พระวินัยปิฎก จุลวรรค · ปัญจสติกขันธกะ
พระอุบาลีวิสัชนาพระวินัย เล่ม ๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๖๑๘ (Royal Thai)2/9 in ปัญจสติกขันธกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระวินัยปิฎก จุลวรรค ปัญจสติกขันธกะ พระอุบาลีวิสัชนาพระวินัย (Royal Thai Volume 7 · Mahachula Volume 7 · Mahamakut Volume 9 · Chaloem Phrakiat Volume 7)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 7, pp. 416–418
ด้วยตั้งใจว่าจักนอน แต่ศีรษะยังไม่ทันถึงหมอนและเท้ายังไม่ทันพ้นจากพื้น ในระหว่างนั้น จิตก็ได้หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่นแล้ว
พระอุบาลีวิสัชนาพระวินัย
{๖๑๘} [๔๓๙] ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้เป็นพระอรหันต์ไปสู่ที่ประชุมแล้ว ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้“ท่านทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึง ที่แล้ว ข้าพเจ้าจะขอถามพระวินัยกะพระอุบาลี”ท่านพระอุบาลีประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึง ที่แล้ว ข้าพเจ้าอันท่านพระมหากัสสปะถามพระวินัยแล้ว จะขอวิสัชนา”ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามท่านพระอุบาลีว่า “ท่านอุบาลี ปฐมปาราชิกสิกขาบท พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติที่ไหน”พระอุบาลีตอบว่า “ที่พระนครเวสาลี ขอรับ”
“ทรงปรารภใคร”
“ทรงปรารภพระสุทินน์กลันทบุตร”
“ในเพราะเรื่องอะไร”
“ในเพราะเมถุนธรรม”
ต่อจากนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงวัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติแห่งปฐมปาราชิกสิกขาบทกะท่าน พระอุบาลี แล้วถามต่อไปว่า “ทุติยปาราชิกสิกขาบท พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงบัญญัติที่ไหน”
- ๑ปฐมปาราชิกสิกขาบท ปารชิกสิกขาบทที่ ๑ ว่าด้วยการเสพเมถุนธรรม ทุติยปาราชิกสิกขาบท ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ ว่าด้วยการลักทรัพย (ดูรายละเอียดในปาราชิกกัณฑ์ วิ.มหาวิ. (แปล) ๑)
พระอุบาลีตอบว่า “ที่พระนครราชคฤห์ ขอรับ”
“ทรงปรารภใคร”
“ทรงปรารภพระธนิยะ กุมภการบุตร”
“ในเพราะเรื่องอะไร”
“ในเพราะอทินนาทาน (การลักทรัพย์)”
ต่อจากนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงวัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติแห่งทุติยปาราชิกสิกขาบทกะท่านพระ อุบาลี แล้วถามต่อไปว่า “ตติยปาราชิกสิกขาบทพระผู้มีพระภาคเจ้าทรง บัญญัติที่ไหน”พระอุบาลีตอบว่า “ในพระนครเวสาลี ขอรับ”
“ทรงปรารภใคร”
“ทรงปรารภภิกษุมากรูปด้วยกัน”
“ในเพราะเรื่องอะไร”
“ในเพราะมนุสสวิคคหะ (การฆ่ามนุษย์)”
ต่อจากนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงวัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติแห่งตติยปาราชิกสิกขาบทกะท่านพระ อุบาลี แล้วถามต่อไปว่า “จตุตถปาราชิกสิกขาบท พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง บัญญัติที่ไหน”พระอุบาลีตอบว่า “ที่พระนครเวสาลี ขอรับ”
“ทรงปรารภใคร”
“ทรงปรารภพวกภิกษุจำพรรษาอยู่ใกล้ฝั่งแม่นํ้าวัคคุมุทา”
- ๑ตติยปาราชิกสิกขาบท ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ ว่าด้วยการฆ่ามนุษย์ จตุตถปาราชิกสิกขาบท ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ ว่าด้วยการอวดอุตตริมนุสสธรรม (ดูรายละเอียดในปาราชิกกัณฑ์ วิ.มหาวิ. (แปล) ๑)
“ในเพราะเรื่องอะไร”
ต่อจากนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงวัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติ แห่งจตุตถปาราชิกสิกขาบทกะท่านพระ อุบาลี แล้วถามอุภโตวินัย โดยอุบายนั้นแล ท่านพระอุบาลีผู้อันท่านพระ มหากัสสปะถามแล้ว ๆ ก็ได้วิสัชนาแล้ว
พระอานนท์วิสัชนาพระธรรม
{๖๑๙} [๔๔๐] ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะประกาศให้สงฆ์ทราบด้วย ญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้
“ท่านทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ ถึงที่แล้ว ข้าพเจ้าจะขอถามพระธรรมกะท่านพระอานนท์”
ท่านพระอานนท์ประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่ แล้ว ข้าพเจ้าอันท่านพระมหากัสสปะถามพระธรรมแล้ว จะขอวิสัชนา”
ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะถามท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ พรหมชาลสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน”
- ๑อุตตริมนุสสธรรม หมายถึงธรรมที่ข้ามพ้นพวกมนุษย์ ธรรมที่ล่วงเลยพวกมนุษย์แล้วทำให้ลุถึง ความเป็นพรหมหรือภาวะนิพพาน อีกความหมายหนึ่ง คือธรรมของพวกมนุษย์ผู้ยิ่งยวด ธรรม ของพวกคนประเสริฐสุดคือผู้ได้ฌานและผู้เป็นพระอริยบุคคล (วิ.อ. ๑/๕๒๐) ว่าโดยองค์ธรรม ได้แก่ ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรคผล ฯลฯ (ดูบทภาชนีย์ แห่งปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ วิ.มหาวิ. (แปล) ๑/๑๙๘/๔๖๓)
- ๒อุภโตวินัย พระวินัยของสงฆ์สองฝ่าย หมายถึงพระวินัยบัญญัติของภิกษุสงฆ์ฝ่ายหนึ่ง และของ ภิกษุณีสงฆ์อีกฝ่ายหนึ่ง
- ๓พรหมชาลสูตร พึงดูรายละเอียดใน ที.สี. (แปล) ๙/๑-๑๔๙
End of พระอุบาลีวิสัชนาพระวินัย