พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อาจยคามิตติกะ
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๑
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๐๑๖–๑๐๔๑ (Royal Thai)1/4 in อาจยคามิตติกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน อาจยคามิตติกะ ปฏิจจวาร (Royal Thai Volume 41 · Mahachula Volume 41 · Mahamakut Volume 87 · Chaloem Phrakiat Volume 41)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 41, pp. 347–359
๑๐. อาจยคามิติกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๑๐๑๖} [๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒เกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้น (๒)
{๑๐๑๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓)
[๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ
ให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)
{๑๐๑๘} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ
จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ
และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย
ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓)
{๑๐๑๙} [๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ...
ขันธ์ ๒ ...หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัย
หทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและมหาภูตรูป
ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
{๑๐๒๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง
ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
อารัมมณปัจจัย
{๑๐๒๑} [๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติแกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
{๑๐๒๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
อธิปติปัจจัย
{๑๐๒๓} [๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงจุติปฏิสนธิและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (เพราะอธิปติปัจจัย) มี ๑ วาร (ไม่มีปฏิสนธิ) คือ มหาภูตรูป๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงจุติปฏิสนธิและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง
ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและมหาภูตรูป
ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง
ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
อนันตราทิปัจจัย
{๑๐๒๔} [๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัยเพราะสหชาตปัจจัย (มหาภูตรูปทั้งหมดก็ควรจัดเข้าด้วย) เพราะอัญญมัญญปัจจัย (จิตตสมุฏฐานรูปก็ดี กฏัตตารูปก็ดี อุปาทายรูปก็ดีไม่มี)
เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย เพราะอาหารปัจจัยเพราะอินทริยปัจจัย เพราะฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย เพราะ
สัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัย เพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัยเพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย
๑ ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๐๒๕} [๗]ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร
ในอนันตรปัจจัย ,, ๓ ,,
ในสมนันตรปัจจัย ,, ๓ ,,
ในสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,
ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,
ในนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,
ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๓ ,,
ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,
ในกัมมปัจจัย ,, ๙ ,,
ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,
ในอาหารปัจจัย ,, ๙ ,,
ในอินทริยปัจจัย ,, ๙ ,,
ในฌานปัจจัย ,, ๙ ,,
ในมัคคปัจจัย ,, ๙ ,,
ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,
ในอัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,
ในนัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,
ในวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๑๐๒๖} [๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)
{๑๐๒๗} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ ...
ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล (มีมหาภูตรูป ๓) อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)
นอารัมมณปัจจัย
{๑๐๒๘} [๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ
และจุติเกิดขึ้น (๑)
{๑๐๒๙} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่
ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ...
ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...
สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
{๑๐๓๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและ
มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
{๑๐๓๑} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ
จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
นอธิปติปัจจัย
{๑๐๓๒} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้นขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานรูป ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น (๑)
{๑๐๓๓} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและมหาภูตรูป
ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
นอนันตราทิปัจจัย
{๑๐๓๔} [๑๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย
เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย (มี ๗ วาร เหมือนกับกุสลติกะ) เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย
นอาเสวนปัจจัย
{๑๐๓๕} [๑๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัยมี ๓ วาร
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัย (มี ๑ วาร พึงจัดมหาภูตรูปทั้งหมดเข้าด้วย)
{๑๐๓๖} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ และที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ และที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
นกัมมปัจจัย
{๑๐๓๗} [๑๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน
อาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและ
จุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้น ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)
นวิปากาทิปัจจัย
{๑๐๓๘} [๑๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย (บริบูรณ์แล้ว ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะนอาหารปัจจัย เพราะนอินทริยปัจจัย เพราะนฌานปัจจัยเพราะนมัคคปัจจัย เพราะนสัมปยุตตปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย (มี ๓วาร) เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๐๓๙} [๑๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,
ในนอธิปติปัจจัย ,, ๖ ,,
ในนอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,
ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,
ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๕ ,,
ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๕ ,,
ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๙ ,,
ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๗ ,,
ในนกัมมปัจจัย ,, ๓ ,,
ในนวิปากปัจจัย ,, ๙ ,,
ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาร
ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,
ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,
ในนมัคคปัจจัย ,, ๑ ,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑ ,,
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,
ในโนวิคตปัจจัย ,, ๕ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
เหตุทุกนัย
{๑๐๔๐} [๑๖] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๖,,
ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๕,,
ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๕,,
ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๕,,
ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๕,,
ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗,,
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๙,,
ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๗,,
ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๓,,
ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๙,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๕ ,,
ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
นเหตุทุกนัย
{๑๐๔๑} [๑๗] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,
ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในฌานปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๑ ,,
ในสัมปยุตตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ ปัจจนียานุโลม
จบ ปฏิจจวาร
(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๑๐. อาจยคามิติกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๑๐๔๒} [๑๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติทำสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง
นิพพานทำสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)
End of ปฏิจจวาร