ปฏิจจวาร เล่ม ๔๑

๑๙. อตีตารัมมณติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๔๗} [๑] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

{๑๙๔๘} [๒] สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอนาคตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๙๔๙} [๓] สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

อารัมมณาทิปัจจัย

{๑๙๕๐} [๔] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย เพราะอธิปติปัจจัย (ในอธิปติปัจจัยไม่มีปฏิสนธิ)เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะ

ปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย (ในปุเรชาตปัจจัยก็ดี ในอาเสวนปัจจัยก็ดีไม่มีปฏิสนธิ) เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย (ขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นวิบาก ทั้ง ๓ วารก็บริบูรณ์แล้วพึงเพิ่มทั้งปวัตติกาลทั้งปฏิสนธิกาลเข้าด้วย) เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทริยปัจจัย เพราะ

ฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย เพราะสัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัยเพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๙๕๑} [๕] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,, …

(ในปัจจัยทั้งปวงมี ๓ วาร)

ในวิคตปัจจัย มี ๓ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๑๙๕๒} [๖] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)

{๑๙๕๓} [๗] สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)

{๑๙๕๔} ![๘] สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปัจจุบันเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มี

ปัจจุบันเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่

สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะซึ่งมีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... (๑)

นอธิปติปัจจัย

{๑๙๕๕} [๙] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัยในอนุโลม)

นปุเรชาตปัจจัย

{๑๙๕๖} [๑๐] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ … อาศัยขันธ์ ๑

ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

{๑๙๕๗} สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๙๕๘} สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ... อาศัยขันธ์ ๑ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

นปัจฉาชาตาทิปัจจัย

{๑๙๕๙} [๑๑] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย (เหมือนกับนอธิปติปัจจัย) เพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีอดีตเป็นอารมณ์

อาศัยขันธ์ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น (๑)

{๑๙๖๐} สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยขันธ์ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น (๑)

{๑๙๖๑} สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยขันธ์ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น (๑)

นวิปากปัจจัย

{๑๙๖๒} [๑๒] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอดีตเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย ... (ในนวิปากปัจจัยไม่มีปฏิสนธิ)

นฌานปัจจัย

{๑๙๖๓} [๑๓] สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปัจจุบันเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

นมัคคปัจจัย

{๑๙๖๔} [๑๔] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนมัคคปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... (เหมือนกับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร ไม่มีโมหะ)

นวิปปยุตตปัจจัย

{๑๙๖๕} [๑๕] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีอดีตเป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๙๖๖} สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๙๖๗} [๑๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๙๖๘} [๑๗] ในนอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๑๙๖๙} [๑๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร …

(ในปัจจัยทั้งปวง ,, ,, ๓ ,, )

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปฏิจจวาร

(สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี

สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๑๙. อตีตารัมมณติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๗๐} [๑๙] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอดีตเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอดีตเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๙๗๑} สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอนาคตเป็นอารมณ์

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๙๗๒} สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๙๗๓} [๒๐] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจายตนะที่

เป็นอดีต ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... อิทธิวิธญาณที่เป็นอดีตซึ่งมีอดีตเป็นอารมณ์ ... เจโตปริยญาณ … ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ...

ยถากัมมูปคญาณ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีอดีต