พุทธานุญาตภัตร เล่ม ๗

พระพุทธานุญาตพนักอิง

{๓๒๒} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายพิงฝาที่ขัดถูแล้ว ผิวฝาเสียหาย ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงพิงฝาที่ขัดถูแล้ว รูปใดพิง ต้องอาบัติ ทุกกฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพนักอิง”พนักอิงส่วนล่างครูดพื้น และส่วนบนครูดฝา ภิกษุทั้งหลายจึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ใช้ผ้าพันทั้งข้างล่างและข้างบน”

พระพุทธานุญาตให้ปูลาดนอน

{๓๒๓} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายล้างเท้าแล้วรังเกียจที่จะนอน จึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูลาดก่อนแล้วนอน”

สังฆภัตตาทิอนุชานนะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตสังฆภัตเป็นต้น

{๓๒๔} [๓๒๕] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่เมืองอาฬวีตามพระ พุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางพระนครราชคฤห์ เสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้ถึงพระนครราชคฤห์แล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์นั้น

{๓๒๕} สมัยต่อมา พระนครราชคฤห์มีข้าวยากหมากแพง ประชาชนไม่อาจ จะทำสังฆภัต ได้ แต่ปรารถนาจะทำอุทเทสภัต นิมันตนภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโปสถิกภัต ปาฏิปทิกภัต ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสังฆภัต อุทเทสภัต นิมันตนภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโปสถิกภัต ปาฏิปทิกภัต”

ภัตตุทเทสกสัมมติ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตให้สมมติภิกษุเป็นภัตตุเทสก์

{๓๒๖} [๓๒๖] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รับภัตตาหารดี ๆ ไว้สำหรับ พวกตน ให้ภัตตาหารเลว ๆ แก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วย คุณสมบัติ ๕ ประการเป็นภัตตุเทสก์ทำหน้าที่แจกภัต คือ

๑. ไม่ลำเอียงเพราะชอบ

๒. ไม่ลำเอียงเพราะชัง

๓. ไม่ลำเอียงเพราะหลง

๔. ไม่ลำเอียงเพราะกลัว

๕. รู้จักภัตที่แจกแล้วและยังมิได้แจก

วิธีสมมติ

{๓๒๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้ คือ พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ว่าดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่ แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้เป็นภัตตุเทสก์ นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้เป็นภัตตุเทสก์ การสมมติภิกษุชื่อนี้เป็นภัตตุเทสก์ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

ภิกษุชื่อนี้สงฆ์สมมติเป็นภัตตุเทสก์แล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

วิธีแจกภัต

{๓๒๘} ครั้งนั้น พระภัตตุเทสก์มีความสงสัยว่าจะพึงแจกภัตอย่างไรหนอ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เขียนชื่อลงในสลากหรือแผ่นผ้า รวมเข้าไว้แล้วจึงแจกภัต”

เสนาสนปัญญาปกาทิสัมมติ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตให้สมมติภิกษุเป็นผู้จัดแจงแสนาสนะเป็นต้น

{๓๒๙} [๓๒๗] ก็โดยสมัยนั้นแล สงฆ์ไม่มีภิกษุจัดแจงเสนาสนะ เสนาสนะ ที่ยังมิได้แจกเสียหาย ...

ไม่มีภิกษุผู้รักษาเรือนคลัง ...

ไม่มีภิกษุผู้รับจีวร ...

ไม่มีภิกษุผู้แจกจีวร ...

ไม่มีภิกษุผู้แจกข้าวยาคู ...

ไม่มีภิกษุผู้แจกผลไม้ ...

ไม่มีภิกษุผู้แจกของเคี้ยว ของเคี้ยวที่ยังมิได้แจกเสียหาย ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วย คุณสมบติ ๕ ประการเป็นผู้แจกของเคี้ยว คือ