ข้อ ๕๖๒–๕๖๔ เล่ม ๔๐

คือ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยาที่เกิดภายหลัง เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย.

อรรถกถาปัจฉาชาตปัจจัย

ใน ปัจฉาชาตปัจจัย คำว่า อิมสฺส กายสฺส ได้แก่ กายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔. คำว่า ปจิฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย ความว่าเป็นธรรมที่เกิดภายหลัง และเป็นปัจจัยด้วยอำนาจการค้ำจุน. ปัจฉาชาต-ปัจจัยนี้มาแล้ว โดยอนุโลมในปัญหาวาระนี้ว่า ความเป็นปัจจัยเพราะอรรถว่าค้ำจุนนี้แหละ ชื่อว่า ปัจฉาชาตปัจจัย.

อรรถกถาปัจฉาชาตปัจจัย จบ

๑๒. อาเสวนปัจจัย

[๕๖๒] ๑. กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย

คือ ๑. กุศลขันธ์ที่เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่กุศลขันธ์ที่เกิดหลังๆด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย.

๒. อนุโลม เป็นปัจจัย แก่โคตรภู ด้วยอำนาจของอาเสวน-

ปัจจัย.

๓. อนุโลม เป็นปัจจัยแก่โวทาน ด้วยอำนาจของอาเสวน-

ปัจจัย.

๔. โคตรภู เป็นปัจจัยแก่มรรค ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย.

๕. โวทาน เป็นปัจจัยแก่มรรค ด้วยอำนาจของอาเสวน

ปัจจัย.

[๕๖๓] ๒. อกุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย

คือ อกุศลขันธ์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่อกุศลขันธ์ที่เกิดหลัง ๆด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย.

[๕๖๔] ๓. อัพยากตธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย

คือ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอัพยากตกิริยาที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอัพยากตกิริยาที่เกิดหลัง ๆ ด้วยอำนาจของอาเสวน-ปัจจัย.

อรรถกถาอาเสวนปัจจัย

ในการถือเอาคำเป็นต้นว่า อนุโลมํ โคตฺรภุสฺส อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ใน อาเสวนปัจจัย แยกออกไปส่วนหนึ่ง พึงทราบเหตุแห่งการแยกไปนั้น โดยนัยที่กล่าวไว้ในหนหลังนั่นแหละ.

อรรถกถาอาเสวนปัจจัย จบ

๑๓. กัมมปัจจัย

[๕๖๕] ๑. กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

คือ กุศลเจตนา เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ด้วยอำนาจของกัมม-ปัจจัย.

[๕๖๖] ๒. กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือ ที่เป็น สหชาตะ และ นานาขณิกะที่เป็น สหชาตะ ได้แก่

กุศลเจตนา เป็นนปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป ด้วยอำนาจของกัมม-ปัจจัย.

ที่เป็น นานาขณิกะ ได้แก่

กุศลเจตนา เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูป ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย.

[๕๖๗] ๓. กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมและอัพยากตธรรมด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

คือ กุศลเจตนา เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย.

[๕๖๘] ๔. อกุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย