วิวาทาธิกรณ์ ๒. อนุวาทาธิกรณ์

๓. อาปัตตาธิกรณ์ ๔. กิจจาธิกรณ์

นี้คืออธิกรณ์ ๔

สมถะ ๗

{๘๕๙} ในหัวข้อเหล่านั้น สมถะ ๗ คืออะไรบ้าง คือ

๑. สัมมุขาวินัย ๒. สติวินัย

๓. อมูฬหวินัย ๔. ปฏิญญาตกรณะ

๕. เยภุยยสิกา ๖. ตัสสปาปิยสิกา

๗. ติณวัตถารกะ

นี้คือสมถะ ๗

จบ กติปุจฉาวาร

หัวข้อประจำวาร

{๘๖๐} อาบัติ กองอาบัติ วินีตวัตถุ และอาบัติ กองอาบัติ วินีตวัตถุอีกอย่างละ ๗ ความไม่เคารพ ความเคารพ วินีตวัตถุอีก ๗ วิบัติ สมุฏฐานแห่งอาบัติ มูลเหตุแห่งการวิวาทและการโจท ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความใหัระลึกถึงกัน เรื่องทำการแตกกัน อธิกรณ์และสมถะ ๗ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้ว รวมเป็น ๑๗ บท

จบ หัวข้อประจำวาร

๑. ฉอาปัตติสมุฏฐานวาร

วาระว่าด้วยคำถาม-ตอบในสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖

{๘๖๑} [๒๗๖] ถาม : ด้วยสมุฏฐานแห่งอาบัติที่ ๑ ภิกษุต้องอาบัติปาราชิกหรือ ตอบ : ไม่ต้องเลย

ถาม : ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหรือ ตอบ : บางทีต้อง

ถาม : ต้องอาบัติถุลลัจจัยหรือ ตอบ : บางทีต้อง

ถาม : ต้องอาบัติปาจิตตีย์หรือ ตอบ : บางทีต้อง

ถาม : ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะหรือ ตอบ : บางทีต้อง

ถาม : ต้องอาบัติทุกกฏหรือ ตอบ : บางทีต้อง

ถาม : ต้องอาบัติทุพภาสิตหรือ ตอบ : ไม่ต้องเลย

{๘๖๒} ถาม : ด้วยสมุฏฐานแห่งอาบัติที่ ๒ ภิกษุต้องอาบัติปาราชิกหรือ

ตอบ : ไม่ต้องเลย