ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

พระไตรปิฎกภาษาไทย

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ปัฏฐาน

[ตติยภาค]

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๔๒

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ธัมมานุโลม ทุกปัฏฐาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. เหตุโคจฉกะ

๑. เหตุทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑} [๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น อโลภะ อโมหะอาศัยอโทสะเกิดขึ้น อโลภะ อโทสะอาศัยอโมหะเกิดขึ้น โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น โลภะอาศัยโมหะเกิดขึ้น โมหะอาศัยโทสะเกิดขึ้น โทสะอาศัยโมหะเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะ สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) โมหะสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็นเหตุและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ สภาวธรรมที่เป็นเหตุและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)[๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น โมหะอาศัยโทสะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะและหทัยวัตถุ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย

ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ และสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุและสภาวธรรมที่เป็นเหตุ

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อโทสะ อโมหะ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและอโลภะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อโทสะ อโมหะ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ และอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) ขันธ์ ๓ โมหะและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและโลภะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิขณะ ... อโทสะ อโมหะ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุและอโลภะเกิดขึ้น (๓)

อารัมมณาทิปัจจัย

{๒} [๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เฉพาะในอรูปภูมิ เว้นรูป จึงมี ๙ วาร) เพราะอธิปติปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิ บริบูรณ์แล้ว) มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (นี้เป็นความต่างกัน) เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย (มหาภูตรูปทั้งหมด จนถึงอสัญญสัตว์) เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย (แม้ใน ๒ วาร ก็ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย (ย่อ) เพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๓} [๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔} [๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวะธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น (๒)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๕} [๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูปทั้งปวง ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุและขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุ ในปฏิสนธิขณะ ... เพราะนอธิปติปัจจัย (บริบูรณ์แล้ว) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย

นปุเรชาตปัจจัย

{๖} [๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น โลภะอาศัยโมหะเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ อโทสะ อโมหะและ

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุ ในปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูป ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ และสภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๑๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในอรูปภูมิ โมหะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อโทสะ และอโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและอโลภะเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ขันธ์ ๓ และโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

นปัจฉาชาตาทิปัจจัย

{๗} [๑๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย

นกัมมาทิปัจจัย

{๘} [๑๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

{๙} สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย มี ๙ วาร

นอาหาราทิปัจจัย

{๑๐} [๑๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนอาหารปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ...

{๑๑} เพราะนอินทริยปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มีรูปชีวิตินทรีย์อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น{๑๒} เพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มี อาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ...

{๑๓} เพราะนมัคคปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ... เพราะนสัมปยุตตปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย (เหมือนกับนปุเรชาตปัจจัย มีเฉพาะวารในอรูปภูมิเท่านั้น) เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๔} [๑๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”

ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”

ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”

ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”

ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”

โนโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๕} [๑๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอาเสวนปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๖} [๑๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอนันตรปัจจัย ” ” ๒ ” ...

ในกัมมปัจจัย ” ” ๒ ”

ในวิปากปัจจัย ” ” ๑ ”

ในอาหารปัจจัย ” ” ๒ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ” ๒ ”

ในฌานปัจจัย ” ” ๒ ”

ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๒ ”

จบ ปัจจนียานุโลม

(จบ ปฏิจจวาร)

(ปัญหาวารทั้งหลาย คือ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี มีวารเหมือนกับปฏิจจวารนั่นเอง เมื่อจบมหาภูตรูปทั้งหลายแล้ว พึงจัดบาลีอนุวาทะว่า “ทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัย” อายตนะ ๕ พึงจัดเหมือนกับที่ได้ทั้งในอนุโลม ทั้งในปัจจนียะ สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี บริบูรณ์แล้ว รูปมีไม่ได้ มีได้เฉพาะนามเท่านั้น)

๑. เหตุทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๗} [๑๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ อโลภะเป็นปัจจัยแก่อโทสะ อโมหะโดยเหตุปัจจัย (พึงผูกเป็นจักรนัย) โลภะเป็นปัจจัยแก่โมหะโดยเหตุปัจจัย โทสะเป็นปัจจัยแก่โมหะโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ อโลภะเป็นปัจจัยแก่อโทสะ อโมหะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (พึงผูกเป็นจักรนัย) โลภะเป็นปัจจัยแก่โมหะ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)