เรื่องทรงห้ามฉันมะม่วง เล่ม ๗

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงห่มผ้าขนสัตว์มีขนข้างนอก รูปใด ห่ม ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธบัญญัติห้ามฉันมะม่วงที่สอยเอง

{๒๓} [๒๕๐] ก็โดยสมัยนั้นแล มะม่วงที่พระราชอุทยานของพระเจ้า พิมพิสารจอมเสนามาคธราช กำลังมีผล พระองค์ทรงอนุญาตไว้ว่า “ขอ อาราธนาพระคุณเจ้าทั้งหลายฉันมะม่วงตามสบายเถิด” พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ สอยมะม่วงเฉพาะลูกอ่อน ๆ มาฉัน พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ต้องพระประสงค์มะม่วง จึงรับสั่งกับมหาดเล็กว่า “ไปเถิด พนาย จงไป สวนเก็บมะม่วงมา” มหาดเล็กรับพระราชกระแสแล้วไปยังพระราชอุทยาน บอกคนรักษาพระราชอุทยานว่า “พนาย ในหลวงมีพระประสงค์มะม่วง ท่านจงถวายผลมะม่วง” คนรักษาพระราชอุทยานตอบว่า “มะม่วงไม่มี ภิกษุทั้งหลายสอยมะม่วงไปฉันหมดกระทั่งผลอ่อน ๆ” มหาดเล็กเหล่านั้น จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช

ท้าวเธอรับสั่ง ว่า “พระคุณเจ้าทั้งหลายฉันผลมะม่วงหมดก็ดีแล้ว แต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงสรรเสริญความรู้จักประมาณ”ชาวบ้านจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะ เชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ไม่รู้จักประมาณ ฉันมะม่วงของในหลวงหมด เล่า” ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงฉันมะม่วง รูปใดฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้ฉันมะม่วงที่เขาถวาย

{๒๔} สมัยต่อมา กลุ่มศรัทธากลุ่มหนึ่งถวายภัตตาหารแก่สงฆ์ เขาใส่ชิ้น มะม่วงไว้ในกับข้าวด้วย ภิกษุทั้งหลายรังเกียจ ไม่ยอมรับประเคน ... พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงรับประเคนฉันเถิด เราอนุญาตผล มะม่วงที่เป็นชิ้น ๆ”

พระพุทธานุญาตให้ฉันผลไม้โดยสมณกัปปะ ๕ อย่าง

{๒๕} สมัยต่อมา กลุ่มศรัทธากลุ่มหนึ่งถวายภัตตาหารแก่สงฆ์ เขาไม่ได้ เรียนรู้ที่จะฝานมะม่วงเป็นชิ้น ๆ ในโรงอาหารจึงล้วนไปด้วยผลมะม่วงทั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายรังเกียจ ไม่ยอมรับประเคน พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงรับประเคนฉันเถิด เราอนุญาตให้ ฉันผลไม้ได้โดยสมณกัปปะ ๕ อย่าง คือ

๑. ผลไม้ที่ลนด้วยไฟ

๒. ผลไม้ที่กรีดด้วยศัสตรา

๓. ผลไม้ที่จิกด้วยเล็บ

๔. ผลไม้ที่ไม่มีเมล็ด

๕. ผลไม้ที่ปล้อนเมล็ดออกแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ฉันผลไม้ได้โดยสมณกัปปะ ๕ อย่างนี้แล”

พระพุทธานุญาตให้แผ่เมตตาจิตถึงตระกูลพญางู

{๒๖} [๒๕๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดถึงมรณภาพ ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นชะรอยจะ ไม่ได้แผ่เมตตาจิตไปถึงตระกูลพญางูทั้ง ๔ เป็นแน่ เพราะถ้าเธอแผ่เมตตา จิตไปถึงตระกูลพญางูทั้ง ๔ เธอก็คงไม่ถูกงูกัดถึงมรณภาพตระกูลพญางูทั้ง ๔ มีอะไรบ้าง คือ ตระกูลพญางูชื่อวิรูปักษ์ ๑ ตระกูลพญางูชื่อเอราปถะ ๑ ตระกูลพญางูชื่อฉัพยาปุตตะ ๑ ตระกูล พญางูชื่อกัณหาโคตมกะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นชะรอยจะไม่ได้ แผ่เมตตาจิตไปถึงตระกูลพญางูทั้งสี่นี้เป็นแน่ เพราะถ้าเธอแผ่เมตตาจิตไป ถึงตระกูลพญางูทั้ง ๔ นี้ เธอก็คงไม่ถูกงูกัดถึงมรณภาพดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แผ่เมตตาจิตไปถึงตระกูลพญางู ทั้ง ๔ นี้เพื่อคุ้มครองตน เพื่อรักษาตน เพื่อป้องกันตน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงแผ่ดังนี้{๒๗} พระคาถาแผ่เมตตาจิตถึงพญางูเป็นต้น

ความเป็นมิตรของเรากับพวกงูตระกูลพญาวิรูปักษ์

จงมีต่อกัน ความเป็นมิตรของเรากับพวกงูตระกูลพญา

เอราปถะจงมีต่อกัน ความเป็นมิตรของเรากับพวกงู

ตระกูลพญาฉัพยาปุตตะจงมีต่อกัน ความเป็นมิตรของ

เรากับพวกงูตระกูลพญากัณหาโคตมกะจงมีต่อกัน

ความเป็นมิตรของเรากับพวกสัตว์ที่ไม่มีเท้าจงมีต่อ

กัน ความเป็นมิตรของเรากับพวกสัตว์สองเท้าจงมีต่อ

กัน ความเป็นมิตรของเรากับพวกสัตว์สี่เท้าจงมีต่อกัน

ความเป็นมิตรของเรากับพวกสัตว์ที่มีเท้ามากจงมีต่อกัน