ธาตุวาร เล่ม ๓๘

ธาตุวาระ

ปุจฉาวาระ อนุโลม

กามธาตุมูล

เอกมูลกะ เอกมูลี - กามธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๖๔] เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูลกะ ทวิมูลี - กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่

รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร มีอนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูล

เอกมูลกะ เอกมูลี - รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

[๑๕๖๕] เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไรอนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร.

รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูละ ทวิมูลี - รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูล

เอกมุลกะ เอกมูลี - อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

[๑๕๖๖] เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูลกะ ทวิมูลี - อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่

อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

ปุจฉาวาระปฏิโลม

น กามธาตุมูล

เอกมูลกะ เอกมูลี - น กามธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๖๗] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงกามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ

ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุมูละ น กามธาตุ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูล

เอกมูลกะ เอกมูลี - น รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๖๘] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ. อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูล

เอกมูลกะ เอกมูลี - น อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๖๙] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

ปุจฉาวาระปฏิโลม

กามธาตุ - อรูปธาตุมูล

ทุกมูลกะ เอกมูลี - น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๐] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ น อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิ

ที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ - น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

ทุกมูลกะ เอกมูลี - น รูปธาตุ - อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๑] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เขาถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร

อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูล

ทุกมูลกะ เอกมูลี - กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๒] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุอนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงอรูป-ธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไรอนุสัยดับไปเท่าไร ?

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ- น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ อนุสัยนอนเนื่องเท่าไร อนุสัยไม่นอนเนื่องเท่าไร อนุสัยดับไปเท่าไร ?

จบ ปัญหาวาระ ปัจจนิก

วิสัชนาวาระอนุโลม

เอกมูลกะ เอกมูลี - กาธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๓] เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงกามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยทั้งหลาย

ที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่องอนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่องอนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคน

มีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากกามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ เอกมูลี - รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

[๑๕๗๔] เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้นนอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่องอนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูล น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูป-ธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง

บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มีรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูป-ธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ เอกมูลี - อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

[๑๕๗๕] เมื่อบุคคลจุติจากรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้นนอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ การเข้าถึงรูปธาตุ ย่อมไม่มี บุคคลผู้จุติจากรูปธาตุนั้น เมื่อเกิดในเบื้องต่ำ ย่อมเข้าถึงกามธาตุนั้น มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ การเข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ ย่อมไม่มี บุคคลที่จุติจากอรูปธาตุนั้น เมื่อเกิดในเบื้องต่ำย่อมเข้าถึงกามธาตุเท่านั้น อนุสัย ๗ เท่านั้น ย่อมนอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากอรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ เอกมูลี - น กามธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๖] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงกามธาตุมีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่องอนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ เอกมูลี - น รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-[๑๕๗๗] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

[๑๕๗๘] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงกามธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุบางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

เอกมูลกะ ทวิมูลี - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนนอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ เอกมูลี - น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๗๙] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ- น อรูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ - เอกมูลี - น รูปธาตุ - น อรุปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-[๑๕๘๐] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงอรูป-ธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูล - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

อรูปธาตุมูละ :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูละ น รูปธาตุ - น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมี

อนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูละ น กามธาตุ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงอรูป-ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ เอกมูลี - น กามูธาตุ - น รูปธาตุมูละ กามธาตุมูลี :-

[๑๕๘๑] เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุเข้าถึงกามธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ การเข้าถึงรูปธาตุย่อมไม่มี บุคคลนั้น เมื่อเกิดในเบื้องต่ำ ย่อมเข้าถึงกามธาตุเท่านั้น มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงอรูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่องบางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

ทุกมูลกะ ทวิมูลี - น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ - น

รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ การเข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ ย่อมไม่มี บุคคลนั้นเมื่อเกิดในเบื้องต่ำ ย่อมเข้าถึงกามธาตุนั้น มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่องอนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ - น รูปธาตุมูละ น รูปธาตุ น อรูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่อรูปธาตุ มีอนุสัย ๗ เท่านั้น นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไป ย่อมไม่มี.

น กามธาตุ น รูปธาตุมูละ น กามธาตุ น รูปธาตุมูลี :-

เมื่อบุคคลจุติจากภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ เข้าถึงภูมิที่ไม่ใช่กามธาตุ ไม่ใช่รูปธาตุ บางคนมีอนุสัย ๗ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๕ นอนเนื่อง บางคนมีอนุสัย ๓ นอนเนื่อง อนุสัยที่ดับไปย่อมไม่มี.

ธาตุวาระ จบ

อนุสยยมก ที่ ๗ จบ

อรรถกถา

อนุสยยมก

บัดนี้ เป็นการวรรณนาเนื้อความแห่งอนุสยยมกเหมือนที่พระ-ผู้มีพระภาคเจ้าทรงรวบรวมเอกเทศแห่งกุศลธรรมเป็นต้นทรงแสดงไว้ในมูลยมกนั้นนั่นแหละ ด้วยสามารถแห่งการหยั่งเห็นได้แล้วทรงแสดงไว้ในลำดับแห่งสังขารยมก. บัณฑิตพึงทราบการกำหนดบาลี ในอนุสย-ยมกก่อน เพราะว่า ในอนุสยยมกนี้พระองค์ทรงทำบาลีเทศนาไว้อีกอย่างหนึ่ง ไม่เหมือนทำเทศนาในขันธยมก เป็นต้น.

ถามว่า ทำเทศนาอย่างไร ?

ตอบว่า ในเบื้องต้นทำเทศนาแสดงไว้ ๓ วาระ คือ ปริจเฉท-วาระ วาระว่าด้วยการกำหนด, ปริจฉินนุทเทสวาระ วาระว่าด้วยอุทเทสที่กำหนดไว้แล้ว, อุปปัตติฏฐานวาระ วาระว่าด้วยที่เป็นที่เกิดขึ้นก่อน, เพื่อจะให้ศึกษาอนุสัยทั้งหลาย โดยอาการ ๓ อย่าง คือ โดยปริจเฉท โดยอุทเทส และโดยอุปปัตติฏฐาน ต่อจากนั้นก็ทรงประกอบอนุสัยทั้งหลายทำยมกเทศนา ด้วยอำนาจแห่งมหาวาระ ๗.

ในอนุสยยมกนั้น คำว่า " สตฺต อนุสยา " นี้ ชื่อว่าปริจเฉทวาระ เพราะความที่อนุสัยทั้งหลาย พระองค์กำหนดจำนวนแสดงไว้ว่า " อนุสัยนี้ มี ๗ เท่านั้น ไม่เกินกว่านี้ ไม่ต่ำกว่านี้ "ดังนี้.

คำว่า " กามราคานุสโย ฯเปฯ อวิชฺชานุสยโย " นี้ ชื่อว่าปริจฉินนุทเทสวาระ เพราะความที่วาระนี้ทรงยกเพียงแต่ชื่อแห่งธรรมที่กำหนดไว้แล้วโดยปริจเฉทวาระนั้น ขึ้นแสดงว่า " ชื่อว่า ธรรมเหล่านี้ เป็นธรรมชนิดนั้น " ดังนี้.

ในข้อนั้น คำว่า กามราคานุสโย อนุเสติ เอตฺถ ฯเปฯ

อวิชฺชานุสโย อนุเสติ นี้ ชื่อว่า อุปปัตติฏฐานวาระ เพราะความที่วาระนี้ ทรงแสดงที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านั้นนั่นแหละ อย่างนี้ว่า " อนุสัยเหล่านี้ ย่อมนอนเนื่อง ในวาระทั้งหลายชื่อนี้ " ดังนี้.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า ประกอบอนุสัยทั้งหลายแล้วทำยมกเทศนา ด้วยอำนาจแห่งมหาวาระ ๗ เหล่าใด มหาวาระเหล่านั้น มีชื่อดังนี้ คือ.-

๑. อนุสยวาระ ( วาระว่าด้วยอนุสัย )

๒. สานุสยวาระ ( วาระว่าด้วยผู้มีอนุสัย )

๓. ปชหนวาระ ( วาระว่าด้วยการละ )

๔. ปริญญาวาระ ( วาระว่าด้วยการกำหนดรู้ )

๕. ปหีนวาระ ( วาระว่าด้วยการละได้แล้ว )

๖. อุปปัชชนวาระ ( วาระว่าด้วยการเกิด )

๗. ธาตุวาระ ( วาระว่าด้วยธาตุ )

อธิบายอนุสยวาระ

บรรดามหาวาระเหล่านั้น วาระที่ ๑ ชื่อว่า อนุสยวาระ นั้นมี ๒ นัย คือ ด้วยสามารถแห่งอนุโลมนัย และปฏิโลมนัย. ในนัยทั้ง ๒ นั้น อนุโลมนัยมีอันตรวาระ ๓ วาระ ด้วยอำนาจแห่งบุคคลและภูมิ คือ. -

ยสฺส อนุเสติ แปลว่า . . . กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลใด (ปุคคล-วาระ)

ยตฺถ อนุเสติ แปลว่า . . . กำลังนอนเนื่องในภูมิใด ( โอกาส-วาระ)

ยสฺส ยตฺถานุเสติ แปลว่า . . . กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลใดในภูมิใด ( ปุคคโลกาสวาระ )

ในอันตรวาระ ๓ เหล่านั้น ในปุคคลวาระมี ๒๑ ยมก คือ มีกามราคานุสัยเป็นมูล ๖ ยมก โดยพระบาลีว่า :-

" ยสฺส กามราคานุสโย อนุเสติ ตสฺส ปฏิฆานุสโย อนุเสติยสฺส วาปน ปฏิฆานุสโย อนุเสติ ตสฺส กามราคานุสโยอนุเสติ ฯ

ยสฺส กามราคานุสโย อนุเสติ ตสฺส มานานุสโย. . . .

ทิฏฐานุสโย ... วิจิกิจฉานุสโย ... ภวราคานุสโย . . . อวิชาชานุสโยอนุเสติ

ยสฺส วาปน อวิชฺชานุสโย อนุเสติ ตสฺส กามราคานุสโยอนุเสติ "

ที่มีปฏิฆานุสัยเป็นมูล ๕ ยมก มีมานานุสัยเป็นมูล ๔ ยมกมีทิฏฐานุสัยเป็นมูล ๓ ยมก มีวิจิกิจฉานุสัยเป็นมูล ๒ ยมก มีภวราคา-นุสัยเป็นมูล ๑ ยมก ด้วยสามารถแห่งการนับแล้วไม่นับอีก วาระแม้ทั้งหมดที่มีมูล ๑ จึงรวมเป็น ๒๑ ยมก ด้วยประการฉะนี้.

ปุคคลวาระอื่นอีก ๑๕ ยมก คือ ที่มีมูล ๒ ( ทุกมูล ) อันมาแล้วในพระบาลีอย่างนี้ว่า ยสฺส กามราคานุสโย จ ปฏิฆานุสโยจ อนุเสนฺติ ดังนี้ มี ๕ ยมก ที่มีมูล ๓ ( ติกมูล ) มี ๔ ยมก,ที่มีมูล ๔ ( จตุกกมูล ) มี ๓ ยมก ที่มีมูล ๕ ( ปัญจกมูล ) มี ๒ ยมก.

ที่มีมูล ๖ ( ฉักกมูล ) มี ๑ ยมก. รวมในปุคคลวาระเป็น ๓๖ ยมกคือ ยมกที่มีมูล ๑ มี ๒๑ ยมก ที่มีมูล ๒ เป็นต้นอีก ๑๕ ยมก( ๒๑ + ๑๕ = ๓๖ ) ดังนี้.

ในโอกาสวาระก็เหมือนกัน คือ มี ๓๖ ในปุคคโลกาสวาระก็เหมือนกัน คือมี ๓๖ เพราะฉะนั้น อันตรวาระแม้ทั้งหมดในอนุโลมนัยจึงเป็น ๑๐๘ ยมก ในปฏิโลมนัยก็เหมือนกัน ( มี ๑๐๘ ) ดังนั้นในมหาวาระแรก คืออนุสยวาระ จึงรวมเป็น ๒๑๖ ยมก. บัณฑิตพึงทราบคำปุจฉาต้องคูณด้วย ๒ แต่ยมกนั้น เนื้อความคือคำวิสัชนาคูณด้วย ๒จากคำปุจฉานั้น. ก็ในอนุสยวาระนี้ ฉันใด พึงทราบการนับยมกหนึ่ง ๆ

แห่งมหาวาระทั้ง ๕ แม้เหล่านั้น สานุสยวาระ ปชหนวาระ ปริญญา-วาระ ปหีนวาระ และ อุปปัชชนวาระ ว่า คำปุจฉาต้องคูณด้วย ๒แต่ละยมก เนื้อความคือคำวิสัชนาต้องคูณด้วย ๒ จากคำปุจฉานั้นฉันนั้น. แต่ว่าในมหาวาระ ๕ นี้ มีเนื้อความที่แปลกไปจาก ๓ วาระแรก คือ ในโอกาสวาระ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ตรัสคำว่า " ยตฺถยตฺถ " แต่ทรงทำเทศนาด้วยพระดำรัสว่า ยโต ยโต ดังนี้. คำที่เหลือเป็นเช่นเดียวกันนั่นแหละ.

ก็ในมหาวาระทั้งหมด วาระสุดท้าย ชื่อว่า ธาตุวาระ นั้นดำรงอยู่ ๒ อย่าง คือ ปุจฉาวาระ และ วิสัชนาวาระ ถามว่า เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสในคำปุจฉาวาระแห่งธาตุวาระนั้นว่าเมื่อสัตว์เข้าถึงกามธาตุ แล้วเข้าถึงกามธาตุ ดังนี้ แต่ไม่ตรัสว่าเมื่อสัตว์เข้าถึงกามธาตุ จุติแล้วจากกามธาตุ ดังนี้ ตอบว่า เมื่อว่าโดยอรรถแล้วไม่แปลกกัน เพราะคำถามแม้ทั้ง ๒ นี้ มีอรรถอย่างเดียวกันนั่นแหละ ฉะนั้น พระองค์จึงตรัสคำปุจฉายมกหนึ่ง ๆ นั่นแหละแต่ยมกหนึ่ง ๆ โดยลำดับในที่สุดแห่งคำถามทั้งหมดแล้วจึงทำคำวิสัชนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า เมื่อสัตว์จุติจากกามธาตุแล้วเข้าถึงกามธาตุ อนุ-สัย ๗ ย่อมนอนเนื่องแก่ใครบ้าง ดังนี้ ในบรรดาคำถามเหล่านั้นอนุโลมปุจฉามีกามธาตุเป็นมูละ ๙ คือ สุทธิกปุจฉา ๖ ยมก โดยพระบาลีว่า เมื่อสัตว์จุติจากกามธาตุ เข้าถึงกามธาตุ . . . เข้าถึงรูป

ธาตุ . . . เข้าถึงอรูปธาตุ . . . เข้าถึง น กามธาตุ . . . เข้าถึง น รูปธาตุ เข้าถึง น อรูปธาตุ ดังนี้ และมิสสกปุจฉาอีก ๓ คือ เมื่อสัตว์จุติจากกามธาตุแล้ว เข้าถึง น กามธาตุ น อรูปธาตุ . . . เข้าถึงน รูปธาตุ น อรูปธาตุ . . . เข้าถึง นกามธาตุ น รูปธาตุ ดังนี้.

อนุโลมปุจฉาที่มีรูปธาตุเป็นมูละก็มี ๙ ที่มีอรูปธาตุเป็นมูละก็มี๙ เหมือนกัน รวมเป็นอนุโลมปุจฉา ๒๗ ปฏิโลมปุจฉาที่มีนกามธาตุนรูปธาตุ และนอรูปธาตุ เป็นมูละก็มี ๒๗ นั่นแหละ ๒๗ รวมคำถามทั้งหมด คือ อนุโลมปุจฉา ๒๗ ปฏิโลมปุจฉา ๒๗ และคำถามที่เป็นทุกมูลอีก ๒๗ ดังพระบาลีว่า น กามธาตุยา น อรูปธาตุยา นรูปธาตุยา น อรูปธาตุยา น กามธาตุยา น รูปธาตุยา ดังนี้จึงเป็นคำปุจฉา ๑๘. บัณฑิตพึงทำการวิสัชนาปัญหาในที่นี้ด้วยสามารถแห่งคำถามเหล่านั้น. ข้อนี้เป็นการกำหนดบาลีในธาตุวาระ และพึงทราบการกำหนดบาลี ในอนุสยยมกแม้ทั้งสิ้นด้วยประการฉะนี้ก่อน.

ก็คำใด ๆ ในอนุสยยมกที่มีเนื้อความอันยาก พึงทราบการวินิจฉัยกถาในที่นั้น ๆ ตั้งแต่ต้น.

ถามว่า คำว่า อนุสยา ชื่อว่า อนุสัยทั้งหลาย เพราะอรรถว่าอย่างไร ?

ตอบว่า ชื่อว่า อนุสัย เพราะอรรถว่า นอนเนื่อง.

ถามว่า อนุสัยนั้น ชื่อว่า มีอรรถว่านอนเนื่อง อย่างไร ?

ตอบว่า ชื่ออย่างนั้น เพราะอรรถว่า ละไม่ได้.

จริงอยู่ กิเลสเหล่านี้ ชื่อว่า ย่อมนอนเนื่องในสันดานของสัตว์ เพราะอรรถว่าไม่ได้ ฉะนั้น อาจารย์ทั้งหลายจึงเจริญกิเลสเหล่านั้นว่า อนุสัย.

คำว่า " อนุเสนฺติ " แปลว่า ย่อมนอนเนื่อง อธิบายว่า ได้เหตุอันสมควรแล้วจึงเกิดขึ้น อนึ่ง กิเลสที่มีอาการละไม่ได้ ชื่อว่าอนุสยัฏฐะ อรรถว่านอนเนื่อง พึงมี ก็ไม่ควรจะกล่าวว่า กิเลสมีอาการละไม่ได้นี้ ย่อมเกิดขึ้น เพราะฉะนั้นควรจะกล่าวว่า " อนุสัยทั้งหลาย ย่อมเกิดขึ้น " ดังนี้ คำว่า อนุสยา อุปฺปชฺชนฺติ นี้ ในที่นี้เป็นคำรับรองว่า อนุสัย คือ กิเลสที่มีอาการอันละไม่ได้. ก็คำว่าอนุสโย พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมตรัสเรียกกิเลสที่มีกำลัง เพราะอรรถว่าละไม่ได้.

บัณฑิตพึงทราบว่า อนุสัยนี้ เห็นจิตตสัมปยุต เป็นไปกับด้วยอารมณ์ ( รู้อารมณ์ได้ ) เป็นสเหตุกะเพราะอรรถว่ามีปัจจัยปรุงแต่ง และเป็นอกุศลอย่างเดียว เป็นอดีตบ้าง เป็นอนาคตบ้าง เป็นปัจจุบันบ้าง เพราะฉะนั้น จึงควรกล่าวว่า อนุสัยย่อมเกิดขึ้น

ในที่นี้ พึงทราบคำวินิจฉัยกถานี้ เป็นประมาณ.-

ในอภิธรรม ก่อนท่านปฏิเสธวาทะทั้งหมดไว้ในกถาวัตถุว่าอนุสัยทั้งหลายเป็นอัพยากตะ เป็นอเหตุกะ เป็นจิตตวิปปยุต ดังนี้(โปรดดูกถาวัตถุ )

ในปฏิสัมภิทามรรค ท่านได้กล่าว กระทำคำถามไว้ว่า บุคคลย่อมละกิเลสทั้งหลายที่เป็นปัจจุบันเท่านั้น คือว่า บุคคลย่อมละอนุสัยคือกิเลสที่มีกำลังได้ เพราะความที่อนุสัยเหล่านั้นเป็นปัจ-จุบันมีอยู่.

ในธรรมสังคหะ ท่านกล่าวไว้ในบทภาชนีแห่งโมหะว่า ความเกิดขึ้นแห่งอวิชชานุสัยร่วมกับอกุศลจิตว่า อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาลังคิโมหะและอกุศลมูลนี้ มีอยู่ในสมัยใด โมหะก็มีอยู่ในสมัยนั้น ดังนี้.

ในอนุสยยมกนี้นั่นแหละ ท่านกล่าวไว้ใน อุปปัชชนวาระแห่งมหาวาระ ๗ วาระใดวาระหนึ่งว่า กามราคานุสัย กำลังเกิดแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัยก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม เป็นต้นเพราะฉะนั้น คำใดที่ท่านอธิบายว่า คำว่า นอนเนื่อง คือได้เหตุอันสมควรแล้วจึงเกิดขึ้นนี้ คำนั้น พึงทราบว่า ท่านกล่าวไว้ดีแล้วด้วยสามารถแห่งแบบแผนนี้เป็นปริมาณ. แม้คำที่กล่าวว่า อนุสัย เป็น

จิตตสัมปยุต เป็นไปกับด้วยอารมณ์ ( คือรู้อารมณ์ได้ ) แม้คำนั้นท่านก็กล่าวดีแล้วนั่นแหละ ดังนั้น พึงถึงความตกลงในที่นี้ว่า ชื่อว่า อนุสัยนั้น เป็นธรรมสำเร็จแล้ว เป็นจิตตสัมปยุต และเป็นอกุศล ด้วยประการฉะนี้. และพึงทราบวิเคราะห์ในคำทั้งหลายซึ่งมีคำว่า กาม-ราคานุสัย เป็นต้น ว่ากามราคะนั้นด้วย เป็นอนุสัยเพราะอรรถว่าละไม่ได้ด้วย ฉะนั้น จึงชื่อว่า กามราคานุสัย แม้ในบทที่เหลือก็นัยนี้แหละ.

บัดนี้ เพื่อประกาศ อุปปัตติฏฐานวาระ คือ วาระว่าด้วยที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งอนุสัย แห่งอนุสัยเหล่านั้น ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าตตฺถ กามราคานุสโย อนุเสติ เป็นต้น.

คำว่า ตตฺถ กามธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสุ ได้แก่ กาม-ราคานุสัยเกิด ในเวทนาทั้ง ๒ คือ สุขเวทนา และอุเบกขาเวทนาในกามาวจรภูมิ.๑

คำว่า เอตฺถ กามราคานุสโย อนุเสติ ได้แก่ กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้ง ๒ เหล่านี้. อธิบายว่า กามราคานุสัยนี้ย่อมนอนเนื่องด้วยอาการ ๒ อย่าง คือ ด้วยสามารถแห่งการเกิดร่วม๑. คำว่า กามาวจรภูมิ และกามธาตุ มีอรรถอย่างเดียวกัน

และด้วยสามารถแห่งอารมณ์ในสุขเวทนาและอุเบกขาเวทนาแห่งอกุศลทั้งหลาย. ก็อนุสัยนั้นเป็นธรรมเกิดพร้อมกับสุขเวทนาและอุเบกขาเวทนาแห่งอกุศลบ้าง ย่อมทำเวทนาทั้ง ๒ ให้เป็นอารมณ์เกิดขึ้นบ้างและทำเวทนาในกามาวจรกุศล วิบาก กิริยาที่เหลือให้เป็นอารมณ์อย่างนั้นแหละเกิดขึ้นบ้าง อนึ่งอนุสัยนั้น เมื่อนอนเนื่องในเวทนาที่ ๒ในกามธาตุ ย่อมนอนเนื่องแม้ในสัญญา สังขารและวิญญาณที่สัมปยุตด้วยเวทนาทั้ง ๒ นั้น. แต่ว่าอนุสัยที่นอนเนื่องอยู่ในเวทนาทั้งสอง ไม่อาจเพื่อจะเกิดร่วมกับปัญญาเป็นต้นที่สัมปยุตด้วยเวทนานั้น หรือว่าไม่กระทำปัญญาเป็นที่สัมปยุตด้วยเวทนานั้นแล้วเกิดขึ้น.

ก็ครั้นเมื่อความเป็นอย่างนั้นมีอยู่ เวทนาทั้งสองจึงเป็นประธานในสัมปยุตธรรมที่เหลือ เพราะความเกิดขึ้นแห่งกามราคานุสัยเพราะอรรถว่าชอบใจโดยความเป็นสุขที่มีความยินดีและความสงบ ฉะนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้งสองเหล่านี้ เป็นต้น. จริงอยู่ สุขเวทนาในเวไนยสัตว์ที่จะรู้ธรรม เพื่อความรู้ธรรมด้วยสามารถแห่งสภาวะที่โอฬาร คืออย่างหยาบ.

อนึ่ง กามราคานุสัยนี้ เมื่อนอนเนื่องด้วยสามารถแห่งอารมณ์ย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้งสอง และในธรรมที่สัมปยุตด้วยเวทนาทั้งสองเพียงเท่านั้นก็หาไม่ ย่อมนอนเนื่องแม้ในรูปเป็นต้นที่ปรารถนาด้วย

ทีเดียว แม้คำนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสไว้ในวิภังคปกรณ์ว่า รูปอันใด เป็นที่รัก (ปิยรูปํ) เป็นที่ชอบใจ (สาตรูปํ ) มีอยู่ในโลก กามราคานุสัยของสัตว์ทั้งหลาย ย่อมนอนเนื่องในปิยรูปและสาตรูปนี้ ดังนี้ มิใช่หรือ แม้ในคัมภีร์ยมกนี้ ก็ตรัสไว้ในปฏิโลมนัยแห่งอนุสยวาระว่า กามราคานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในภูมิใดทิฏฐานุสัย ก็ย่อมไม่นอนเนื่องในภูมินั้น ใช่ไหม ดังนี้. ก็กาม-ราคานุสัยนั้น ย่อมไม่นอนเนื่องในทุกขเวทนา ในรูปธาตุ อรูปธาตุเหล่านี้ แต่ทิฏฐานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในที่นั้นก็หาไม่ ในที่เป็นที่ไม่เนื่องกับกามราคานุสัยก็ไม่นอนเนื่อง ทิฏฐานุสัยก็ไม่นอนเนื่อง.

จริงอยู่ ในข้อนี้ กามราคานุสัย เว้นทุกขเวทนาพร้อมทั้งสัม-ปยุตตธรรม เว้นรูปาวจรธรรมที่เป็นไปในภูมิ และเว้นโลกุตธรรม ๙เพราะได้ตรัสไว้ว่า กามราคานุสัย ไม่นอนเนื่องในทุกขเวทนา และในรูปธาตุเป็นต้น จึงเป็นอันว่า ย่อมนอนเนื่องในรูป เสียง กลิ่น รสและโผฏฐัพพะที่เหลือ.

ถามว่า เพราะเหตุไร จึงไม่ตรัสถ้อยคำนั้นในปกรณ์นี้ ?

ตอบว่า เพราะความที่สภาวะเหล่านั้นเป็นของละเอียด.

จริงอยู่ พระองค์ไม่ตรัสว่า กามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในรูปเหล่านี้ เป็นต้น เพราะความที่เวทนาทั้งสองเท่านั้นเป็นประธาน คือเป็นอารมณ์ชัด และเพราะความที่รูปเหล่านี้เป็นอารมณ์

ละเอียด คือปรากฏไม่มาก โดยนัยที่ได้กล่าวไว้แล้วในหนหลัง แต่ว่าเมื่อว่าโดยอรรถแล้ว ย่อมเป็นได้ ฉะนั้น พึงทราบว่า กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องแม้ในรูปทั้งหลายเหล่านั้นนั่นแหละด้วย.

จริงอยู่ พระศาสดา ย่อมไม่ตรัสถึงธรรมทั้งปวงในที่ทั้งปวงเว้นแต่ธรรมใดย่อมหยั่งเห็นได้ด้วยอำนาจแห่งสัตว์ที่พระองค์ทรงแนะนำเพื่อให้รู้ธรรม ก็ย่อมตรัสธรรมนั้นทั้งหมด ด้วยเหตุนี้ จึงไม่ตรัสในที่บางแห่ง. จริงอย่างนั้นแหละคำใดที่พระองค์ตรัสปุจฉาว่า ทิฏฐา-นุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่ไหน ดังนี้ ย่อมได้คำวิสัชนาอย่างนี้ว่าทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องในธรรมทั้งหลายที่นับเนื่องด้วยสักกายะทั้งปวง ดังนี้ ธรรมทั้งหมดนั้นพระองค์ตรัสไว้แล้ว.

ในที่อื่นอีก คำใดย่อมได้คำวิสัชนาอย่างนี้ว่า วิจิกิจฉานุสัยมานานุสัย และทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องในรูปธาตุและอรูปธาตุนี้และวิจิกิจฉานุสัย กามราคานุสัย มานานุสัย ทิฏฐานุสัย ย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้ง ๒ ในกามธาตุ และวิจิกิจฉานุสัย ปฏิฆานุสัยทิฏฐานุสัย อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องในทุกขเวทนานี้ ดังนี้ พระองค์มิได้ตรัสคำนั้นทั้งหมด ตรัสเพียงเวทนา ๓ กับรูปธาตุ อรูปธาตุเท่านั้น.

ก็อรูปธรรมที่สัมปยุตด้วยเวทนา และรูปทั้งหมด มิได้ตรัสไว้. มิได้ตรัสไว้แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้นทิฏฐานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่องในที่นั้นนั่นแหละ ข้อนี้ฉันใดในที่นี้มิได้ตรัสอิฏฐารมณ์มีรูปเป็นต้นไว้ ถึงอย่างนั้น

กามราคานุสัย ก็ย่อมนอนเนื่องในรูปที่เป็นอิฏฐารมณ์ ฉันนั้นนั่นแหละบัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งกามราคานุสัย ดังพรรณนามาฉะนี้ก่อน.

บัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งปฏิฆานุสัยโดยพระบาลีว่า

ทุกฺขาย เวทนาย เป็นต้น ว่า ได้แก่เวทนาทั้ง ๓ คือ โทมนัสส-เวทนา ๒ และทุกขเวทนาที่สัมปยุตด้วยกายวิญญาณ ๑ นี้ ชื่อว่าอนุสยนัฏฐาน คือที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งปฏิฆานุสัย. ก็ปฏิฆานุสัยนั้นย่อมนอนเนื่องในโทมนัสสเวทนา ด้วยอาการ ๒ อย่าง คือ ด้วยสามารถแห่งการเกิดขึ้นพร้อมกัน และด้วยสามารถแห่งอารมณ์ด้วย และย่อมนอนเนื่องในทุกขเวทนาที่เหลือด้วยสามารถแห่งอารมณ์. ก็ปฏิฆานุสัยนั้น เมื่อนอนเนื่องในเวทนาเหล่านั้น ย่อมนอนเนื่องแม้ในสัญญาสังขาร และวิญญาณเป็นต้นที่สัมปยุตด้วยเวทนาเหล่านั้น. จริงอยู่ปฏิฆานุสัยนี้เกิดร่วมกับเวทนาใด ก็เป็นสภาพเกิดร่วมกับธรรมทั้งหลายแม้มีสัญญาเป็นต้นที่สัมปยุตด้วยเวทนานั้นนั่นแหละ หรือว่า ย่อมกระทำเวทนาใดให้เป็นอารมณ์ ก็ย่อมทำแม้ธรรมทั้งหลายมีสัญญาเป็นต้นที่สัมปยุตด้วยเวทนานั้นเหมือนกัน. ก็ครั้นเมื่อความเป็นอย่างนั้นแม้มีอยู่ ทุกขเวทนาเทียวจึงเป็นใหญ่ในสัมปยุตธรรมที่เหลือ เพราะความเกิดขึ้นแห่งปฏิฆานุสัยโดยอรรถว่าไม่ชอบใจและเพราะความที่ตนเสวยทุกข์ในธรรมที่ไม่ชอบใจ ฉะนั้น พระองค์จึงตรัสคำนี้ว่า ปฏิฆา-นุสัย ย่อมนอนเนื่องในทุกขเวทนานี้ ดังนี้ จริงอยู่ ความสุข

คือสุขเวทนา ในเผ่าพันธุ์แห่งสัตว์ที่พระองค์ทรงแนะนำในการรู้ธรรมเพื่อความรู้ธรรมด้วยสามารถแห่งสภาวะที่เป็นโอฬาร มีอยู่.

อนึ่ง ปฏิฆานุสัย เมื่อนอนเนื่องด้วยสามารถ แห่งอารมณ์ ย่อมไม่นอนเนื่องในทุกขเวทนา และในสัมปยุตตธรรมแห่งเวทนาเท่านั้นย่อมนอนเนื่องแม้ในธรรมทั้งหลายมีรูปเป็นต้น ที่ไม่น่าปรารถนาด้วย.

ดังคำที่ตรัสไว้ในคัมภีร์วิภังคปกรณ์ว่า รูปอันใดอันไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจมีอยู่ในโลก ปฏิฆานุสัยของสัตว์ทั้งหลาย ย่อมนอนเนื่องในรูปที่ไม่น่ารัก ไม่น่าชอบใจนี้ ดังนี้ มิใช่หรือ. แม้ในปกรณ์แห่งยมกนี้ ในปฏิโลมนัยแห่งอนุสยวาระก็ตรัสไว้ว่า ปฏิฆา-นุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในเวทนาทั้งสองในกามธาตุนี้ แต่กาม-ราคานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในที่นั้นก็หาไม่ ในรูปธาตุ อรูปธาตุที่ไม่เนื่องกันนี้ ปฏิฆานุสัยก็ไม่นอนเนื่อง กามราคานุสัยก็ไม่นอนเนื่อง พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอธิบายไว้ว่า ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องในธรรมทั้งหลายที่เหลือมีรูปเป็นต้น โดยเว้นเวทนา ๒ คือสุข อุเบกขา พร้อมทั้งสัมปยุตตธรรม เว้นรูปาวจรธรรมที่เป็นไปในภูมิ และเว้นโลกุตตรธรรม ๙ เพราะความที่เทศนานั้น พระองค์ตรัสว่า ปฏิฆานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในกามาวจรเวทนาทั้ง ๒ และในรูปธาตุเป็นต้น ดังนี้.

ถามว่า เพราะเหตุไร จึงไม่ตรัสไว้ ?

ตอบว่า เพราะเป็นสภาวะละเอียด.

จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแก่ธรรมเหล่านี้ เพราะความที่ทุกขเวทนาเป็นใหญ่โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ และในธรรมทั้งหลายมีรูปเป็นต้น เพราะความเป็นธรรมละเอียด ดังนี้ แต่เมื่อว่าโดยอรรถแล้วย่อมเป็นได้เพราะฉะนั้น พึงทราบว่า ปฏิฆานุสัย ย่อมนอนเนื่องแม้ในธรรมทั้งหลายมีรูปเป็นต้นเหล่านั้นนั่นแหละ ดังนี้.

ถามว่า เวทนาทั้งสองนอกนี้ เป็นอิฏฐารมณ์ของปฏิฆะ หรือไม่ ?

ตอบว่า เวทนาทั้งสองนอกนี้ ไม่เป็นอารมณ์ของปฏิฆะ ก็หาไม่.

จริงอยู่ โทมนัสของผู้มีฌานเสื่อมแล้ว ย่อมเกิดเพราะปรารภเวทนาเหล่านั้นอันเป็นไปกับด้วยสัมปยุตตธรรม ด้วยสามารถแท่งความเดือดร้อน คือโทมนัส ย่อมเกิดเพราะตามระลึกถึงความเสื่อมของผู้ได้อิฏฐารมณ์บ้าง ย่อมเกิดเพราะตามระลึกถึงสิ่งที่ไม่ได้ของผู้ไม่ได้อิฏฐารมณ์บ้าง ก็ข้อนี้เป็นเพียงโทมนัสเท่านั้น ไม่เป็นปฏิฆานุสัย เพราะปฏิฆานุสัยนั้น เป็นกิเลสที่มีกำลังเกิดขึ้นด้วยสามารถแห่งการกระทบในอนิฏฐารมณ์ ฉะนั้น ปฏิฆะแม้

เกิดร่วมกับโทมนัสในที่นี้ ย่อมไม่เป็นปฏิฆานุสัย เพราะไม่ทำปฏิฆกิจของตน ย่อมถึงความเป็นอัพโพหาริก คือ ถึงการกล่าวอ้างไม่ได้.

พยาบาทแม้เกิดร่วมกับเจตนาในปาณาติบาต ย่อมไม่ชื่อว่า เป็นมโนกรรม ฉันใด ข้อนี้ก็ฉันนั้น ไม่เป็นปฏิฆานุสัย คือว่าย่อมถึงการกล่าวอ้างไม่ได้ สมจริงดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า บุคคลย่อมละปฏิฆะ คือโทมนัสเห็นปานนี้ โดยหมายเอาโทมนัสอันอาศัยเนกขัมมะอันเป็นอิฏฐารมณ์บางอย่างโดยสภาวะนั้น ปฏิฆานุสัย ก็ย่อมไม่นอนเนื่องในที่นั้น ดังนี้. บัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งปฏิฆานุสัย ดังพรรณนามาฉะนี้.

ก็ที่เป็นที่นอนเนื่องแห่ง มานานุสัย โดยพระบาลีว่า กาม-ธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสุ เป็นต้น มี ๓ คือ กามาวจรเวทนา ๒รูปธาตุและอรูปธาตุ ๑. บัณฑิตพึงทราบความนอนเนื่องแห่งมานานุสัยอันเป็นสหชาตะเหมือนกามราคานุสัยในอกุศลเวทนาทั้งหลาย. ก็มานา-นุสัยย่อมนอนเนื่องในกามาวจรแม้ทั้งหมด พร้อมทั้งสัมปยุตตธรรมในสุขทุกข์ อทุกขมสุขเวทนาทั้งหลาย และในรูปธาตุทั้งหลายด้วยสามารถแห่งอารมณ์. ในปฏิโลมนัยแห่งอนุสยวาระ มานานุสัยนี้ เว้นทุกข-เวทนา และโลกุตตรธรรม ๙ ย่อมนอนเนื่องในรูปและอรูปธาตุที่เหลือเท่านั้น เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า กามราคานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่อง มานานุสัยก็ย่อมไม่นอนเนื่องในธรรมที่เนื่องด้วย

ทุกขเวทนานี้ ดังนี้. พึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งมานานุสัยดังพรรณนามาฉะนี้.

ก็ ทิฏฐานุสัย และ วิจิกิจฉานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องในโลกุตตรธรรมอย่างเดียวเท่านั้น แท้จริงยังนอนเนื่องแม้ในธรรมทั้งปวงทีเดียวที่เป็นไปกับภูมิ ๓ เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่าทิฏฐานุสัยและวิจิกิจฉานุสัย ย่อมนอนเนื่องในธรรมทั้งหลายที่นับเนื่องด้วยสักกายะทั้งปวง ดังนี้. ก็ในบทเหล่านั้น บทว่า สพฺพสกฺกาย-ปริยาปนฺเนสุ ได้แก่ ในธรรมทั้งปวงที่นับเนื่องด้วยสักกายะเพราะอรรถว่า อาศัยสังสารวัฏ ดังนี้. ในข้อนั้น บัณฑิตพึงทราบว่าทิฏฐานุสัยและวิจิกิจฉานุสัยเหล่านี้ ย่อมนอนเนื่องในจิตตุปบาท ๕ ดวงคือ โลภสัมปยุตตจิต ๔ วิจิกิจฉาสัมปยุตตจิต ๑ ด้วยสามารถแห่งการนอนเนื่องที่เป็นสหชาตะ ก็หรือว่า ธรรมที่ ๒ นั้น ย่อมนอนเนื่องด้วยสามารถแห่งการนอนเนื่องในอารมณ์ในปวัตติกาล เพราะปรารภจิตตุปบาท ๕ เหล่านี้ หรือธรรมอื่นอันเป็นไปกับภูมิ ๓ ดังนี้. บัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งทิฏฐานุสัยและวิจิกิจฉานุสัย ดังพรรณนามาฉะนี้.

ก็ ภวราคานุสัย บัณฑิตพึงกล่าวว่า ย่อมนอนเนื่องในเวทนา ๒ ในกามธาตุ เพราะความเกิดขึ้นในทิฏฐิวิปปยุตตจิต ๔ ดวงแม้ก็จริง ถึงอย่างนั้น ภวราคานุสัยนั้น เมื่อเกิดกับเวทนาทั้งปวงในกามธาตุ ย่อมได้เฉพาะในรูปาวจร อรูปาวจรเท่านั้น และย่อมไม่ทำ

ธรรมแม้อันหนึ่งซึ่งเนื่องด้วยกามธาตุให้เป็นอารมณ์ เพราะฉะนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ภวราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในรูปธาตุและอรูปธาตุนี้ โดยกำหนดไว้ด้วยสามารถแห่งการนอนเนื่องในอารมณ์ ดังนี้. อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า ราคะนี้ มี ๒ ด้วยสามารถแห่งกามราคะและภวราคะ.

ใน ๒ อย่างนั้น กามราคะ ท่านกล่าวว่า ย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้ง ๒ แห่งกามธาตุ ดังนี้.

ก็ถ้าว่า แม้ภวราคะพึงเป็นดุจกามราคะอย่างนี้ไซร้ การแสดงภวราคะกับด้วยกวมราคะก็พึงเป็นเหมือนการคาบเกี่ยวกัน เพราะฉะนั้นพระองค์ทรงแยกกิเลสมีราคะเป็นต้นไว้ เพื่อต้องการแสดงความแตกต่างกันของกามราคะกับภวราคะแล้ว จึงทรงแสดงเทศนาอย่างนี้. บัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งภวราคานุสัย ดังพรรณนามาฉะนี้.

ก็ อวิชชานุสัย ย่อมนอนเนื่องในธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ทั้งหมด. ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า อวิชชานุสัยย่อมนอนเนื่องในธรรมทั้งหลายที่นับเนื่องด้วยสักกายะทั้งปวงไว้ในที่นี้ ดังนี้. บัณฑิตพึงทราบความที่อวิชชานุสัยเป็นธรรมนอนเนื่องอันเป็นสหชาตะในจิตตุปบาท ๑๒ ดวง. ก็เมื่อว่าด้วยสามารถแห่งการกระทำอารมณ์แล้ว อวิชชานุสัยไม่ปรารภธรรมอะไร ๆ อันเป็นไปในภูมิ ๓ แล้วเป็นไปหามีไม่. บัณฑิตพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่ง

อวิชชานุสัย ดังพรรณนามาฉะนี้. นี้เป็นวินิจฉัยกถาในปริจเฉทวาระปริจฉินนุทเทสวาระ อุปปัตติฏฐานวาระก่อน.

มหาวาระ ๗

ก็ในอนุสยวาระที่หนึ่งแห่งมหาวาระ ๗ คำใดที่กล่าวไว้ว่ากามราคานุสัย กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัยก็กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ดังนี้ ตอบรับคำว่า อามนฺตาแปลว่า ใช่ ดังนี้ คำนั้น ย่อมปรากฏราวกะว่าให้คำตอบที่ไม่ดี.

ถามว่า เพราะเหตุไร ?

ตอบว่า เพราะกามราคะและปฏิฆะไม่เกิดในขณะเดียวกันเหมือนอย่างว่ามนายตนะ ธัมมายตนะ กายสังขาร วจีสังขาร ย่อมเกิดขึ้นในขณะเดียวกันในคำว่า มนายตนะกำลังเกิดแก่บุคคลใดธัมมายตนะก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ดังนี้.

ท่านตอบรับว่า ใช่ ( อามนฺตา) ในขณะแห่งการเกิดขึ้นแห่งอัสสาสะ ปัสสาสะ กายสังขารของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดขึ้น วจีสังขารของบุคคลเหล่านั้นก็กำลังเกิดขึ้น เป็นต้นฉันใด กามราคะ และปฏิฆะ ย่อมเกิดฉันนั้นหามิได้. เพราะกามราคะย่อมเกิดในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘ ดวง ส่วนปฏิฆะย่อมเกิดในโทมนัสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง ด้วยประการฉะนี้ ความเกิดขึ้น

ในขณะเดียวกันของธรรมเหล่านั้น ( กามราคะ ปฏิฆะ ) จึงไม่มีเพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงทำคำปฏิเสธในที่นี้ว่า โน ดังนี้. ก็ในที่นี้ท่านไม่ถือเอาโวหารอันกำลังเป็นไป ด้วยสามารถแห่งปัจจุบันขณะราวกะในยมกทั้งหลายในหนหลัง เพราะเนื้อความนั้นไม่ปฏิเสธ ก็ต้องตอบรับรองว่า อามนฺตา ดังนี้ จึงควรถือเอาโดยประการอื่น ๆ.

ถามว่า ควรถือเอาด้วยอาการอย่างไร ?

ตอบว่า ด้วยสามารถแห่งกิเลสที่ละไม่ได้.

จริงอยู่ โวหารที่กำลังเป็นไปว่า อนุเสติ นี้ ท่านกล่าวหมายเอากิเลสที่ยังละไม่ได้. มิได้หมายเอาความเป็นปัจจุบันขณะ. เพราะท่านกล่าวหมายเอากิเลสที่เป็นสภาวะที่ละไม่ได้ ฉะนั้น บัณฑิตพึงทราบเนื้อความอย่างนี้ว่า กามราคานุสัย อันบุคคลใดยังละไม่ได้ แม้ปฏิฆานุสัยของบุคคลนั้นก็ยังละไม่ได้ จึงเป็นสภาวะให้ถึงความเป็นธรรมนอนเนื่อง ในคำปุจฉาว่า กามราคานุสัย กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลใด ปฏิฆานุสัยก็กำลังนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น ใช่ไหมดังนี้.

อนึ่ง ในอนุสัยเหล่านั้น อนุสัยหนึ่งอันบุคคลใดยังมิได้ละอนุสัยนอกนี้ของบุคคลนั้นก็ยังละไม่ได้ นั่นแหละ ฉะนั้น จึงกล่าวว่าอามนฺตา ดังนี้. ผิว่า คำใดท่านรับรองว่า อามนฺตา ในอุปปัชชนวาระข้างหน้า เพราะคำถามอย่างนี้ว่า กามราคานุสัย กำลังเกิดแก่บุคคล

ใด ปฏิฆานุสัย ก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ดังนี้. ในข้อนี้พึงถือเอาเนื้อความอย่างไร แม้ในข้อนั้น ท่านก็ถือเอาด้วยสามารถแห่งการที่กิเลสนั้นยังละไม่ได้ ก็หรือ ครั้นเมื่อปัจจัยคือการเกิดขึ้นมีอยู่ก็พึงถือเอาด้วยสามารถแห่งการไม่ปฏิเสธความเกิด.

เหมือนอย่างว่า ช่างเขียนเป็นต้น เริ่มจิตกรรมมีการวาดเขียนเป็นต้น เมื่อการงานยังไม่เสร็จ ถูกมิตรสหายเป็นต้นถามว่า ท่านทำอะไรในวันเหล่านี้ที่เราเห็นแล้ว ๆ แม้ในขณะที่ยังไม่ทำการงานเหล่านั้นก็ย่อมกล่าวว่า เรากำลังทำจิตกรรม กำลังทำกัฏฐกรรม แม้ขณะนั้นไม่ได้ทำจิตกรรมเป็นต้น ก็จริง ถึงอย่างนั้น ก็ชื่อว่า กำลังทำอยู่นั่นแหละ เพราะอาศัยขณะที่ทำแล้ว และขณะที่ควรจะที่ต่อไป ฉันใดอนุสัยทั้งหลายในสันดานใดที่ยังละไม่ได้ ก็ฉันนั้นนั่นแหละ ก็หรือว่าเมื่อปัจจัยให้เกิดอนุสัยเหล่านั้นมีอยู่ในสันดานใด การเกิดขึ้นแห่งอนุสัยเหล่านั้นอันธรรมดามิได้ห้ามไว้ ในข้อนั้นบัณฑิตพึงทราบเนื้อความแห่งอนุสัย แม้ในขณะที่ยังไม่เกิดขึ้น อย่างนี้ว่า กามราคานุสัยกำลังเกิดขึ้นแก่บุคคลใด เพราะอาศัยกาลที่เคยเกิดแล้วด้วย และจะเกิดขึ้นในกาลอื่นด้วย ปฏิฆานุสัยของบุคคลนั้น ก็ชื่อว่า กำลังเกิดขึ้นนั่นแหละ ดังนี้ ในการวิสัชนาแม้อื่นจากนี้ก็ดี ที่มีรูปอย่างนี้ก็ดี ก็นัยนี้แหละ.

คำว่า โน จ ตสฺส นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ เพราะความที่กามราคะและพยาบาทเป็นสภาวะ อันพระอนาคามีละได้แล้วโดย

ไม่เหลือ.

คำว่า ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ได้แก่ ปุถุชน พระโสดาบัน และพระสกทาคามี.

คำว่า ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ ได้แก่ พระโสดาบัน และพระ-สกทาคามี. ในฐานะทั้งหลายที่มีรูปอย่างนี้แม้ข้างหน้า ก็นัยนี้แหละ.

ในคำถามที่หนึ่งและที่สองแห่งโอกาสวาระ ท่านทำการปฏิเสธว่า โน ดังนี้ เพราะกามราคานุสัย ย่อมนอนเนื่องในเวทนา ๒แห่งกามธาตุ ปฏิฆานุสัยย่อมนอนเนื่องในทุกขเวทนา ฉะนั้น จึงปฏิเสธว่า โน.

ในคำถามที่ ๓ ท่านกล่าวรับรองว่า อามนฺตา เพราะการนอนเนื่องแม้แห่งธรรมทั้งสองในเวทนาทั้งสองแห่งกามธาตุ ฐานะคือที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งมานานุสัยในรูปธาตุ อรูปธาตุกับด้วยกามราคานุสัยนั้นเป็นที่ที่ไม่ทั่วไป เพราะฉะนั้น จึงตรัสว่า " อนึ่ง กามราคานุสัยย่อมไม่นอนเนื่องในรูปธาตุนั้น " ดังนี้. โดยนัยนี้ บัณฑิตพึงตรวจดูวาระว่าด้วยที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งอนุสัยทั้งปวง แล้วจะพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งอนุสัยทั้งปวง แล้วจะพึงทราบที่เป็นที่เกิดขึ้นอันเป็นสาธารณะ และอสาธารณะ.

ในคำถามที่มีมูล ๒ เพราะกามราคานุสัย ย่อมไม่เกิดในที่เดียวกัน และย่อมไม่ทำธรรมหนึ่งให้เป็นอารมณ์ ฉะนั้น จึงทำปฏิเสธว่า นตฺถิ ดังนี้. ก็ในที่นี้พึงทราบว่า อนุสัยทั้ง ๒ เหล่านี้ พึงนอนเนื่องในที่ใด ที่นั้นย่อมไม่เป็นที่ ๆ เดียวกัน เพราะฉะนั้น คำถามนี้ว่ามานานุสัย ย่อมนอนเนื่องในที่นั้น ดังนี้ ชื่อว่า ย่อมไม่เป็นคำปุจฉาเลย. ในอนุสัยแม้อื่น ๆ ที่มีรูปอย่างนี้ ก็นัยนี้แหละ.

คำว่า จตุนฺนํ ในปุคคโลกาสวาระ ได้แก่บุคคล ๔ จำพวกคือ ปุถุชน พระโสดาบัน พระสกทาคามี และพระอนาคามี.

ในปฏิโลมนัย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเอาเนื้อความนี้แล้วจึงตรัสถามว่า กามราคานุสัย ย่อมไม่นอนเนื่องแก่บุคคลใด เป็นต้น.

ทรงถือเอาพระอนาคามีและพระอรหันต์ จึงตรัสถามว่า กามราคานุสัยย่อมไม่นอนเนื่องแก่บุคคลทั้งสองในภูมิทั้งปวง ดังนี้. บัณฑิตพึงถือเอา กามาวจรธรรมแม้ทั้งหมดอันสัมปยุตด้วยเวทนา ในพระบาลีว่า กามธาตุยา ตีสุ เวทนาสุ ดังนี้บ้าง และถือเอาวัตถุและอารมณ์แห่งธรรมเหล่านั้นบ้าง.

อนุสยวารกถา จบ

สานุสยวารกถา

ก็ใน สานุสยวาระ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า โย กามราคา-นุสเยน สานุสโย นี้ อธิบายว่า เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีอาพาธด้วยโรคอย่างใดอย่างหนึ่งมีโรคชราอันแน่นอนเป็นต้น ตราบใดโรคทั้งหลายยังไม่พ้นไปจากบุคคลนั้น ผู้นั้น ย่อมชื่อว่าเป็นผู้มีโรค แม้ในขณะแห่งโรคนั้นยังไม่เกิด ฉันใด ข้อนี้ก็ฉันนั้น อนุสัยทั้งหลายแห่งสัตว์ผู้มีปกติไปตามวัฏฏะ ผู้มีกิเลสยังไม่ถึงการถอนขึ้นด้วยอริยมรรคเพียงใด แม้ในขณะที่อนุสัยทั้งหลายยังไม่เกิดขึ้น เขาก็ชื่อว่า เป็นผู้เป็นไปกับด้วยอนุสัย คือ มีอนุสัยนั่นแหละ เพราะอาศัยความที่สัตว์เป็นผู้มีอนุสัยเห็นปานนี้ จึงรับรองด้วยคำว่า อามนฺตา ดังนี้. คำที่เหลือในที่นี้เช่นกับอนุสยวาระนั่นแหละ.

ก็ใน โอกาสวาระ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า รูปธาตุยาอรูปธาตุยา เอตฺถ มานานุสเยน สานุสโย อธิบายว่า ในธาตุทั้งหลายเหล่านั้น ความที่บุคคลเป็นไปกับด้วยอนุสัย คือ มีอนุสัย พึงปรากฏ แต่ที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งอนุสัยไม่พึงปรากฏ ก็เพื่อแสดงที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งอนุสัยนั้น พระองค์จึงเริ่มวาระนี้ เพราะฉะนั้น จึงตรัสว่ามานานุสเยน สานุสโย เป็นต้นจากวาระนั้น ฯ ก็เมื่อเป็นอย่างนั้น จึงตรัสว่า บุคคลผู้เป็นไปกับด้วยมานานุสัย คือ มีมานานุสัย เกิดขึ้นแต่ธาตุทั้งสองนั้น ดังนี้. ก็เมื่อพระองค์ไม่ตรัสอรรถแห่งปัญหาแรก

ย่อมจะไม่ปรากฏ ฉะนั้น จึงไม่ตรัสอรรถปัญหาแรก พึงทราบเนื้อความแห่งปัญหานี้ อย่างนี้.

คำว่า ยโต กามราคานุสเยน ได้แก่ กามราคานุสัยเกิดขึ้นแล้วแต่ที่ใด.

คำว่า สานุสโย ได้แก่ บุคคลชื่อว่า ผู้เป็นไปกับด้วยอนุสัยคือ มีอนุสัย แม้ด้วยปฏิฆานุสัยก็เกิดขึ้นแต่ที่นั้น ดังนี้. แต่เพราะอนุสัยทั้งสอง คือ กามราคะ ปฏิฆะ นั้นไม่เกิดแต่ที่เดียวกัน ฉะนั้นจึงปฏิเสธว่า โน ดังนี้.

คำว่า อรหา สพฺพตฺถ นี้ ท่านทำสัตตมีวิภัตติ ในที่แสดงอรรถโดยสิ้นเชิง ด้วยสามารถแห่งอรรถนี้ว่า พระอรหันต์ เป็นผู้ไม่มีอนุสัยอย่างใดอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นในธรรมทั้งปวง ดังนี้. พึงทราบวินิจฉัยอรรถในคำทั้งปวงโดยอุบายนี้.

สานุสยวารกถา จบ

ปชหนวารกถา

ใน ปชหนวาระ บทว่า ปชหติ ได้แก่ ย่อมละอนุสัยด้วยมรรคนั้น คือว่า ย่อมทำให้ถึงความเป็นธรรมชาติไม่เกิดขึ้นต่อไป ด้วยอำนาจแห่งปหานปริญญา.

คำว่า อามนฺตา เป็นคำรับรอง โดยหมายเอาพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิมรรค.

คำว่า ตเทกฏฺฐํ ปชหติ นี้ ตรัสหมายเอาความที่บุคคลนั้นเป็นผู้ตั้งอยู่ในปริญญาอันเลิศ คือ ปหานะ.

คำว่า โน นี้ ปฏิเสธหมายเอาพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอรหัต-มรรค.

คำว่า ยโต กามราคานุสยํ ปชหติ ได้แก่ ย่อมละกามราคานุสัยซึ่งเกิดขึ้นแต่ที่ใด.

คำว่า อฏฺฐมโก ได้แก่ พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติ-มรรค โดยนับตั้งแต่พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตผล เป็นที่หนึ่งพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรคนั้น จึงชื่อว่า เป็นพระอริย-บุคคลที่ ๘. จริงอยู่ พระอรหันต์ เป็นพระอริยบุคคลที่หนึ่ง เพราะความที่ท่านเป็นพระทักขิไณยบุคคลผู้เลิศ โดยการนับตามลำดับพระ-ทักขิไณยบุคคล. พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอรหัตมรรคเป็นที่ ๒ พระ-

อริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิผลเป็นที่ ๓ พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิมรรคเป็นที่ ๔ ฯ ล ฯ พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรคเป็นที่ ๘. พระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตตมรรคนั้น ตรัสว่าเป็นบุคคลที่ ๘. อีกอย่างหนึ่ง คำว่า อฏฺฐมโก นี้ เป็นนามสัญญาของท่าน.

คำว่า อนาคามิมคฺคสมงฺคิญฺจ อฏฺฐมกญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสาได้แก่ พระเสขะและอเสขะทั้งหลายกับด้วยปุถุชน. จริงอยู่ ในบุคคลเหล่านั้น ปุถุชน ย่อมละกามราคานุสัยไม่ได้ เพราะความที่ปุถุชนนั้นไม่มีปหานปริญญา. อธิบายว่า เว้นบุคคลที่เหลือ คือผู้ถึงพร้อมด้วยมรรคทั้ง ๒ ได้แก่ โสดาปัตติมรรค อนาคามีมรรค เพราะความที่อนุสัยเหล่านั้นท่านละได้แล้ว. พึงทราบวินิจฉัยในบททั้งปวง โดยนัยนี้.

ปชหนวารกถา จบ

ปริญญาวารกถา

ใน ปริญญาวาระ คำว่า ปริชานาติ ได้แก่ ย่อมรู้แจ้งปริญญาทั้ง ๓ คำที่เหลือในที่นี้ มีนัยดังกล่าวแล้วในหนหลัง. จริงอยู่ แม้วาระนี้ พระองค์ก็ทรงวิสัชนาด้วยอำนาจแห่งพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในมรรคเท่านั้น ราวกะปชหนวาระ.

ปริญญาวารกถา จบ

ปหีนวารกถา

พระองค์ทรงเริ่มเทศนาใน ปหีนวาระ ไว้ ด้วยอำนาจแห่งพระ-อริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในผล. เพราะว่า อนุสัยเหล่านี้แม้ทั้งสองอันพระ-อนาคามีละได้แล้ว ฉะนั้น จึงรับรองว่า อามนฺตา ดังนี้.

ใน โอกาสวาระ ท่านกล่าว เพราะคำถามว่า " กามราคานุสัยที่ละได้แล้ว ในภูมิใด ปฏิฆานุสัย ก็ละได้แล้วในภูมินั้น ใช่ไหม " ดังนี้ ไม่สมควรจะกล่าว คำว่า ละได้แล้ว หรือว่า ละไม่ได้แล้ว ดังนี้

ถามว่า เพราะเหตุไร ?

ตอบว่า เพราะความที่ภูมินั้นเป็นที่เกิดขึ้นอันไม่ทั่วไป.

จริงอยู่ ที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งกามราคานุสัยก็เป็นอย่างหนึ่ง ของปฏิฆานุสัยก็เป็นอย่างหนึ่ง, คือว่า อนุสัยของมรรคบุคคลผู้ไม่เจริญแล้ว ย่อมเกิดขึ้นในภูมิใด ครั้นท่านเจริญมรรคให้เกิดขึ้นแล้ว ก็ชื่อว่าละได้แล้วในที่นั้นนั่นแหละ. ก็ในบรรดาอนุสัยทั้งสองนั้น ปฏิฆานุสัยย่อมไม่เกิดขึ้นในที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งกามราคานุสัย แม้กามราคานุสัยก็ไม่เกิดขึ้นในที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งปฏิฆานุสัย ฉะนั้น จึงไม่ควรกล่าวว่า อนุสัยนั้น ท่านละได้แล้ว หรือว่าละยังไม่ได้ในที่ ( ภูมิ )

นั้น เพราะว่า กามราคานุสัยนั้น ท่านละได้แล้วในที่เป็นที่เกิดของตนจึงไม่ควรกล่าวว่า อนุสัยนั้น ท่านละได้แล้วในที่นั้น เพราะความที่ท่านละยังไม่ได้. ที่ใด เป็นที่เกิดขึ้นแห่งกามราคานุสัย ไม่ควรกล่าวท่านละไม่ได้แล้วในที่นั้น เพราะความที่กามราคานุสัยนั้นไม่ได้อยู่ในที่นั้น.

ก็ในคำนี้ว่า ยตฺถ กามราคานุสโย ปหีโน ตตฺถ มานา -นุสโย ปหีโน นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าหมายเอาที่เป็นที่สาธารณะจึงตรัสว่า อามนฺตา. เพราะว่า กามราคานุสัยย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้ง ๒ ในกามธาตุ มานานุสัยย่อมนอนเนื่องในเวทนาทั้ง ๒ เหล่านั้นด้วย ในรูปธาตุและอรูปธาตุทั้งหลายด้วย แต่มานานุสัยนั้น เว้นที่เป็นที่อสาธารณะ ในที่เป็นที่สาธารณะ ย่อมชื่อว่า ท่านละได้แล้วกับทั้งกาม-ราคานุสัย ฉะนั้น จึงรับรองว่า อามนฺตา ดังนี้. บัณฑิตพึงทราบความเป็นผู้ละได้แล้ว และคำอันไม่พึงกล่าวในโอกาสวาระแม้ทั้งปวงโดยนัยนี้.

ก็คำว่า นตฺถิ ในอาคตสถานทั้งหลาย บัณฑิตพึงทราบวินิจฉัยเช่นกับคำที่กล่าวแล้วในหนหลัง. ปุคคโลกาสวาระมีคติอย่างโอกาสวาระนั่นแหละ ในปฏิโลมนัย คำว่า ยสฺส กามราคานุสโย อปฺปหีโนนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามด้วยอำนาจแห่งความเป็นปุถุชน พระ-โสดาบัน และพระสกทาคามี. จริงอยู่ อนุสัยทั้ง ๒ เหล่านี้ บุคคล

๖ จำพวก ตั้งแต่ปุถุชนจนถึงพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิมรรคละยังไม่ได้ แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้น ในที่นี้ ประสงค์เอาพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในมรรค เพราะพระบาลีว่า ปรโต ติณฺณํ ปุคฺคลานํ ทฺวินฺนํปุคฺคลานํ เป็นต้น เพราะฉะนั้น จึงตรัสว่า อามนฺตา โดยหมายเอาปุถุชน พระโสดาบัน และพระสกทาคามีเท่านั้น.

คำว่า ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ ได้แก่ พระโสดาบัน และพระ-สกทาคามี. พึงทราบวินิจฉัยในปุคคลวาระโดยนัยนี้. ก็โอกาสวาระและปุคคโลกาสวาระ พึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วในหนหลังนั่นแหละ.

ปหีนววรกถา จบ

ในอุปัชชนวาระ เช่นกับอนุสัยวาระนั่นแหละ.

ธาตุวารกถา

บัณฑิตพึงทราบ ธาตุวาระ ก่อน ว่า กติ อนุสยา อนุเสนฺติได้แก่ อนุสัยเท่าไร ที่เป็นสภาพไปตามสันดานแล้วอาศัยอยู่.

คำว่า กติ อนุสยา นานุเสนฺติ อนุสัยเท่าไรไม่ไปตามสันดานแล้วอาศัยอยู่.

คำว่า กติ อนุสยา ภงฺคา ความว่า บัณฑิตพึงจำแนกอย่างนี้ว่า อนุสัยเท่าไรย่อมนอนเนื่อง อนุสัยเท่าไรย่อมไม่นอนเนื่องดังนี้. คำที่เหลือในที่นี้คำใดที่ควรกล่าว คำนั้นท่านก็กล่าวแล้วในที่เป็นที่กำหนดพระบาลีในหนหลังนั่นแหละ. แต่ในนิเทสวาระ ท่านกล่าวไว้ด้วยสามารถแห่งปุถุชนว่า อนุสัย ๗ ย่อมนอนเนื่องแก่ใครดังนี้.

คำว่า กสฺสจิ ปญฺจ นี้ ท่านกล่าวไว้ด้วยสามารถแห่งพระโสดาบันและพระสกทาคามี. จริงอยู่ ทิฏฐานุสัย และวิจิกิจฉานุสัย อันท่านเหล่านั้นละได้แล้ว เพราะเหตุนั้น อนุสัยทั้ง ๕ เท่านั้น จึงนอนเนื่อง ดังนี้.

บัณฑิตพึงทราบวินิจสัยในข้อนี้ว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเอาเนื้อความในบทว่า อุปฺปชฺชนฺติ แห่งบทว่า อนุเสนฺติ ในอนุสยวาระ ฉันใด ในธาตุวาระนี้ พึงทราบว่า ไม่พึงถือเอา ฉันนั้น,

ถามว่า เพราะเหตุไร ?

ตอบว่า เพราะความที่อนุสัยนั้นไม่เกิดขึ้นในขณะนั้น.

จริงอยู่ เมื่อบุคคลกำลังเข้าถึงกามธาตุ วิบากจิต และรูปที่มีกรรมเป็นสมุฏฐานย่อมเกิด แต่อกุศลจิตย่อมไม่เกิดในขณะนั้น. ก็อนุสัยทั้งหลาย ย่อมเกิดขึ้นในขณะแห่งอกุศลจิต ย่อมไม่เกิดขึ้นในขณะแห่งวิบากจิต เพราะเหตุนั้น เพราะความไม่เกิดในขณะดังกล่าวแล้วนั้นจึงไม่ควรถือเอา.

ถามว่า พึงถือเอาอย่างไร ?

ตอบว่า ย่อมหยั่งเห็นได้โดยประการใด ก็พึงถือเอาโดยประ-การนั้น.

ถามว่า ย่อมหยั่งเห็นได้อย่างไร ?

ตอบว่า ย่อมหยั่งเห็นได้ เพราะอรรถว่าเป็นกิเลสที่ยังละไม่ได้.

เหมือนอย่างว่า บุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยกุศลและอัพยากตจิตเพราะความที่ราคะโทสะและโมหะอันตนละยังไม่ได้ ท่านก็เรียกว่า ผู้มีราคะ โทสะ และโมหะ ฉันใด ข้อนี้ก็ฉันนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า อนุสัยเหล่านั้น ย่อมนอนเนื่องแก่บุคคลนั้น ๆ แม้ในขณะแห่งปฏิสนธิ เพราะความที่มรรคภาวนายังมิได้ละ ดังนี้. พระผู้มีพระภาค-เจ้ามิได้ตรัสว่า อนุสัยเหล่านั้นย่อมนอนเนื่องอย่างเดียว แต่พึงทราบว่า

อนุสัยเหล่านั้น ชื่อว่า นอนเนื่องเพราะความเป็นสภาวะที่ยังละไม่ได้นั่นแหละด้วย ดังนี้.

คำว่า อนุสยา ภงฺคา นตฺถิ อธิบายว่า ก็ชื่อว่า อนุสัย อันบัณฑิตพึงจำแนกอย่างนี้ ว่า อนุสัยใดกำลังนอนเนื่องแก่บุคคลใดอนุสัยนั้นเท่านั้นย่อมนอนเนื่อง, อนุสัยใดมิได้กำลังนอนเนื่อง อนุสัยนั้นเท่านั้น ก็ย่อมไม่นอนเนื่อง, อนุสัยนี้ย่อมนอนเนื่องและย่อมไม่นอนเนื่อง, อนุสัยนี้พึงนอนเนื่องด้วยไม่พึงนอนเนื่องด้วย ดังนี้ ย่อมไม่มี.

คำว่า รูปธาตุํ อุปปชฺชนฺตสฺส กสฺสจิ ตโย นี้ ตรัสไว้ด้วยสามารถแห่งพระอนาคามี. จริงอยู่ กามราคะ ปฏิฆะ ทิฏฐิ และวิจิกิจฉานุสัยแม้ทั้ง ๔ ท่านละได้แล้วโดยไม่เหลือ อนุสัย ๓ นอกนี้ท่านยังละไม่ได้ ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า กสฺสจิ ตโยอนุสยา อนุเสนฺติ แปลว่า อนุสัย ๓ ย่อมนอนเนื่องแก่ใคร ดังนี้.

คำว่า น กามธาตุ อธิบายว่า เมื่อเข้าถึงธาตุทั้ง ๒ ที่เหลือเพราะความที่ท่านปฏิเสธกามธาตุ.

คำว่า สตฺเตว นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำหนดแล้วตรัสว่าชื่อว่า การเกิดในกามธาตุของพระอริยสาวกผู้จุติจากรูปธาตุย่อมไม่มี มีอยู่แต่ปุถุชนเท่านั้น เพราะฉะนั้นจึงตรัสว่า สตฺเตว ดังนี้. แม้ใน

คำว่า สตฺเตว แห่งบุคคลผู้จุติจากอรูปธาตุแล้วเข้าถึงกามธาตุนี้ ก็นัยนี้แหละ.

ถามว่า เพราะเหตุไร คำว่า ความเกิดขึ้นในรูปธาตุย่อมไม่มีดังนี้.

ตอบว่า เพราะความไม่มีรูปาวจรฌานอันเป็นธรรมให้สำเร็จในการเกิดนั้นไม่มี.

จริงอยู่ บุคคลนั้นเข้าถึงธาตุนั้น เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะฉะนั้น รูปาวจรฌานของท่านจึงไม่มีอยู่ในที่นั้นเพราะความไม่มีรูปาวจรฌานนั้น บัณฑิตพึงทราบว่า การเกิดขึ้นนั้นรูปธาตุจึงไม่มี ดังนี้.

ในข้อว่า อรูปธาตุยา จตสฺส น กามธาตุํ นี้ ทรงประสงค์เอาในอรูปธาตุเท่านั้น. พึงทราบเนื้อความในวิสัชนาทั้งปวง โดยนัยนี้ดังนี้แล.

ธาตุวารกถา จบ

อรรถกถาอนุสยยมก จบ

จิตตยมกที่ ๘

ปุคคลวารุทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใด ไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักไม่ดับ จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๒] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้วใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๓] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทวาระ :-

[๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธวาระ :-

[๕] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของนั้นไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดเคยดับ จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๖] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยดับ ใช่-ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำ-ลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๗] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๘] จิตของบุคคลใดกำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๙] จิตของบุคคลใดกำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใด, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปาทวาระ :-

[๑๐] จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

อตีตานาคตวาระ :-

[๑๑] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๑๒] จิตที่เกิดขึ้นแล้ว, กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตที่กำลังเกิดอยู่, เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตที่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๑๓] จิตที่ดับแล้ว, กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตที่กำลังดับอยู่, ดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่ไม่ใช่ดับแล้ว, ไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตที่ไม่ใช่กำลังดับอยู่, ไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

อติกกันตวาระ :-

[๑๔] จิตของบุคคลใดมีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นอุปปาทะขณะ จิตของบุคคลนั้นมีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นนิโรธขณะใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดมีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นนิโรธขณะ จิตของบุคคลนั้นมีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นอุปปาทขณะใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่มีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นอุปปาท-ขณะ จิตของบุคคลนั้นมีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นนิโรธขณะใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่มีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นนิโรธ-ขณะ, จิตของบุคคลนั้นไม่มีกาลก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นอุปปาทะขณะ ใช่ไหม ?

จบ ปุคคลวารุทเทส

ธรรมวารุทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๑๕] จิตใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิด ใช่-ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับจักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับใช่ไหม ?

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๑๖] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๑๗] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทวาระ :-

[๑๘] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดเคยเกิด จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธวาระ :-

[๑๙] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดเคยดับ, จิตนั้นจักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๒๐] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดเคยเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๒๑] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดกำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๒๒] จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ใช่ไหม ?

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๒๓] จิตใดกำลังดับอยู่ จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่ จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปาทวาระ :-

[๒๔] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิด จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

อตีตานาคตวาระ :-

[๒๕] จิตใดเคยเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๒๖] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๒๗] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่, ใช่ไหม ?

จิตใดไม่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

อติกกันตวาระ :-

[๒๘] จิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ธรรมวารุทเทส จบ

ปุคคลธรรมวารุทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๒๙] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๓๐] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๓๑] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทวาระ :-

[๓๒] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, จิตนั้น ของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธวาระ :-

[๓๓] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดเคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๓๔] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๓๕] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๓๖] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๓๗] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือ ว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปาทวาระ :-

[๓๘] จิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

อตีตานาคตวาระ :-

[๓๙] จิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๔๐] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๔๑] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

อติกกันตวาระ :-

[๔๒] จิตใดของบุคคลใดก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นล่วงแล้ว ซึ่งขณะ

อันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตใดของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลกำลังล่วงแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้ว ซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

ปุคคลธรรมวารุทเทส จบ

มิสสกวารุทเทส๑

[๔๓] จิตมีราคะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตมีราคะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตมีราคะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตมีราคะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

๑. ในมิสสกวารุทเทส บาลีท่านย่อไว้, แต่แปลไม่ย่อ.

จิตปราศจากราคะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตปราศ-จากราคะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตปราศจากราคะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตมีราคะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตมีโทสะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตมีโทสะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตมีโทสะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตมีโทสะของบุคคลนั้นก็กำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตปราศจากโทสะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตปราศจากโทสะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตปราศจากโทสะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตปราศจากโทสะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

จิตมีโมหะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ. จิตมีโมหะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตมีโมหะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตมีโมหะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตปราศจากโมหะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตปราศ-จากโมหะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตปราศจากโมหะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตปราศจากโมหะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตหดหู่ของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตหดหู่ของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตหดหู่ของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด จิตหดหู่ของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตฟุ้งซ่านของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตฟุ้งซ่านของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตฟุ้งซ่านของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตฟุ้งซ่านของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตเป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตเป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตเป็นมหัคคตะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตเป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

สอุตตรจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, สอุตตรจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าสอุตตรจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, สอุตตรจิตของบุคคลนั้นก็กำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อนุตตรจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อนุตตรจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าอนุตตรจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อนุตตรจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด จิตไม่หลุดพ้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

กุศลจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, กุศลจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า กุศลจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, กุศลจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อกุศลจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อกุศลจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า อกุศลจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อกุศลจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

อัพยากตจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อัพยากตจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า อัพยากตจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อัพยากต-จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ,สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, สุขายเวทนายสัมปยุตตจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

( ตั้งแต่นี้จนถึง สรณจิตและอรณจิตในทุกมาติกาก็พึงยกขึ้นแสดงตามอุบายนี้ )

อรณจิตของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, อรณจิตของบุคคลนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ก็หรือว่า อรณจิตของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, อรณจิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

มิสสกวารุทเทส จบ

อุทเทสวาระ จบ

นิทเทสวาระ

ปุคคลวาระนิทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๔๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ จักไม่เกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทักขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับไม่ใช่จักเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกจากนี้ จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ จักดับด้วยเกิดด้วย

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จักไม่เกิด จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักไม่ดับจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักไม่ดับจักเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๔๕] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว นี้จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วยกำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้วใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วยไม่ใช่เกิดแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๔๖] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ในอุปปาทักขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้วใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใด ไม่ใช่จักเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปาทวาระ :-

[๔๗] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด

แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักไม่เกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดด้วย จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น ไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตจิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยเกิดด้วย จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

นิโรธวาระ :-

[๔๘] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับด้วย จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ แต่จิตของ

บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

จิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยดับด้วย จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่-ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

เคยดับ.

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๔๙] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี, จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยเกิดด้วย จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๕๐] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลัง

ดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๕๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ในอุปปาทะขณะแห่งจิต จิตของ

บุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๕๒] จิตของบุคคลใดกำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตบุคคลเหล่านั้น ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปันนุปปาทวาระ :-

[๕๓] จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิตเหล่านั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย เกิดขึ้นแล้ว.

จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด, บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิตที่เหลือนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย จักเกิดด้วย

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดด้วยเกิดขึ้นแล้วด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

เกิดขึ้นแล้ว.

อตีตานาคตวาระ :-

[๕๔] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว,จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๕๕] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่กำลังดับอยู่ จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดีไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย.

จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่แต่เกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๕๖] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่กำลังดับอยู่ จิตในอุปปาท-ขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดีไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่ดับแล้ว จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดี ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย.

อติกกันตวาระ :-

[๕๗] จิตของบุคคลใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคขณะจิตที่เป็นอดีต ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคขณะด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลัง-ดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีต.

จิตของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะ

กำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาล ก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะ แต่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ, จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดี ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะด้วย.

ปุคคลวารนิเทส จบ

ธรรมวารนิทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๕๘] จิตใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิดใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับจักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๕๙] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ในภังคขณะ จิตเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะจิตเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๖๐] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปาทวาระ :-

[๖๑] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเคยเกิด จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิด จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่เคยเกิด แต่จิตนั้นกำลังเกิด จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นจักเกิด, จากในภังค-ขณะ และจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่จักเกิดแต่จิตนั้นกำลังเกิด จิตในภังค-ขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตใดเคยเกิด, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตไม่เคยเกิดแต่จิตนั้นจักเกิด, จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดแต่จิตนั้นเคยเกิด จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

นิโรธวาระ :-

[๖๒] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับแต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับ ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับ แต่จิตนั้นกำลังดับ, จิตในอุปปาท-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.

จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับแต่จิตนั้นจักดับ, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นกำลังดับ, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.

จิตใดเคยดับ, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยดับแต่จิตนั้นจักดับ,จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๖๓] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทะขณะไม่เคยดับ แต่จิตนั้นกำลังเกิด, จิตในภังค-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยดับด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตจักดับ แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, จิตในอุปปาท-ขณะจักดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด, แต่จิตนั้นจักดับจิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดเคยเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยเกิด แต่จิตนั้นจักดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นเคยเกิด จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๖๔] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดกำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๖๕] จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๖๖] จิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังอยู่ จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับอยู่ด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่ จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปันนุปาทวาระ :-

[๖๗] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นเคยเกิด, จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นปัจจุบันไม่เคยเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดขึ้นแล้วด้วย.

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นจักเกิด, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

อตีตานาคตวาระ :-

[๖๘] จิตใดเคยเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่เคยเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๖๙] จิตที่เกิดขึ้นแล้ว, กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตในอุป-ปาทะขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.

จิตที่กำลังเกิดอยู่, เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตที่ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตที่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ แต่เกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดขึ้นแล้วด้วย.

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๗๐] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดกำลังดับอยู่ จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่จิตนั้นกำลังดับอยู่ จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่จิตนั้นดับแล้ว, จิตในอุปปาท-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย.

อติกกันตกาลวาระ :-

[๗๑] จิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุป-ปาทขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว. จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะกำลังดับอยู่(ภังคขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงซึ่งภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดก้าวล่วงซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ (ภังค-ขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะกำลังเกิดอยู่(อุปปาทขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีต.

จิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุปปาทขณะไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ (ภังคขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต.

ก็หรือว่าจิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกําลังดับอยู่ (ภังค-ขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุปปาทขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ก้าวล่วงซึ่งภังคขณะ แต่ก้าวล่วงซึ่งอุปปาทขณะ,จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย.

ธรรมวารนิทเทส จบ

ปุคคลธรรมวารนิทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๗๒] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด. จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใด ไม่ใช่จักดับ จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

อุปปาทปปันนวาระ :-

[๗๓] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, จิตในอุปปาทะขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๗๔] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นของบุคคลนั้น

กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ, จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่กำลังดับ, แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปาทวาระ :-

[๗๕] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด, จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด,จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดด้วยไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคล ไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด, แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด,จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด, จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

จิตใดของบุคคลใดเคยเกิด, แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยเกิด, จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.

นิโรธวาระ :-

[๗๖] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับ,จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับแต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับ, จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.

จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักไม่ดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.

จิตใดของบุคคลใดเคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเคยดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.

ปุคคลธรรมวารนิทเทส จบ

มิสสกวารนิเทส

[๗๗] ในข้อที่ว่า จิตของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยภาวะแห่งตนในข้อที่ว่า ในจิตใด และในจิตใดของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยอรรถอันเดียวกัน.

จิตมีราคะของบุคคลใด ฯลฯ กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากต-ธรรม สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรมอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรรม ฯลฯ สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม

อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อนิทัสสนาปปฏิฆธรรม เหตุธรรม นเหตุธรรม ฯลฯ สรณธรรม อรณธรรม. ธรรมเหล่านี้ จนถึงสรณธรรมและอรณธรรม ย่อมถึงซึ่งความเป็นยมก ๓ คือ มูลยมก จิตตยมกธรรมยมก.

มิสสกวารนิทเทส จบ

จิตตยมก จบ

อรรถกถาจิตตยมก

มาติกาฐปนวาระ

บัดนี้ เป็นวรรณา เนื้อความแห่ง จิตตยมก ที่พระผู้มีพระภาค-เจ้า ทรงรวบรวมไว้เป็นเอกเทสหนึ่งต่างหากด้วยสามารถแห่งธรรมทั้ง-หลายเหล่านั้นนั่นแหละมีกุศลธรรมเป็นต้นที่ได้แสดงไว้แล้วในมูลยมกแล้วจึงแสดงต่อจากอนุสยมก.

ในจิตตยมกนั้น เบื้องแรกพึงทราบบาลีววัตถาน๑ก่อน ในจิตต-ยมกนี้ มี ๒ วาระ คือ

มาติกาฐปนวาระ -- วาระอันว่าด้วยการตั้งมาติกา๒ฐปิตมาติกาวิสัชนาวาระ -- วาระอันว่าด้วยการวิสัชนมาติกา๓ที่ตั้งไว้แล้ว.

ในมาติกาฐปนวาระนั้น ในเบื้องต้นมีสุทธิกมหาวาระอยู่ ๓คือ : -

๑. การกำหนดหัวข้อ.

๒. หัวข้อ = อุเทส.

๓. นิทเทส.

* มาติกาฐปนวาระ คือ อุทเทส

วิสัชนาวาระ คือ นิทเทส

ปุคคลวาระ -- วาระอันว่าด้วยบุคคล

ธัมมวาระ -- วาระอันว่าด้วยธรรมะ

ปุคคลธัมมวาระ -- วาระอันว่าด้วยปุคคลธรรมวาระ

ในวาระทั้ง ๓ นั้น วาระใดแสดงประเภทแห่งธรรมมีการเกิดและการดับเป็นต้นไป โดยยกบุคคลขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า ยสฺส จิตฺตํอุปฺปชฺชติ น นิรุชฌฺติ แปลว่า จิตของบุคคลใด กำลังเกิด มิใช่กำลังดับ ดังนี้เป็นต้น วาระนั้น ชื่อว่า ปุคคลวาระ.

วาระใดแสดงประเภทแห่งธรรมมีการเกิดและการดับเป็นต้นไปโดยยกธรรมเท่านั้นขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ นนิรุชฺฌติ แปลว่า จิตใดกำลังเกิด มิใช่กำลังดับ ดังนี้เป็นต้น วาระนั้นชื่อว่า ธัมมวาระ.

วาระใดแสดงประเภทแห่งธรรมมีการเกิดและการดับเป็นต้นของจิตเป็นไป โดยยกบุคคลและธรรมขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า ยสฺส ยํ จิตฺตํอุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ แปลว่า จิตใดของบุคคลใด กำลังเกิด มิใช่กำลังดับ ดังนี้เป็นต้น วาระนั้น ชื่อว่า ปุคคลธัมมวาระ.

ต่อจากนั้น อาศัยบท ๑๖ บท มีคำว่า ยสฺส สราคํ จิตฺตํแปลว่า จิตของบุคคลใดมีราคะ เป็นต้น จึงได้มิสสกวาระ ๔๘ วาระคือ :-

ปุคคลวาระ ๑๖ วาระ

ธัมมวาระ ๑๖ วาระ

ปุคคลธัมมวาระ ๑๖ วาระ

มิสสกวาระเหล่านี้แปลกออกไปด้วย สราค บทเป็นต้น. มิสสกวาระ ๔๘วาระ เหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้เพียงบทต้น คือ สราคบทแล้วทรงย่อไว้.

ต่อจากนั้น อาศัยบทแห่งอภิธรรมมาติกา ๒๖๖ บท โดยนัยว่ายสฺส กุสลจิตฺตํ เป็นต้น จึงได้มิสสกวาระ ๗๙๘ วาระอีก คือ.-

ปุคคลวาระ ๒๖๖ วาระ

ธัมมวาระ ๒๖๖ วาระ

ปุคคลธัมมวาระ ๒๖๖ วาระ

วาระเหล่านี้แปลกออกไปด้วยกุศลบทเป็นต้น. แม้วาระเหล่านั้น พระองค์ก็ทรงแสดงเพียงบทต้น คือ กุศลบทแล้วทรงย่อไว้เหมือนกัน, ในจิตตยมกนี้มีบทปุจฉาวิสัชนาทำนองเดียวกัน บทเหล่าใดไม่ประกอบด้วยจิตบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเป็นโมฆะปุจฉา.

ก็บรรดาวาระทั้ง ๓ เหล่านั้น สุทธิกปุคคลมหาวาระ ซึ่งเป็นวาระแรก มีอันตวาระ ๑๔ วาระ คือ.-

๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ (วาระว่าด้วยการปะ-ปนกันแห่งกาลของอุปาทะและนิโรธะ)

๒. อุปปาทุปปันนวาระ (วาระว่าด้วย อุปปาทะ

และอุปปันะ)

๓. นิโรธุปปันนวาระ (วาระว่าด้วย นิโรธะและ

อุปปันนะ)

๔. อุปปาทวาระ (วาระว่าด้วย อุปปาทะ)๕. นิโรธวาระ (วาระว่าด้วย นิโรธะ )๖. อุปปาทนิโรธวาระ (วาระว่าด้วย อุปปาทะ

และนิโรธะ)

๗. อุปปัชชมานนิโรธวาระ (วาระว่าด้วย อุปัชช-

มานะและนิโรธะ)

๘. อุปปัชชมานุปปันนวาระ (วาระว่าด้วย อุปปัชช-

มานะและอุปปันนะ)

๙. นิรุชฌมานุปปันนวาระ (วาระว่าด้วย นิรุชฌมา

นะและอุปปันนะ)

๑๐. อุปปันนุปปาทวาระ (วาระว่าด้วย อุปปันนะ

และอุปปาทะ)

๑๑. อตีตานาคตวาระ (วาระว่าด้วย อดีตและ

อนาคต)

๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาระ (วาระว่าด้วย อุปปันนะ

อุปปัชชมานะ)

๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาระ (วาระว่าด้วย นิรุทธะและ

นิรุธฌมานะ)

๑๔. อติกกันตกาลวาระ (วาระว่าด้วย กาลที่ก้าว

ล่วง)

บรรดา อันตรวาระ ๑๔ วาระ เหล่านั้น ใน ๓ วาระเหล่านี้ คืออุปปาทวาระ นิโรธวาระ อุปปาทนิโรธวาระ โดยอาศัยอนุโลมและปฏิโลม จึงมีวาระ ๖ คู่ รวมเป็น ๑๘ คู่ ( ๑๘ ยมก ). ในอุปปันนุปปาทวาระ ได้ยมก ๔ ( ๔ คู่ ) คือ โดยอนุโลม ๒ปฏิโลม ๒ โดยอาศัยกาลอันเป็นอดีตและอนาคต. ในวาระ ๑๐ คือ๓ วาระที่เหลือที่ทรงแสดงไว้ข้างต้น ๓ วาระที่แสดงไว้ในระหว่าง และ๔ วาระที่แสดงแล้ว คือ วาระที่ ๗, ๘, ๙ และวาระสุดท้าย โดยอนุโลม ๑ ปฏิโลม ๑ กระทำเป็น ๒ ส่วน จึงเป็นยมก ๒๐ ( ๒๐คู่ ).

ในอันตรวาระทั้ง ๑๔ วาระแม้ทั้งหมด กำหนดไว้ด้วยปุจฉา๘๔ จัดเป็นยมกได้ ๔๒ มีอรรถ ๑๖๘ ด้วยประการฉะนี้.

ยมก ๑๒๖ ย่อมมีในมหาวาระทั้ง ๓ คือ สุทธิกปุคคลวาระ สุทธิก-ธัมมวาระ สุทธิกปุคคลธัมมวาระ อนึ่ง ในสุทธิกปุคคลวาระ มีได้ฉันใด ในสุทธิกธัมมวาระ และสุทธิกปุคคลธัมมวาระ ก็มีได้ฉันนั้น.

บัณฑิตพึงทราบคำปุจฉาเป็นทวีคูณแต่ยมก และอรรถเป็นทวีคูณแต่ปุจฉานั้น. ก็ในจิตตยมกนี้ มียมกหลายพัน โดยเอาวาระทั้ง ๓นี้ คูณด้วยบท ๑๖ บท ด้วยอำนาจสราคบทเป็นต้น และคูณด้วย๒๖๖ บท ด้วยอำนาจกุศลบทเป็นต้น ฯ ก็พระบาลีท่านย่อไว้ว่า ตโตทิคุณา ปุจฺฉา ตโต ทิคุณา อตฺถา จ โหนฺติ แปลว่า ปุจฉาทวีคูณแต่ยมกนั้น อรรถ ( วิสัชนา ) ก็ทวีคูณแต่ปุจฉานั้น ดังนี้บัณฑิตพึงทราบการกำหนดบาลีในจิตตยมกนี้ก่อน ดังพรรณนามาฉะนี้.

มาติกาฐปนวาระ จบ

วิสัชนาวาระ ( นิทเทส )

บัดนี้ เพื่อทรงวิสัชนาบทมาติกาโดยลำดับตามที่ตั้งไว้ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงเริ่ม คำว่า ยสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติตสฺส จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ เป็นต้น.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อุปฺปชฺชติ แปลว่า กำลังเกิดเพราะถึงพร้อมด้วยอุปปาทขณะ. บทว่า น นิรุชฺฌติ แปลว่า มิใช่กำลังดับ เพราะยังไม่ถึงนิโรธขณะ. สองบทว่า ตสฺส จิตฺตสฺส ความว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า จำเดิมแต่นั้น จิตของบุคคลนั้น จักดับจักไม่เกิดใช่ไหม ดังนี้. สองบทว่า เตสํ จิตฺตํ ความว่า อุปปาทขณะ

แห่งจุติจิตของดวงสุดท้ายของจิตทั้งหมด ของพระขีณาสพเหล่าใด ผู้มีวัฏฏทุกข์อันขาดแล้ว กำลังเป็นไป จุติจิตนั้นนั่นแหละ ของพระ-ขีณาสพเหล่านั้น ชื่อว่า กำลังเกิดเพราะถึงอุปาทะ มิใช่กำลังดับเพราะยังไม่ถึงภังคขณะ. แต่บัดนี้ จิตของพระขีณาสพเหล่านั้น ชื่อว่า จักดับเพราะถึงภังคขณะ. ต่อจากนั้น จิตอื่น ชื่อว่า จักไม่เกิดขึ้นเพราะมิได้ทำปฏิสนธิ. บทว่า อิตเรสํ ได้แก่ จิตของพระเสกขะและปุถุชนที่เหลือเว้นพระขีณาสพผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต. สองบทว่า นิรุชฺฌิสฺ-สติ เจว อุปฺปชฺชิสฺสติ จ ความว่า จิตนั้นใด ถึงอุปปาทขณะจิตนั้นนั่นแหละ

จักดับไป. ส่วนจิตอื่น จักเกิดด้วย จักดับด้วย ในอัตภาพนั้น หรือว่าในอัตตภาพอื่น เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาค-เจ้าทรงหมายเอาจิตของพระขีณาสพนั้นนั่นแหละ. ในปุจฉาวิสัชนาที่ ๒จึงตรัสว่า อามันตา ดังนี้. สองบทว่า นุปฺปชฺชติ นิรุชฺฌิสฺสติได้แก่ ปัจฉิมจิตของพระอรหันต์ในภังคขณะบ้าง จิตที่กำลังดับของบุคคลที่เหลือบ้าง. ก็จำเดิมแต่จิตนั้นมา ใคร ๆ อาจกล่าวว่า จิตของพระ-อรหันต์จักไม่ดับก่อน แต่ไม่อาจกล่าวว่าจักเกิด. ใคร ๆ อาจกล่าวว่าจิตของบุคคลที่เหลือ จักเกิด จักไม่อาจกล่าว่า จักไม่ดับ. เพราะฉะนั้นพระองค์จึงทรงปฏิเสธว่า โน ดังนี้.

ในทุติยปัญหา จิตของบุคคลใด จักไม่ดับ แต่จักเกิด บุคคลนั้นแหละมิได้มี เพราะฉะนั้น พระองค์จึงทรงห้ามด้วยคำว่า นตฺถิ( ปฏิกเขปวิสัชนา) ดังนี้.

คำว่า อุปฺปนฺนํ นี้ เป็นชื่อของจิตที่ถึงพร้อมด้วยการเกิด อีกอย่างหนึ่ง เป็นชื่อของจิตที่ถึงอุปาทะแล้วยังไม่ดับไป. ในวาระนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหมายเอาจิตที่ถึงพร้อมด้วยอุปาทะจึงตรัสว่า อา-มันตา. คำว่า เตสํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายเอาจิตที่ตั้งอุปาทะแล้วยังไม่ดับไป. คำว่า อนุปฺปนฺนํ ได้แก่ ยังไม่ถึงอุปปาทะ. ในคำว่า เตสํ จิตฺตํ อุปฺชฺชิตฺถ นี้ ความว่า จิตของบุคคลทั้งหมดเป็นปัจจุบันขณะก่อนนั่นแหละ ชื่อว่า เคยเกิดแล้วเพราะล่วงแล้วซึ่งอุปาทขณะ.

คำว่า อุปฺปชฺชิตฺถ เจว อุปฺปชฺชติ จ อธิบายว่า ชื่อว่าอุปฺปชฺชิตฺถ เคยเกิด เพราะถึงแล้วซึ่งอุปาทขณะ ชื่อว่า อุปฺปชฺชติกำลังเกิด เพราะยังไม่ล่วงอุปาทขณะ เพราะความที่บุคคลผู้เข้าถึงนิโรธสมาบัติ จิตเคยเกิดขึ้นแล้ว ในกาลก่อนแต่นิโรธ (และ)เพราะอสัญญสัตตบุคคล (จิต) เคยเกิดขึ้นแล้วในสัญญีภพ.

คำว่า อุปาทกฺขเณ อนาคตฺจ ได้แก่ จิตในอุปาทขณะและจิตในอนาคต.

วิสัชนาวาระ จบ

อติกกันตกาลวาระ

ในอติกกันตกาลวาระ คำว่า อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ได้แก่ อุปาท-ขณะ. ในวาระนั้น อุปาทขณะ ไม่ชื่อว่ากำลังมีอยู่แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสอย่างนั้นเพราะเป็นขณะของจิตกำลังเกิด. คำว่าขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ อธิบายว่า ก็อุปาทขณะนั้นนั่นแหละ.

ก้าวล่วงแล้วไม่นาน เป็นจิตก้าวล่วงแล้ว จึงนับว่ามีกาลอันก้าวล่วงแล้ว( อติกฺกนฺตกาลํ ). คำว่า นิรุชฺฌมานํ ขณํ ได้แก่ นิโรธขณะ. ในคำนั้น นิโรธขณะไม่ชื่อว่ากำลังมีอยู่แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้น ก็ตรัสอย่างนั้น เพราะเป็นขณะของจิตที่กำลังดับ. คำว่า ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺ-กนฺตกาลํ ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมตรัสถามว่า จิตของบุคคลนั้น เป็นจิตก้าวล่วงแม้นิโรธขณะอย่างนี้ย่อมชื่อว่า มีกาลก้าวล่วงแล้วใช่ไหม. ในข้อนั้น เพราะจิตในภังคขณะ ก้าวล่วงอุปาทขณะแล้วนับว่ามีกาลก้าวล่วงแล้ว เมื่อจิตก้าวล่วงนิโรธขณะแล้ว ก็ย่อมชื่อว่า มีกาลก้าวล่วงแล้ว ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงวิสัชนาว่า ในภังคขณะ จิตก้าวล่วงอุปาทขณะ. แต่ไม่ก้าวล่วงภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ดังนี้.

ในการวิสัชนาปัญหาที่ ๒ เพราะจิตในอดีตก้าวล่วงขณะแม้ทั้งสอง จึงชื่อว่ามีกาลก้าวล่วงแล้ว ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า อตีตํ จิตฺตํ ดังนี้.

ในการวิสัชนาปฏิโลมปัญหา ก็เพราะจิตในอุปาทขณะและจิต

ในอนาคต เป็นจิตก้าวล่วงขณะแม้ทั้งสอง* คืออุปาทขณะและภังคขณะแต่ไม่ชื่อว่า มีกาลก้าวล่วงแล้ว เพราะความที่ขณะเหล่านั้นยังไม่ก้าวล่วงไป ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า อุปฺปาทกฺขเณ จิตฺตํอนาคตํ จิตฺตํ ดังนี้. ในการวิสัชนาปัญหาที่สองปรากฏชัดแล้ว พึ่งทราบเนื้อความในการวิสัชนาปัญหาทั้งปวงแม้ในธัมมวาระ โดยอุบายนี้แหละ.

ปุคคลธัมมวาระ ก็มีคติอย่างธัมมวาระนั้นแหละ มิสสกวาระ

แม้ทั้งหมด พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงย่อไว้เพียงหัวข้อ โดยนัยว่ายสฺส สราคํ จิตฺตํ เป็นต้น. ส่วนความพิสดาร บัณฑิตพึงทราบโดยนัยที่กล่าวในหนหลังนั้นแหละ. ก็ในวาระเหล่านั้น ย่อมมีปุจฉาเช่นเดียวกัน โดยที่เป็นปัญหาพึงให้พิสดาร อย่างนี้ว่า ยสฺส สราคํ จิตฺตํอุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ ตสฺส จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ นุปฺปชฺชิสฺสติเป็นต้น แปลว่า จิตมีราคะของบุคคลใด กำลังเกิด มิใช่กำลังดับ จิตของ

*ข้อความที่ว่า " เป็นจิตก้าวล่วงขึ้นแม้ทั้งสอง แต่ไม่ชื่อว่ามีกาลก้าวล่วงแล้ว " ใจความขัดกัน เพราะจิตในอุปาทขณะและจิตในอนาคต ยังไม่ก้าวล่วงขณะทั้งสอง คืออุปาทขณะและภังคขณะแต่ก็ต้องแปลตามบาลีอรรถกถาหน้า๔๔๒ บรรทัดนี้ ๑๒ ที่ว่า อุปฺปาทกฺขเณ จ จิตฺตํ อนาคตญฺจ จิตฺตํ อุโภปิ ขเณ(พม่าเพิ่ม ขณํ ข้างหลัง ขเณ ด้วย ) วีติกฺกนฺตี หุตฺวา อติกฺกนฺตถาลํ นามน โหติ

บุคคลนั้นจักดับ จักไม่เกิด ใช่ไหม. แต่เพราะจิตมีราคะ. มิใช่ปัจฉิมจิต ฉะนั้น การวิสัชนาจึงชื่อว่า ไม่เหมือนกัน เพราะปัญหาว่า จิตมีระคะของบุคคลใด กำลังเกิด มิใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้น จักดับ จักไม่เกิด ใช่ไหม ดังนี้ ท่านให้คำวิสัชนาว่า โน ดังนี้ ด้วยประการฉะนี้วิสัชนาปัญหานั้น ๆ พึงทราบตามความเหมาะสมกับปุจฉานั้น ฯ ดังนี้แล.

อติกกันตกาลวาระ จบ

อรรถกถาจิตยมก จบ

ธรรมยมก

ปัณณัตติวารุทเทส

อุเทสวาระ

ปทโสธนวาระ อนุโลม :-

[๗๘] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? กุศลธรรมชื่อว่ากุศลใช่ไหม ? อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? อกุศลธรรมชื่อว่าอกุศลใช่ไหม ? อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? อัพยากตธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ปทโสธนวาระ ปฏิโลม :-

[๗๙] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่กุศลธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่อกุศลธรรมไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่อัพยากตธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม :-

[๘๐] กุศลชื่อว่ากุศลธรรมใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรมใช่ไหม ?

กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่า กุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรมใช่ไหม ?

อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศลธรรมใช่ไหม ?

อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ปทโสธนมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-

[๘๑] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

สุทธธัมมวาระ อนุโลม :-

[๘๒] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

สุทธธัมมวาระ ปฏิโลม :-

[๘๓] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

สุทธธัมมมูลจักกวาระ อนุโลม :-

[๘๔] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

สุทธธัมมมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-

[๘๕] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ปัณณัตติวารุทเทส จบ

ปัณณัตติวาระนิทเทส

ปทโสธนวาระ อนุโลม :-

[๘๖] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

กุศลธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ใช่.

อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

อกุศลธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

ใช่.

อัพยากตะ ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

อัพยากตธรรม ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ใช่.

ปทโสธนวาระ ปฏิโลม :-

[๘๗] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่กุศลธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศลธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?

ใช่.

ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม :-

[๘๘] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.

กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

อัพยากตธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.

อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

กุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรม ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.

อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

อัพยากตธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.

อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

กุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.

อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.

ปทโสธนมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-

[๘๙] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

สุทธธัมมวาระ อนุโลม :-

[๙๐] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

กุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.

สุทธธัมมวาระ ปฏิโลม :-

[๙๑] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่

เหลือ เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

สุทธธัมมจักกวาระ อนุโลม :-

[๙๒] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.

กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

กุศลธรรม ชื่อว่า ธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรม ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.

อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

กุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.

อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.

สุทธธัมมจักกวาระ ปฏิโลม :-

[๙๓] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่า ธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่เหลือ

เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วยไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?

ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และ

ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วยไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.

ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

นิทเทสวาระ จบ

ปัณณัตติวาระนิทเทส จบ

ปัจจุปปันนวาระ

ใน

ปวัตติอุปปาทวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๙๔] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๙๕] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น. ในปัญจโวการภูมิในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๙๖] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อกุศลธรรมและอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๙๗] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

[๙๘] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังเกิดในภูมินั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย กำลังเกิดในภูมินั้น.

[๙๙] อกุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังเกิดในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย กำลังเกิดในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๐๐] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๑๐๑] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่ง

กุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่า-นั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมด้วยกุศลธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๐๒] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๐๓] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งจิตก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตและอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดเข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งจิตก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตและกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดเข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมด้วย กุศลธรรมด้วยไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล เหล่านั้น.

[๑๐๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่ง

กุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตก็ดี กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดีในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตก็ดี อัพยากตธรรมด้วยกุศลธรรมด้วยไม่ใช่กำลังเกิดแก่ บุคคลเหล่านั้น.

[๑๐๕] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตก็ดี อกุศลธรรมด้วย อัพยากต -ธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตก็ดี อัพยากตธรรมด้วยอกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๐๖] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๐๗] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๐๘] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๐๙] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตและอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญ-สัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล

เหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตและกุศลวิปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๑๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตก็ดี อกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด,กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แก่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังค-ขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น

ในภูมินั้น.

[๑๑๑] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายอยู่ก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตก็ดี อกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แก่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตก็ดีอัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

อตีตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๑๒] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๑๓] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดบุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๑๔] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๑๕] กุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๑๖] กุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยเกิดในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย เคยเกิดในภูมินั้น.

[๑๑๗] อกุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยเกิดในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย เคยเกิดในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๑๘] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒๑ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาส-ภูมิ อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลนอกจากนี้ คือผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๑๙] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูนินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

๑. โลภชวนะดวงที่ ๒.

เมื่อจิตดวงที่ ๒๑ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

บุคคลนอกจากนี้ คือ ผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๒๐] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แก่กุศลธรรมไม่ใช่เคยแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือผู้เกิดอยู่ในจตุโวหารภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจ-โวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๒๑] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

๑. ทุติยจิต คือ ปฐมภวังค์.

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๒๒] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๒๓] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๒๔] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๒๕] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๒๖] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๒๗] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒๑ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาส-ภูมิ กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อจิตดวงที่ ๒๒ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีกุศลธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๒๘] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ใน ( ผู้เข้าถึงซึ่ง ) สุทธาวาสภูมิ กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๒๙] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-๑. โลภชวนะดวงที่ ๒. ๒. ทุติยจิต คือ ปฐมภวังค์.

กตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ เป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ใน ( เข้าถึงซึ่ง ) สุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อนาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๓๐] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในระหว่างจิตใด กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,บุคคลอื่นนอกจากนี้ กุศลธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด} กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๓๑] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลอื่นนอกจากนี้ อัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๓๒] อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๑ก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,๑. ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อคฺคมคฺคํ - อรหัตมรรคที่เกิดต่อจากโวทานในมรรค

วิถี.

บุคคลอื่นนอกจากนี้ อัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๓๓] กุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๓๔] กุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิอัพยากตธรรมจักเกิดในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยา-กตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย จักเกิดในภูมินั้น.

[๑๓๕] อกุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิอัพยากตธรรมจักเกิดในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยา-กตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย จักเกิดในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๓๖] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๑ กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลอื่นนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

๑. จิตใด - โวทานจิตในอรหัตมรรควิถี.

[๑๓๗] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี๑ พระอรหันต์ทั้งลายก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลอื่นนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๓๘] อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๒ อัพยากตธรรมจักเกิด๑. ขณะที่อรหัตมรรคกำลังเกิด.

๒. โวทานจิต ในอรหัตมรรควิถี.

แก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลอื่นนอกจาก คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดีในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมด้วย อกุศลธรรมด้วย จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๓๙] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๑ อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมจักเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่า-นั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีอกุศลธรรมด้วย กุศลธรรมด้วย ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๔๐] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

๑. จิตใด - โวทานจิต ในอรหัตมรรควิถี.

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต๑ กุศลธรรมด้วย อัพยา-กตธรรมด้วย ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๔๑] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในระหว่างแห่งจิตใด อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต๑ อกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วยไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

๑. จุติจิตของพระอรหันต์.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๔๒] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๔๓] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๔๔] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๔๕] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในระหว่างแห่งจิตใด อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมด้วยกุศลธรรมด้วย ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๔๖] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลผู้เกิดในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๔๗] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในระหว่างแห่งจิตใดก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต อกุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วย จักไม่เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปปันนาตีตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๔๘] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคย

เกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น. ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศล-ธรรมก็เคยเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๔๙] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตอัพยากตธรรมก็เคยเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๕๐] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอัพยากตธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๕๑] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, ฯลฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๕๒] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น. ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็เคยเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๕๓] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมก็เคยเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๕๔] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแต่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๕๕] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๕๖] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๑๕๗] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๕๘] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯลฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๕๙] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่ง

กุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่สุทธาวาสพรหมก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๖๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดในสุทธาวาสภูมิ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๖๑] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะของอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปปันนานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๖๒] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่า

นั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิของบุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็กำลังเกิด อกุศลธรรมก็จัดเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๖๓] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๖๔] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมก็จักเกิด อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๖๕] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, ฯลฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๖๖] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลัง

เกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตของบุคคลนอกนี้กุศลธรรมก็กำลังเกิด อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๖๗] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพ-ยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากต-ธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๖๘] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอัพยากตธรรมก็จักเกิด อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๖๙] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด

อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นถึง อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๗๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิม-จิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๗๑] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจ-ฉิมจิต อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๗๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯลฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๗๓] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังค-ขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๗๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลกรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๗๕] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในอุปปาท-ขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากต-ธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิตอกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อตีตานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๗๖] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด๑ ก็ดี กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๗๗] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิด แต่อัพยากต-ธรรมไม่ใช่จักเกิด, บุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

๑. อรหัตมรรคจักเกิดต่อจากโวทานจิตในอรหัตมรรควิถี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น, ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๗๘] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ อกุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๗๙] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, ฯลฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๘๐] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลนอกนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดีเกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมก็เคยเกิด อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรทก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิอกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็จักเกิดกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๘๑] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี

ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็จักเกิด กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๘๒] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดีผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็เคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็จักเกิด อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๘๓] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๑๘๔] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๑๘๕] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม.

เคยเกิด.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๘๖] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๑๘๗] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, แต่อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูนินั้น แต่กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิด กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๘๘] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๑๘๙] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

อุปปาทวาระ จบ

๒. นิโรธวาระ

ปัจจุปปันนวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๑๙๐] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

[๑๙๑] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิ กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ กุศลธรรมก็กำลังดับ อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งวิปปยุตตจิในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ อัพยากตธรรมก็กำลังดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๑๙๒] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิ อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในปัญจโวการภูมิอกุศลธรรมก็กำลังดับ อัพยากต-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เมื่อบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศล-จิตในปัญจโวการภูมิ อัพยากตธรรมก็กำลังดับ อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๙๓] กุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๑๙๔] กุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังดับในภูมินั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็กำลังดับ กุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น.

[๑๙๕] อกุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังดับในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็กำลังดับ อกุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๑๙๖] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๑๙๗] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิ กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ กุศลธรรมก็กำลัง

ดับ อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปป-ยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังค-ขณะแห่งกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ อัพยากตธรรมก็กำลังดับ กุศลรรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๑๙๘] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิ อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่า-นั้นในภูมินั้น ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ อกุศลธรรมก็กำลังดับ อัพยากตธรรมก็กำลังดับ ก็บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัติติกาลก็ดี อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในปัญจโวการภูมิ อัพยากตธรรมก็กำลังดับอกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๑๙๙] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตและอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตและกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ใน

อสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๐๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิ อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดีในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๐๑] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปป-ยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิ อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดีในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับอกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๐๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๐๓] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๐๔] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๐๕] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่ง

กุศลวิปปยุตตจิตและอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญ-สัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตและกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตต-ภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๐๖] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกําลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศล-วิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกําลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดีในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด,กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิ อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๐๗] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด,อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด,อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิตในอรูปภูมิ อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่า

นั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

อตีตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๐๘] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๐๙] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๑๐] อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๑๑] กุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อกุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๑๒] กุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมเคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยดับในภูมินั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น.

[๒๑๓] อกุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมเคยดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยดับในภูมินั้น, แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็เคยดับ อกุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น.

ปุคคลโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๑๔] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒๑ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดีอกุศลธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๑๕] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่า อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

๑. อนาคามิผล ๑ ที่เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ คือในขณะที่ถึงพร้อมด้วยการเกิดขึ้นแห่งกุศลจิตตดวงที่ ๒ ได้แต่ภวนิกันติโลภชวนะดวงที่ ๒.

[๒๑๖] อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็เคยดับ อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๑๗] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๑๘] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๑๙] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๒๐] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๒๑] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๒๒] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๒๓] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธา-วาสภูมิกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๒๔] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับ แก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาส-ภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดในสุทธาวาสภูมิ กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับอัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๒๕] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาส-ภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับ อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อนาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๒๖] กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้กุศลธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๒๗] กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี อัพ-ยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ อัพยากตธรรมก็จักดับ กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๒๘] อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ อัพยากตธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๒๙] กุศลธรรมจักดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๓๐] กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใจก็ดี กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศล-ธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๓๑] กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโว-การภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็จักดับ กุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๓๒] อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พะอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น

แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลนอกจากนี้คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๓๓] กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นแก่กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดีพระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๓๔] กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหันตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี กุศล-ธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคล

เหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๓๕] อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น,ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๓๖] กุศลธรรมไม่ใช่จักดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๓๗] กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญ-สัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๓๘] กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๓๙] อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น. ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปปันนาตีตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๔๐] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแกบุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่า, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๔๑] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อัพยา-กตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๔๒] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต อัพยา-กตธรรมก็เคยดับ อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๔๓] กุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๔๔] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๔๕] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรม

เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๔๖] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศล อัพยากตธรรมก็เคยดับ อกุศล-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๔๗] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๔๘] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม.

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๔๙] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๕๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๕๑] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น, เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๕๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ใน (เข้าถึง) สุทธาวาสภูมิ

กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๕๓] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ใน (เข้าถึง)สุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปันนานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๕๔] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังค-ขณะแห่งกุศลจิตของบุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็กำลังดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็จักดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๕๕] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อัพยากต-ธรรมก็จักดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๕๖] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรม

ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากต-ธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๕๗] กุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๕๘] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิตของบุคคลนอกนี้ กุศลธรรมก็กำลังดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น

แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมก็จักดับ กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๕๙] กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมก็จักดับกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๖๐] อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลกรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลเกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลแหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมก็จักดับ อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๖๑] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศล-ธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดีพระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาท-ขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๖๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะ แห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยา-กตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต๑ กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับ อัพยาธรรมกตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

๑. จุติจิตของพระอรหันต์ ๑๓ ดวง, ดวงใดดวงหนึ่ง.

[๒๖๓] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๖๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๖๕] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมิ-

นั้น แต่อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในภังคขณะแห่งจิตนั้น อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๖๖] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่

กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น, ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๖๗] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่ก็บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อตีตานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๖๘] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ กุศลธรรมเคยดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๖๙] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกนี้ กุศล-ธรรมเคยดับ อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๗๐] อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ อกุศลธรรมเคยดับ อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๗๑] กุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๗๒] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดีผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมเคยดับ อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลกรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลกรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดในสุทธาวาสภูมิ อกุศล-ธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุ-โวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมจักดับ กุศล-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๗๓] กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นบุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ใน

ปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมเคยดับ อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ บุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมจักดับ กุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๗๔] อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมจักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมเคยดับ อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๗๕] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

[๒๗๖] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

[๒๗๗] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับ แก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๗๘] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๗๙] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ กุศล-ธรรมไม่ใช่เคยดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๘๐] กุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

[๒๘๑] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

นิโรธวาระ จบ

ปวัตติอุปปาปาทนิโรธวาระ

ปัจจุปปันนวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๒๘๒] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๒๘๓] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๒๘๔] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๘๕] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๘๖] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังดับในภูมินั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็กำลังดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น.

[๒๘๗] อกุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมกำลังดับในภูมินั้น แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็กำลังดับ อกุศลธรรมก็กำลังเกิด.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๒๘๘] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๒๘๙] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

[๒๙๐] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๒๙๑] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้กำลังเข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่ดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นแต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๙๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากต-ธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดีในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่

บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดีอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๒๙๓] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคล อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยา-กตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดอัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี

อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๙๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๒๙๕] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๒๙๖] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๒๙๗] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด,อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น, ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งอกุศลจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,ในอุปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี ในภังคขณะแห่งอกุศลวิปป-ยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น, ใน

ภังคขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๙๘] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมกําลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติ-กาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด,กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิต

ในอรูปภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๒๙๙] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด,อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังตายก็ดี ในภังคขณะแห่งจิตในปวัตติกาลก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่อัพยากตธรรมกำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติ-กาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศลจิตในอรูปภูมิก็ดี อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลใดในภูมิใด,อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดกำลังเกิดอยู่ก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตในปวัตติกาลก็ดี ในภังคขณะแห่งกุศลจิตและอกุศล-จิตในอรูปภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่กำลังดับ อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

อตีตวาระ (ในอุปปาทนิโรธ)

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๓๐๐] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๐๑] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๐๒] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๐๓] กุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๐๔] กุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดในในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยดับในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น.

[๓๐๕] อกุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมเคยดับในภูมินั้น แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็เคยดับ อกุศลธรรมก็เคยเกิดในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๐๖] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่ แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศล-ธรรมเคยดับ กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๐๗] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-

ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็เคยดับ กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๐๘] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่า

นั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวภารภูมิก็ดี อัพยากตธรรมก็เคยดับอกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๓๐๙] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๑๐] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๑๑] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๑๒] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๑๓] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๑๔] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรม

ก็ไม่ใช่เคยดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๑๕] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่ออกุศลจิตดวงที่ ๒ กำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธา-วาสภูมิ กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศล-ธรรมเคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น, บุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดอยู่ใน (เข้าถึง) สุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดีกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๑๖] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดอยู่ใน (เข้าถึง ) สุทธาวาสภูมิ กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๑๗] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ใน ( เข้าถึง ) สุทธาวาสภูมิ อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อนาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๓๑๘] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด, กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น,บุคคลนอกจากนี้ กุศลธรรมจักเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๑๙] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่

บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ อัพยากตธรรมจักดับ กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๒๐] อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,บุคคลนอกจากนี้ อัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๒๑] กุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๒๒] กุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากธรรมจักดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมจักดับในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยา-กตธรรมจักดับ กุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น.

[๓๒๓] อกุศลธรรมจักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักดับในภูมินั้นใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอสัญญสัตตภูมิ อัพยากตธรรมจักดับในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น, ในจตุโวการภูมิก็ดี ในปัญจโวการภูมิก็ดีอัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็จักเกิดในภูมินั้น.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๒๔] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด, กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมจักเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๒๕] กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,

บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับ กุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๒๖] อกุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด อัพยา-กตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกจากนี้คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อัพ-ยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๓๒๗] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแกบุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น,บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี อกุศล-ธรรมไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๒๘] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิด อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๒๙] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่

จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น,ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๓๐] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๓๑] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๓๒] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดในภูมิใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๓๓] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมจักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๓๔] กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-

ธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมไม่ใช่จักเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๓๕] อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้นแต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมไม่ใช่จักเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปปันนาตีตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๓๓๖] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เลยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศล-ธรรมเคยดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๓๗] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่ง

กุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุคลจิตอัพยากตธรรมเคยดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๓๘] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอกุศล-จิต อัพยากตธรรมเคยดับ อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๓๙] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๔๐] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมเคยดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๔๑] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรม

เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมเคยดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๔๒] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากต-ธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น. ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิต อัพยากต-ธรรมเคยดับ อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๓๔๓] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่

ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๔๔] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

[๓๔๕] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากต-ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๔๖] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๔๗] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล

ธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๔๘] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้กำลังเกิดอยู่ใน (เข้าถึง) สุทธาวาส-ภูมิ กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๔๙] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพ-ยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมเคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ใน (เข้าถึง) สุทธาวาสภูมิอกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่เคยดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ปัจจุปปันนานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๓๕๐] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแก่อรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตของบุคคลนอกนี้ กุศลธรรมกำลังเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศล-ธรรมจักดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๕๑] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ใน

อสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยา-กตธรรมจักดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๕๒] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศล-ธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๕๓] กุศลธรรมกำลังเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๕๔] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิตของบุคคลนอกนี้ กุศล-ธรรมกำลังเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อกุศลธรรมจักดับ กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๕๕] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรม

จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต อัพยากตธรรมจักดับกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๕๖] อกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็กำดับเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากต-ธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลจิตอัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๓๕๗] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ใน

อสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดีพระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใดในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศล-ธรรมไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.

[๓๕๘] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต

กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๕๙] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตอกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๖๐] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๖๑] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญ-สัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี บุคคลเหล่าใดจักได้อรหัต-มรรคในลำดับแห่งจิตใดในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้นก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้ อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้นก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับกุศลธรรมก็ไม่ใช่ กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๖๒] กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๖๓] อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลทั้งหมดก็ดี ในอุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิตก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมจักตับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมไม่ใช่กำลังเกิด อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูนิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

อตีตานาคตวาระ

ปุคคลวาระ อนุโลม :-

[๓๖๔] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้ กุศลธรรมเคยเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๖๕] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น. บุคคลนอกจากนี้กุศลธรรมเคยเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

[๓๖๖] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นแต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น, บุคคลนอกจากนี้อกุศลธรรมเคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็เคยดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ใช่.

โอกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๖๗] กุศลธรรมเคยเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ อนุโลม :-

[๓๖๘] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดีผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี กุศลธรรมเคยเกิด อกุศลธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิอกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมจักดับกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๖๙] กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับก็บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโว-การภูมิก็ดี กุศลธรรมเคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,

บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจ-โวการภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๗๐] อกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยากต-ธรรมก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตอกุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น,บุคคลนอกจากนี้ คือบุคคลผู้เกิดอยู่ในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโวการภูมิก็ดี อกุศลธรรมเคยเกิด อัพยากตธรรมก็จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลนอกนี้ คือบุคคลผู้เกิดในจตุโวการภูมิก็ดี ผู้เกิดอยู่ในปัญจโว-การภูมิก็ดี อัพยากตธรรมจักดับ อกุศลธรรมก็เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ปุคคลวาระ ปัจจนิก :-

[๓๗๑] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๓๗๒] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๓๗๓] อกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

โอกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๗๔] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดในภูมิใด, ฯ ล ฯ

ปุคคโลกาสวาระ ปัจจนิก :-

[๓๗๕] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เมื่อทุติยจิตกำลังเป็นไปอยู่แก่บุคคลผู้เกิดอยู่ในสุทธาวาสภูมิกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่อกุศลธรรมจักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น, บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิกุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิด อกุศลธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

ก็หรือว่าอกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยอรหัตมรรคก็ดี พระอรหันต์ทั้งหลายก็ดีบุคคลเหล่าใดจักได้อรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใดก็ดี อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น แต่กุศลธรรมเคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิ อกุศลธรรมไม่ใช่จักดับ กุศลธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น.

[๓๗๖] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-

กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, กุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

[๓๗๗] กุศลธรรมไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลใดในภูมิใด, อัพยา-กตธรรมก็ไม่ใช่จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าอัพยากตธรรมไม่ใช่จักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, อกุศล-ธรรมก็ไม่ใช่เคยเกิดแก่บุคคลนั้นในภูมินั้น ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

อุปปาทนิโรธวาระ จบ

ปวัตติวาระ จบ

ภาวนาวาระ

[๓๗๘] บุคคลใดกำลังเจริญกุศลธรรมอยู่, บุคคลนั้นชื่อว่ากำลังละอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าบุคคลใดกำลังละอกุศลธรรม, บุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเจริญกุศลธรรมอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

บุคคลใดไม่ใช่กำลังเจริญกุศลธรรมอยู่, บุคคลนั้นไม่ชื่อว่ากำลังละอกุศลธรรม ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าบุคคลใดไม่ใช่กำลังละอกุศลธรรม, บุคคลนั้นไม่ชื่อว่ากำลังเจริญกุศลธรรมอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่. ฯ ล ฯ

ภาวนาวาระ จบ

ธัมมยมก จบ

อรรถกถาธัมมยมก

บัดนี้ เป็นวรรณนา ธัมมยมก ที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงตั้งมาติกาแห่งธรรมทั้งหลาย มีกุศลเป็นต้นเหล่านั้นนั่นแหละที่แสดงไว้ในมูลยมกแล้วแสดงต่อจากจิตตยมก.

ในธัมมยมกนั้น พึงทราบการกำหนดพระบาลีตามนัยที่กล่าวไว้ในขันธยมก ก็ในขันธยมกนั้น มี ๓ มหาวาระ มีปัณณัตติวาระเป็นต้น และมีอันตรวาระที่เหลือ มีอยู่โดยประการใด, ในธรรมยมกก็มีโดยประการนั้น

แต่ในธรรมยมกนี้พึงทราบว่าท่านเรียกปริญญาวาระว่า ภาวนา-วาระ เพราะพระบาลีอาคตสถานว่า โย กุสลธมฺมํ ภาเวติ โสอกุสลฺธมฺมํ ปชหติ - บุคคลใดเจริญกุศลธรรม บุคคลนั้นชื่อว่าละอกุศลธรรมหรือ ?

ในภาวนาวาระนั้น อัพยากตธรรมเป็นธรรมที่บุคคลไม่ควรเจริญด้วย ไม่ควรละด้วย เพราะเหตุนั้นท่านจึงไม่ยกบทนั้นขึ้นแสดงก็ในปัณณัตติวาระในธรรมยมกนี้ พึงทราบการนับยมกในวาระ ๔ เหล่านี้ คือ ปทโสธนวาระ ปทโสธนมูลจักกวาระ สุทธธัมมวาระสุทธธัมมมูลจักกวาระ ด้วยอำนาจแห่งธรรมทั้งหลาย มีกุศลธรรมเป็นต้น

ส่วนในปัณณัตติวาระนิทเทส พระองค์ตรัสว่า อามนฺตา เพราะความที่แห่งกุศลทั้งหลายเป็นกุศลธรรมโดยแน่นอน ในปัญหาที่ว่า กุศลชื่อว่ากุศลธรรม หรือ ? ดังนี้ แม้ในคำวิสัชชนาที่เหลือก็นัยนี้ คำวิสัชนาที่ว่า ธรรมทั้งหลายที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศล แต่ชื่อว่าธรรมอธิบายว่า ธรรมทั้งหลายที่เหลือไม่เป็นอกุศล แต่เป็นธรรม พึงทราบคำวิสัชชนาทั้งหมดโดยนัยนี้.

ก็ในอนุโลมนัยแห่งบุคคลวาระ ปัจจุบันกาลในปวัตติวาระนี้ยมก ๓ อย่าง คือ ยมกที่มีกุศลธรรมเป็นมูล ๒ อย่าง มีอกุศลธรรมเป็นมูล ๑ อย่างย่อมมีในปัญหาว่า กุศลธรรมย่อมเกิดแก่บุคคลใดอกุศลธรรมก็ย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นใช่ไหม ? ก็หรือว่า อกุศลธรรมย่อมเกิดแก่บุคคลใด กุศลธรรมย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นใช่ไหม ?

ดังนี้.

ในปฏิโลมนัยก็ดี ในวาระทั้งหลายมีโอกาสวาระเป็นต้นก็ดี ก็นัยนี้ บัณฑิตพึงทราบการนับยมก ด้วยอำนาจแห่งยมกทั้งหลาย ๓ อย่างในวาระทั้งปวง ในปวัตติวาระนี้อย่างนี้.

ก็ในการวินิจฉัยเนื้อความในปวัตติวาระพึงทราบลักษณะนี้ ดังต่อไปนี้.

ในปวัตติวาระแห่งธรรมยมกนี้ คำว่า อุปฺปชฺชนติ - ย่อมเกิดนิรุชฺฌนฺติ - ย่อมดับ ในอุปปาทและนิโรธวาระเหล่านี้ ย่อมได้กุศลธรรมและอกุศลธรรมในปวัตติกาลเท่านั้นโดยแน่นอน ย่อมไม่ได้จุติ

และปฏิสนธิกาล แต่ว่าอัพยากตธรรมย่อมได้ในกาลทั้ง ๓ คือ ปวัตติจุติ และปฏิสนธิ.

ลักษณะใดย่อมได้ในที่ใด ๆ พึงทราบคำวินิจฉัยของลักษณะนั้นในที่นั้น ๆ อย่างนี้.

พึงทราบนัยมุขในการวินิจฉัยนั้นดังนี้:- คำปฏิเสธว่า โน-ไม่ใช่ พระองค์ทรงกระทำแล้วเพราะความไม่บังเกิดขึ้น ในขณะเดียวกันของกุศลและอกุศล.

คำว่า อพฺยากโต จ ท่านกล่าวแล้วด้วยอำนาจแห่งรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน.

ปัญหาว่า กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นในภูมิใด นี้ ท่านกล่าวหมายเอาอสัญญีภพ เหตุนั้นในปัญหานี้ท่านจึงทำคำวิสัชนาว่า อามนฺตา-ใช่ แม้ในคำว่า ย่อมเกิดขึ้น นี้ ท่านก็กล่าวหมายเอาอสัญญีภพนั่นแหละ แต่กระทำการห้ามว่า ไม่มี เพราะความไม่มีแห่งที่อันไม่บังเกิดขึ้นแห่งอัพยากตธรรมทั้งหลาย หมายความว่า อัพยากตธรรมเกิดได้ในทุกภูมิ.

คำว่า ทุติเย อกุสเล - ครั้นเมื่ออกุศลดวงที่สอง ได้แก่ชวนะจิตดวงที่สองในนิกันติชวนะที่บังเกิดขึ้นแล้ว เพราะยินดีซึ่งภพ.

คำว่า ทุติเจ จิตฺเต วตฺตมาเน - ครั้นเมื่อจิตดวงที่สองเป็นไปอยู่ ได้แก่ครั้นเมื่อภวังคจิตอันเป็นจิตดวงที่สอง แต่ปฏิสนธิจิต

เป็นไปอยู่ อีกอย่างหนึ่ง คำว่า ทุติเย จิตฺเต วตฺตมาเน ได้แก่ครั้นเมื่ออาวัชชนจิตในภวนิกันติชวนะ ได้แก่ เป็นไปอยู่ เพราะกระทำซึ่งภวังค์กับปฏิสนธิให้เป็นอย่างเดียวกันด้วยอำนาจของวิบากจิต จริงอยู่อาวัชชนะจิตนั้นชื่อว่า ทุติยจิต - จิตดวงที่สอง นับแต่วิบากจิตเพราะความที่แห่งอาวัชชนะจิตนั้น เป็นกิริยาจิตในอัพยากตชาติ หมายความว่า อาวัชชนะจิตเป็นจิตคนละชาติกับวิบาก.

คำว่า ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อคฺคมคฺคํ ท่านกล่าวหมายเอาโวทานจิต.

คำว่า กุสลา ธนฺมา อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ ท่านกล่าวหมายเอาธรรมทั้งหลาย คือ มรรคอันเลิศเหล่านั้น.

ปัญหาว่า ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อคฺคมคฺคํ ปฏิลภิสฺ-สนฺติ ตสฺส จิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ ท่านกล่าวด้วยอำนาจของการเกิดขึ้นแห่งโวทานจิตนี้ ก็ลักษณะนี้ย่อมได้แม้ในอุปปาทขณะแห่งโอริมจิต ได้แก่ จิตดวงก่อน แต่โวทานจิตนั้น อันเกิดขึ้นแล้วด้วยอาวัชชนะจิตเดียวกันแห่งการเกิดของโวทานจิตนั้น.

แม้ในนิโรธวาระ ท่านกล่าวแล้วว่า โน - ไม่ใช่ เพราะความที่กุศลและอกุศลไม่ดับพร้อมกัน พึงทราบคำวินิจฉัยในที่ทั้งปวงโดยนัยมุขนี้ ด้วยประการฉะนี้.

อรรถกถาธรรมยมก จบบริบูรณ์