ปัญหาวาร เล่ม ๔๒

๒๒.สัญโญชนสัมปยุตตทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๖๔} [๖๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)[๖๗] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งวิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคต

ด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๔๖๕} [๖๘] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะจึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและโมหะจึงเกิดขึ้น (๓)

[๖๙] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... สมาทานศีล ... รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้ในก่อน ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค ... ผล ... นิพพาน ... นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งวิปปยุตจากสัญโญชน์ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในก่อน เห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญยาณัญจายตนะ ... รูปายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ โมหะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในก่อน ... ออกฌานแล้วยินดีเพลิดเพลินฌาน ... จักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะจึงเกิดขึ้น (๓)

[๗๐] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์จึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะจึงเกิดขึ้น (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) เพราะปรารภขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะจึงเกิดขึ้น (๓)

อธิปติปัจจัย

{๔๖๖} [๗๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะ ... ทิฏฐิ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำราคะเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)[๗๒] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค ... ผล ... นิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผลโดยอธิปติปัจจัยที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คืออารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำกุศลนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ... ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคย

สั่งสมไว้แล้วในก่อน ... ออกจากฌาน ... จักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)

อนันตรปัจจัย

{๔๖๗} [๗๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)[๗๔] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ซึ่งเกิดหลัง ๆ ... ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ

เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยอนันตรปัจจัย (๓)[๗๕] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย

คือ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดหลัง ๆโดยอนันตรปัจจัย (๓)

สมนันตราทิปัจจัย

[๗๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสหชาต

ปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๔๖๘} [๗๗] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะโดยอุปนิสสยปัจจัย

(๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)[๗๘] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ... อาศัยศีล ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ

...โภชนะ ... เสนาสนะ ...โมหะแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธา ... เสนาสนะและโมหะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ผลสมาบัติและโมหะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธา ก่อมานะ ถือทิฏฐิ ... อาศัยศีล ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะ ... โมหะ แล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะ และโมหะเป็นปัจจัยแก่ราคะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์แสะที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ศรัทธา ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... เสนาสนะ และโมหะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

[๗๙] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

ปุเรชาตปัจจัย

{๔๖๙} [๘๐] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ...

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์และโมหะโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุเพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัยที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ เพราะปรารภจักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นวัตถปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๔๗๐} [๘๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย คือ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์ซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย คือ ขันธ์ที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ซึ่งเกิดภายหลังและโมหะเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยปัจฉาชาตปัจจัย คือ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๔๗๑} [๘๒] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร (ไม่มีทั้งอาวัชชนะ ทั้งวุฏฐานะ)

กัมมปัจจัย

{๔๗๒} [๘๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย เจตนาที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่โมหะและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิก กัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย เจตนาที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโมหะและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

วิปากปัจจัย

{๔๗๓} [๘๔] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยวิปากปัจจัย มี ๑ วาร

อาหาราทิปัจจัย

{๔๗๔} [๘๕] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๖ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๔๗๕} [๘๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยวิปปยุตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หหัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยวิปปยุตตปัจจัย

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยวิปปยุตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)

อัตถิอาทิปัจจัย

{๔๗๖} [๘๗] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๑ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่โมหะและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โมหะและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๓)

[๘๘] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (ย่อ พึงให้พิสดาร) (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุเพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ เพราะปรารภจักขุ ... หทัยวัตถุ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะจึงเกิดขึ้น หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะโดยอัตถิปัจจัย (๓)

[๘๙] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดย

อัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัยที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โมหะ และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่โมหะโดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และรูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ...

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และโมหะโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๓)เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๗๗} [๙๐] ในเหตุปัจจัย มี ๖ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๕ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๙ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๙ ”

ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๖ ”

ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๓ ”

ในปัจฉาชาตปัจจัย ” ๓ ”

ในอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๔ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๑ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๔ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ๔ ”

ในฌานปัจจัย มี ๔ วาร

ในมัคคปัจจัย ” ๔ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๖ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๕ ”

ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในนัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในวิคตปัจจัย ” ๙ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๔๗๘} [๙๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)[๙๒] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)[๙๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสัญโญชน์และที่วิปปยุตจากสัญโญชน์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๔๗๙} [๙๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในโนวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

ในโนอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๔๘๐} [๙๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๖ วาร ...

ในนสมนันตรปัจจัย กับ ... ” ๖ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๖ ” ...

ในนมัคคปัจจัย ” ” ๖ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”

ในโนนัตถปัจจัย ” ” ๖ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๖ ”

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๔๘๑} [๙๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๕ ”

(พึงนับบทที่เป็นอนุโลม)

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

(จบ ปัญหาวาร)

จบ สัญโญชนสัมปยุตตทุกะ

๒๓. สัญโญชนสัญโญชนิยทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๘๒} [๙๗] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และเป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และเป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ ทั้งที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และเป็นอารมณ์ของสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย กามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)[๙๘] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูป) (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยขันธ์ที่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น (๒)