ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

สปฺปจฺจยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปจฺจโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สปฺปจฺจยํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ, วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา. เอกํ มหาภูตํ ฯเปฯ มหาภูเต ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ, กฏตฺตารูปํ, อุปาทารูปํ.

สปฺปจฺจยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปจฺจโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา ฯเปฯ อวิคตปจฺจยา.

สภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งอาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีปัจจัยปรุงแต่งเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ขันธ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้นสภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งอาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งเกิดขึ้นเพราะ อารัมมณปัจจัย ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย

เหตุยา เอกํ, อารมฺมเณ เอกํ ฯเปฯ อวิคเต เอกํ. อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ.

เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

อนุโลม จบ

สปฺปจฺจยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปจฺจโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อเหตุกํ สปฺปจฺจยํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (ยาว อสญฺญสตฺตา.) วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห. (สงฺขิตฺตํ.)

สภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งอาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุซึ่ง มีปัจจัยปรุงแต่งเกิดขึ้น ... อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ฯลฯ (พึงเพิ่มข้อความจนถึงอสัญญสัตตพรหม) โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น (ย่อ)

นเหตุยา เอกํ, นอารมฺมเณ เอกํ, นอธิปติยา เอกํ ฯเปฯ โนวิคเต เอกํ. ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ.

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

นอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

โนวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

ปัจจนียะ จบ

_____ เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เอกํ, นอธิปติยา เอกํ ฯเปฯ โนวิคเต เอกํ. อนุโลมปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ.

นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

นอธิปติปัจจัย ” มี ๑ วาระ ฯลฯ

โนวิคตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อนุโลมปัจจนียะ จบ

_____ นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ, อนนฺตเร เอกํ ฯเปฯ อวิคเต เอกํ. ปจฺจนียานุโลมํ นิฏฺฐิตํ. (สหชาตวาโร ปฏิจฺจวารสทิโส.) _____ ๗. สปฺปจฺจยทุก ๓. สหชาตวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

อนันตรปัจจัย ” มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย ” มี ๑ วาระ

ปัจจนียานุโลม จบ

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)