ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด เล่ม ๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิยสกรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรม เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว

หมวดที่ ๑๒

{๖๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิยสกรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิยสกรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรม เป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว

จบ ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวด

ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

หมวดที่ ๑

{๖๙}[๑๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม คือ เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณในสงฆ์ ๑ เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร ๑ อยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม

หมวดที่ ๒

{๗๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ๑ เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ๑ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม

หมวดที่ ๓

{๗๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม คือ กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า ๑ กล่าวติเตียนพระธรรม ๑ กล่าวติเตียนพระสงฆ์ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรม

หมวดที่ ๔

{๗๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปคือ รูปหนึ่งเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ รูปหนึ่งเป็นผู้โง่เขาลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร รูปหนึ่งอยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป นี้แล

หมวดที่ ๕

{๗๓}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปแม้อี่นอีก คือ รูปหนึ่งเป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล รูปหนึ่งเป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร รูปหนึ่งเป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป นี้แล

หมวดที่ ๖

{๗๔}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป แม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระธรรม รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระสงฆ์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงนิยสกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป นี้แล

จบ ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

วัตร ๑๘ ข้อในนิยสกรรม

{๗๕}[๑๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วต้องประพฤติโดยชอบ วิธีประพฤติโดยชอบในนิยสกรรมนั้น ดังต่อไปนี้

๑. ไม่พึงให้อุปสมบท

๒. ไม่พึงให้นิสสัย

๓. ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. ไม่พึงรับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงสั่งสอนภิกษุณี

๖. ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมเพราะอาบัติใด ไม่พึงต้องอาบัตินั้นอีก

๗. ไม่พึงต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๘. ไม่พึงต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๙. ไม่พึงตำหนิกรรมของสงฆ์

๑๐. ไม่พึงตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

๑๑. ไม่พึงห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๑๒. ไม่พึงห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๑๓. ไม่พึงทำการไต่สวน

๑๔. ไม่พึงเริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๑๕. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นขอโอกาส

๑๖. ไม่พึงโจทภิกษุอื่น

๑๗. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นให้การ

๑๘. ไม่พึงช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน

จบ วัตร ๑๘ ข้อ ในนิยสกรรม

วัตรที่ควรระงับและไม่ควรระงับ

{๗๖}[๑๗] ครั้งนั้นแล สงฆ์ได้ลงนิยสกรรม คือ ให้กลับถือนิสสัยอีกแก่ภิกษุเสยยกะแล้ว เธอถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้เสวนา คบหา นั่งใกล้กัลยาณมิตร ขอให้แนะนำ ไต่ถาม จึงได้เป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นบัณฑิต เฉียบแหลม มีปัญญา มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา เธอได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้วกล่าว อย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย ผมถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ ผมจะพึงปฏิบัติอย่างไรต่อไป” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า{๗๗}พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น สงฆ์จงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะ

วัตรที่ไม่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

หมวดที่ ๑

[๑๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ

๑. ให้อุปสมบท

๒. ให้นิสสัย

๓. ให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. รับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ยังสั่งสอนภิกษุณีอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรม

หมวดที่ ๒

{๗๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วย องค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ

๑. ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมเพราะอาบัติใด ต้องอาบัตินั้นอีก

๒. ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๓. ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๔. ตำหนิกรรมของสงฆ์

๕. ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรม

หมวดที่ ๓

{๗๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วย องค์ ๘ คือ

๑. ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๒. ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๓. ทำการไต่สวน

๔. เริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๕. ให้ภิกษุอื่นขอโอกาส

๖. โจทภิกษุอื่น

๗. ให้ภิกษุอื่นให้การ

๘. ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปรุะกอบด้วยองค์ ๘ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับนิยสกรรม”

จบ วัตรที่ไม่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

วัตรที่ควรระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

หมวดที่ ๑

{๘๐}[๑๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบ ด้วยองค์ ๕ คือ

๑. ไม่ให้อุปสมบท

๒. ไม่ให้นิสสัย

๓. ไม่ให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. ไม่รับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่สั่งสอนภิกษุณี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงระงับนิยสกรรม

หมวดที่ ๒

{๘๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วย องค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ

๑. ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมเพราะอาบัติใด ไม่ต้องอาบัตินั้นอีก

๒. ไม่ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๓. ไม่ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๔. ไม่ตำหนิกรรมของสงฆ์

๕. ไม่ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงระงับนิยสกรรม

หมวดที่ ๓

{๘๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ คือ

๑. ไม่ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๒. ไม่ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๓. ไม่ทำการไต่สวน

๔. ไม่เริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๕. ไม่ให้ภิกษุอื่นขอโอกาส

๖. ไม่โจทภิกษุอื่น

๗. ไม่สอบสวนภิกษุอื่น

๘. ไม่ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แลสงฆ์พึงระงับนิยสกรรม”

จบ วัตรที่ควรระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

วิธีระงับนิยสกรรม

{๘๓}[๒๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงระงับนิยสกรรมอย่างนี้ คือภิกษุเสยยลกะนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ไหว้เท้า ภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือ แล้วกล่าวคำขอระงับนิยสกรรมนั้นอย่างนี้ว่า

คำขอระงับนิยสกรรม

‘ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบหายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ ข้าพเจ้าขอระงับนิยสกรรม’

พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจาว่าดังนี้

กรรมวาจาระงับนิยสกรรม

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุเสยยสกะนี้ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับนิยสกรรม ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุเสยยสกะนี้ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับนิยสกรรม สงฆ์ระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะ การระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุเสยยสกะนี้ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง

ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับนิยสกรรม สงฆ์ระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะ การระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุเสยยสกะนี้ถูกสงฆ์ลงนิยสกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับนิยสกรรม สงฆ์ระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะ การระงับนิยสกรรมแก่ภิกษุเสยยสกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงนิยสกรรมอันสงฆ์ระงับแล้วแก่ภิกษุเสยยสกะ ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

จบ นิยสกรรมที่ ๒

๓. ปัพพาชนียกรรม

เรื่องพวกภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะ

{๘๔}[๒๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะเป็นเจ้าถิ่นในกิฏาคิรีชนบท เป็นภิกษุอลัชชีเลวทราม พวกภิกษุเหล่านั้นประพฤติไม่สมควรเห็นปานนี้ คือ ปลูกต้นไม้ดอกเองบ้าง ใช้ให้ผู้อื่นปลูก