เรื่องไม่บัญญัติและไม่ถอนพระบัญญัติ เล่ม ๗

ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ เมื่อเราล่วงไป สงฆ์ต้องการอยู่จะพึงถอนสิกขาบท เล็กน้อยเสียก็ได้”

พระเถระทั้งหลายถามว่า “ท่านพระอานนท์ ก็ท่านทูลถามพระผู้มี พระภาคเจ้าหรือเปล่าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า สิกขาบทเหล่าไหนเป็นสิกขาบท เล็กน้อย”ท่านพระอานนท์ตอบว่า “กระผมไม่ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ก็สิกขาบทเหล่าไหนเป็นสิกขาบทเล็กน้อย”พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เสีย นอกนั้นเป็น สิกขาบทเล็กน้อย”

พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เว้นสังฆาทิเสส ๑๓ เสีย นอกนั้นเป็นสิกขาบทเล็กน้อย”

พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เว้นสังฆาทิเสส ๑๓ เว้นอนิยต ๒ เสีย นอกนั้นเป็นสิกขาบทเล็กน้อย”

พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เว้นสังฆาทิเสส ๑๓ เว้นอนิยต ๒ เว้นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ เสีย นอกนั้นเป็นสิกขาบทเล็กน้อย”พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เว้นสังฆาทิเสส ๑๓ เว้นอนิยต ๒ เว้นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ เว้นปาจิตตีย์ ๙๒ เสีย นอกนั้น เป็นสิกขาบทเล็กน้อย”พระเถระบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “เว้นปาราชิก ๔ เว้นสังฆาทิเสส ๑๓ เว้นอนิยต ๒ เว้นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ เว้นปาจิตตีย์ ๙๒ เว้นปาฏิเทสนียะ ๔ เสีย นอกนั้นเป็นสิกขาบทเล็กน้อย”

ไม่บัญญัติและไม่ถอนพระบัญญัติ

{๖๒๑} [๔๔๒] ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะประกาศให้สงฆ์ทราบด้วย ญัตติทุติยกรรมวาจา ว่าดังนี้

‘ท่านทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สิกขาบทของพวกเราที่ปรากฏ แก่คฤหัสถ์มีอยู่ แม้พวกคฤหัสถ์ก็รู้ว่า ‘สิ่งนี้ควรแก่สมณะเชื้อสายพระ ศากยบุตร สิ่งนี้ไม่ควร’ ถ้าพวกเราจักถอนสิกขาบทเล็กน้อยเสีย จักมีผู้ กล่าวได้ว่า ‘พระสมณโคดมบัญญัติสิกขาบทแก่สาวกทั้งหลายชั่วระยะ ควันไฟ พระศาสดาของพระสมณะเหล่านี้ยังดำรงอยู่เพียงใด สาวกเหล่านี้ก็ ยังศึกษาในสิกขาบททั้งหลายเพียงนั้น เพราะเหตุที่พระศาสดาของพระ สมณะเหล่านี้ปรินิพพานแล้ว พระสมณะเหล่านี้จึงไม่ศึกษาในสิกขาบท ทั้งหลายกันในบัดนี้’ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์ไม่พึงบัญญัติ สิ่งที่ไม่ทรงบัญญัติไว้ไม่พึงถอนพระบัญญัติที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว

พึงสมาทาน ประพฤติในสิกขาบททั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว นี่เป็นญัตติท่านทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สิกขาบทของพวกเราที่ปรากฏ แก่คฤหัสถ์มีอยู่ แม้พวกคฤหัสถ์ก็รู้ว่า ‘สิ่งนี้ควรแก่สมณะเชื้อสายพระ ศากยบุตร สิ่งนี้ไม่ควร’ ถ้าพวกเราจักถอนสิกขาบทเล็กน้อยเสีย จักมีผู้ กล่าวได้ว่า ‘พระสมณโคดมบัญญัติสิกขาบทแก่สาวกทั้งหลายชั่วระยะ ควันไฟ พระศาสดาของพระสมณะเหล่านี้ยังดำรงอยู่เพียงใด สาวกเหล่านี้ ก็ยังศึกษาในสิกขาบททั้งหลายเพียงนั้น เพราะเหตุที่พระศาสดาของ พระสมณะเหล่านี้ปรินิพพานแล้ว พระสมณะเหล่านี้จึงไม่ศึกษาในสิกขาบท ทั้งหลายกันในบัดนี้’ สงฆ์ย่อมไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่ทรงบัญญัติ ไม่ถอน พระบัญญัติที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว ย่อมสมาทานประพฤติในสิกขาบท ทั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว การไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่ทรงบัญญัติ ไม่ถอน พระบัญญัติที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติอยู่ในสิกขาบท ทั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง”สงฆ์ไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่ทรงบัญญัติ ไม่ถอนพระบัญญัติตามที่ทรง บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติอยู่ในสิกขาบททั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติ

ไว้แล้ว ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วย อาการอย่างนี้”

ปรับอาบัติทุกกฏแก่พระอานนท์หลายกระทง

{๖๒๒} [๔๔๓] ครั้งนั้น พระเถระทั้งหลายได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ ข้อที่ท่านไม่ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ก็สิกขาบทเหล่าไหนเป็นสิกขาบทเล็กน้อย’ นี่เป็นอาบัติทุกกฏแก่ท่าน ท่าน จงแสดงอาบัติทุกกฏนั้นเสีย”ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “เพราะระลึกไม่ได้ กระผมจึงมิได้ทูลถาม พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า สิกขาบทเหล่าไหนเป็นสิกขาบท เล็กน้อย’ กระผมไม่เห็นเหตุที่ไม่ได้ทูลถามนั้นว่าเป็นอาบัติทุกกฏ แต่ เพราะเชื่อท่านทั้งหลาย กระผมยอมแสดงอาบัติทุกกฏนั้น”พระเถระทั้งหลายกล่าวต่อไปว่า “ท่านอานนท์ แม้ข้อที่ท่านเหยียบ แล้วเย็บผ้าวัสสิกสาฎก ของพระผู้มีพระภาคเจ้า นี้ก็เป็นอาบัติทุกกฏแก่ ท่าน ท่านจงแสดงอาบัติทุกกฏนั้นเสีย”

ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า กระผมจะเหยียบแล้วเย็บผ้า วัสสิกสาฎกของพระผู้มีพระภาคเจ้าโดยมิได้เคารพก็หาไม่ กระผมไม่เห็น เหตุที่เหยียบนั้นว่าเป็นอาบัติทุกกฏ แต่เพราะเชื่อท่านทั้งหลาย กระผม ยอมแสดงอาบัติทุกกฏนั้น”พระเถระทั้งหลายกล่าวต่อไปว่า “ท่านอานนท์ แม้ข้อที่ท่านให้สตรี ถวายบังคมพระสรีระของพระผู้มีพระภาคเจ้าก่อน พระสรีระของพระผู้มี พระภาคเจ้าจึงเปื้อนนํ้าตาของพวกนางผู้ร้องไห้อยู่ นี้ก็เป็นอาบัติทุกกฏแก่ ท่าน ท่านจงแสดงอาบัติทุกกฏนั้นเสีย”