ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ๘ ประการ เล่ม ๗

๒. มหาสมุทเทอัฏฐัจฉริยะ

ว่าด้วยความอัศจรรย์ของมหาสมุทร ๘ ประการ

{๔๔๙} [๓๘๔] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในมหาสมุทรมีความอัศจรรย์ไม่เคยมีอยู่ ๘ ประการ ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วพากันชื่นชมยินดีอยู่ในมหาสมุทรกัน ความอัศจรรย์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ หาได้โกรก ชันเหมือนเหวมาแต่เดิมไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรลาดลุ่มลึก ลงไปโดยลำดับ หาได้โกรกชันเหมือนเหวมาแต่เดิมไม่ นี้เป็นความ อัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีใน มหาสมุทรกัน ประการที่ ๑{๔๕๐} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรเต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้น ฝั่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรเต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้นฝั่ง นี้เป็น ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีใน มหาสมุทรกัน ประการที่ ๒

{๔๕๑} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรไม่ระคนปนอยู่กับซากศพ ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทร ย่อมถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่งขึ้นบนบก ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทรถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่งขึ้น บนบกโดยพลัน นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูร พบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกัน ประการที่ ๓

{๔๕๒} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่นํ้าคงคา แม่นํ้ายมุนา แม่น้ำอจิรวดี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี ไหลไป ถึงมหาสมุทร แล้วย่อมละชื่อเสียงเดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่แม่น้ำสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่นํ้าคงคา แม่นํ้ายมุนา แม่น้ำอจิรวดี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี ไหลไปถึงมหาสมุทร แล้วย่อมละชื่อเสียงเดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมด นี้เป็นความ อัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีใน มหาสมุทรกัน ประการที่ ๔{๔๕๓} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทุกสายในโลกย่อมไหลไป รวมลงในมหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้าก็ตกลงในมหาสมุทร

แต่มหาสมุทรก็ มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะน้ำนั้น ๆ เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่แม่น้ำทุกสายในโลกย่อมไหลไปรวมลงในมหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้า ก็ตกลงในมหาสมุทร แต่มหาสมุทรก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะ น้ำนั้น ๆ เลยนี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูร พบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกัน ประการที่ ๕{๔๕๔} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรสอย่างเดียวคือรสเค็ม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรมีรสอย่างเดียวคือรสเค็ม นี้เป็นความ อัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีใน มหาสมุทรกัน ประการที่ ๖

{๔๕๕} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ มหาสมุทรมีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกต นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูรพบ เห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกัน ประการที่ ๗

{๔๕๖} อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมี ชีวิตขนาดใหญ่หลายชนิด สิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทร สัตว์ที่มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ สิ่งมีชีวิตขนาด ใหญ่ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทร สัตว์ที่มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มี นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทร ที่พวกอสูร พบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกัน ประการที่ ๘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในมหาสมุทรมีความอัศจรรย์ไม่เคยมีอยู่ ๘ ประการ เหล่านี้แล ที่พวกอสูรพบเห็นแล้วพากันชื่นชมยินดีอยู่ในมหาสมุทรกัน

๓. ธัมมวินเยอัฏฐัจฉริยะ

ว่าด้วยความอัศจรรย์ของพระธรรมวินัย ๘ ประการ

{๔๕๗} [๓๘๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยนี้ ก็มี ๘ ประการเหมือนกันแล ที่พวกภิกษุพบเห็นแล้วพากันชื่นชมยินดีใน ธรรมวินัยนี้อยู่ ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้มีการศึกษา มีการกระทำ มีการ ปฏิบัติไปตามลำดับ หาได้มีการบรรลุอรหัตตผลมาแต่แรกเริ่มไม่ เหมือน

มหาสมุทรที่ลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ หาได้โกรกชันเหมือนเหวมาแต่เดิม ไม่ฉะนั้น ข้อที่ในธรรมวินัยนี้มีการศึกษา มีการกระทำ มีการปฏิบัติไป ตามลำดับ หาได้มีการบรรลุอรหัตตผลมาแต่แรกเริ่มไม่ นี้เป็นความ อัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีใน ธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๑

{๔๕๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราจะไม่ยอมล่วงละเมิด สิกขาบทที่เราบัญญัติแล้วแก่สาวกทั้งหลายแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต เหมือน มหาสมุทรที่เต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้นฝั่งฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อ ที่สาวกทั้งหลายของเราจะไม่ยอมล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แล้ว แก่สาวกทั้งหลายแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมี ในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๒

{๔๕๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม มีความ ประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำไว้ มิใช่สมณะแต่ปฏิญาณ ตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นผู้ เน่าภายใน เปียกชุ่มด้วยกิเลส เป็นเหมือนขยะ สงฆ์จะไม่อยู่ร่วมกับ บุคคลนั้น แต่จะประชุมกันยกเธอเสียโดยพลัน แม้ว้าเธอจะนั่งอยู่ใน ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น เธอก็ชื่อว่าอยู่ห่างจากสงฆ์ และ สงฆ์ก็อยู่ห่างจากเธอ เหมือนมหาสมุทรที่ไม่ระคนปนอยู่กับซากศพ ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทรจะถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่งขึ้นบนบกฉะนั้น ข้อที่ บุคคลใดเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำไว้ มิใช่สมณะแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารี แต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นผู้เน่าภายใน เปียกชุ่มด้วยกิเลส เป็นเหมือนขยะ สงฆ์จะไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่จะประชุมกันยกเธอเสีย โดยพลัน แม้ว่าเธอจะนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น เธอ

ก็ชื่อว่าอยู่ห่างจากสงฆ์ และสงฆ์ก็อยู่ห่างจากเธอ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่ เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้ กันอยู่ ประการที่ ๓

{๔๖๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อม ละชื่อและตระกูลเดิมเสีย รวมเรียกว่าสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรทั้งหมด เหมือนแม่นํ้าสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่น้ำคงคา แม่น้ำยมุนา แม่น้ำ อจิรวดี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี ไหลไปถึงมหาสมุทรแล้วย่อมละชื่อเสียง เดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมดฉะนั้น ข้อที่วรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ ตถาคตประกาศแล้วย่อมละชื่อและตระกูลเดิมเสีย รวมเรียกว่าสมณะเชื้อ สายพระศากยบุตรทั้งหมด นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย

ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๔{๔๖๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุแม้จะมีจำนวนมาก ถ้าปรินิพพานไปด้วย อนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะ การปรินิพพานนั้นเลย เหมือนแม่น้ำทุกสายในโลกย่อมไหลไปรวมลงใน มหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้าก็ตกลงในมหาสมุทร แต่มหาสมุทรก็มิได้ ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะน้ำนั้น ๆ เลยฉะนั้น ข้อที่ภิกษุแม้จะมี จำนวนมาก ถ้าปรินิพพานไปด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุก็ มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะการปรินิพพานนั้นเลย นี้เป็นความ อัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีใน ธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๕

{๔๖๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรสเพียงรสเดียวคือวิมุตติรส เหมือนมหาสมุทรที่มีรสเพียงรสเดียวคือรสเค็มฉะนั้น ข้อที่ธรรมวินัยนี้มีรส เพียงรสเดียวคือวิมุตติรส นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุ ทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๖

{๔๖๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะ ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ เหมือนมหาสมุทรที่มีรัตนะ มากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกต ฉะนั้น ข้อที่ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลาย พบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๗{๔๖๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้เป็นที่พำนักอาศัยของคนใหญ่ ๆ คน ใหญ่ ๆ ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ โสดาบัน ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่ง โสดาปัตติผล สกทาคามี ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล อนาคามี

ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล อรหันต์ ผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นอรหันต์ เหมือนมหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ สิ่งมีชีวิตขนาด ใหญ่ ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทร สัตว์ ที่มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มีฉะนั้น ข้อที่ธรรมวินัยนี้เป็นที่พำนักอาศัยของคนใหญ่ ๆ คนใหญ่ ๆ ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ โสดาบัน ... ผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นอรหันต์ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้ว ชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยนี้ ๘ ประการ นี้แล ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่”

{๔๖๕} ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเรื่องนั้นแล้วทรงเปล่งพระ อุทานนี้ในเวลานั้นว่า

“สิ่งที่ปิดไว้ย่อมรั่วได้ สิ่งที่เปิดยอมไม่รั่ว เพราะ

ฉะนั้น จงเปิดสิ่งที่ปิด เช่นนี้ สิ่งที่เปิดนั้นจักไม่รั่ว”

๔. ปาติโมกขสวนารหะ

ว่าด้วยผู้ควรฟังพระปาติโมกข์

{๔๖๖} [๓๘๖] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่บัดนี้ไป เราจักไม่ทำอุโบสถ จักไม่แสดง ปาติโมกข์ ตั้งแต่บัดนี้ไป พวกเธอพึงทำอุโบสถกันเอง พึงสวดปาติโมกข์ กันเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ตถาคตจะพึงทำอุโบสถ แสดงปาติโมกข์ ในบริษัทผู้ไม่บริสุทธิ์นั้นมิใช่ฐานะ มิใช่โอกาสดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้มีอาบัติติดตัวไม่พึงฟังปาติโมกข์ รูปใดฟัง ต้องอาบัติทุกกฏ เราอนุญาตให้งดปาติโมกข์แก่ภิกษุผู้มีอาบัติ ติดตัวนั้น

วิธีงดปาติโมกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงงดอย่างนี้ คือ เมื่อถึงวันอุโบสถ ๑๔ หรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่ต่อหน้าสงฆ์ พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้มีอาบัติติดตัว ข้าพเจ้า งดปาติโมกข์ต่อเธอ เมื่อเธออยู่ต่อหน้าสงฆ์ ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

ปาติโมกข์เป็นอันงดแล้ว”

ภิกษุฉัพพัคคีย์งดปาติโมกข์

{๔๖๗} โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าใจว่า “ไม่มีใครรู้พวกเรา” เป็น ผู้มีอาบัติติดตัวฟังปาติโมกข์อยู่ พระเถระผู้รู้วาระจิตของผู้อื่นแจ้งแก่ภิกษุ ทั้งหลายว่า “ท่านทั้งหลาย พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ชื่อนี้และชื่อนี้เข้าใจว่า ‘ไม่มีใครรู้พวกเรา’ เป็นผู้มีอาบัติติดตัวฟังปาติโมกข์อยู่ด้วย”