พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · ปัจจยวิภังควาร
เหตุปัจจัย เล่ม ๔๐
Text layerBuddha’s wordsItems ๒ (Royal Thai)1/24 in ปัจจยวิภังควาร4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ ปัจจยวิภังควาร เหตุปัจจัย (Royal Thai Volume 40 · Mahachula Volume 40 · Mahamakut Volume 85 · Chaloem Phrakiat Volume 40)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 40, pp. 5–5
๒. ปัจจยนิทเทส
{๒}[๑] เหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมอัน สัมปยุตด้วยเหตุและรูปซึ่งมีสภาวธรรมอันสัมปยุตด้วยเหตุนั้นเป็นสมุฏฐาน โดยเหตุปัจจัย{๓}[๒] อารัมมณปัจจัย คือ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณธาตุ และสภาวธรรมอันสัมปยุตด้วยจักขุวิญญาณธาตุนั้นโดยอารัมมณปัจจัย
Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
- (๕) ปัฏฐานภาคที่ ๕ เล่มที่ ๔๔ ว่าด้วยความเป็นปัจจัยแก่กันแห่งหมวดสภาวธรรมแม่บท ต่าง ๆ ที่เกิดจากการนำทุกปัฏฐานและติกปัฏฐานมาแสดงร่วมกันแบบสลับไปมาและนำมาแสดง ร่วมกันกันเองโดยอนุโลม รวม ๔ ชุดปัฏฐาน คีอ (๑) ธัมมานุโลม ทุกติกปัฏฐาน (๒) ธัมมานุโลม ติกทุกปัฏฐาน (๓) ธัมมานุโลม ติกติกปัฏฐาน (๔) ธัมมานุโลม ทุกทุกปัฏฐาน
- ปัฏฐานทั้ง ๕ ภาคดังกล่าวมานี้เป็นการอธิบายสภาวธรรมแม่บทเชิงบอกเล่า จึงเรียกอีก อย่างว่า ปัฏฐานฝ่ายอนุโลม
- (๖) ปัฏฐานภาคที่ ๖ เล่มที่ ๔๕ ว่าด้วยการอธิบายความเป็นปัจจัยแก่กันแห่งสภาวธรรม แม่บทอย่างปัฏฐานทั้ง ๕ ภาคนั่นเอง แต่อธิบายในเชิงปฏิเสธ ซึ่งเรียกว่า ปัฏฐานฝ่ายปัจจนียะ จำแนกเป็น ๓ ลักษณะ คือ
- ๖.๑ ลักษณะที่นำสภาวธรรมฝ่ายปัจจนียะมาผสมกับสภาวธรรมฝ่ายปัจจนียะด้วยกัน หรือปฏิเสธซ้อนปฏิเสธ คือ ทั้งบทประธานและบทกรรมเป็นปฏิเสธ เรียกว่า ...ปัจจนีย...ปัฏฐาน เช่น สภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลเกิดขึ้นโดยเหตุปัจจัย เป็นอย่างไร มี ๖ ชุด คือ
- ๖.๑.๑ ธัมมปัจจนียติกปัฏฐาน ๖.๑.๒ ธัมมปัจจนียทุกปัฏฐาน
- ๖.๑.๓ ธัมมปัจจนียทุกติกปัฏฐาน ๖.๑.๔ ธัมมปัจจนียติกทุกปัฏฐาน
- ๖.๑.๕ ธัมมปัจจนียติกติกปัฏฐาน ๖.๑.๖ ธัมมปัจจนียทุกทุกปัฏฐาน
- ๖.๒ ลักษณะที่นำสภาวธรรมฝ่ายปัจจนียะมาผสมกับสภาวธรรมฝ่ายอนุโลม คือ บทประธานเป็นปฏิเสธ บทกรรมเป็นอนุโลม เรียกว่า ...อนุโลม...ปัจจนียปัฏฐาน เช่น สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลที่เป็นเหตุซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เป็นอย่างไร มี ๖ ชุด คือ
- ๖.๑.๑ ธัมมานุโลมปัจจนียติกปัฏฐาน ๖.๑.๒ ธัมมานุโลมปัจจนียทุกปัฏฐาน
- ๖.๑.๓ ธัมมานุโลมปัจจนียทุกติกปัฏฐาน ๖.๑.๔ ธัมมานุโลมปัจจนียติกทุกปัฏฐาน
- ๖.๑.๕ ธัมมานุโลมปัจจนียติกติกปัฏฐาน ๖.๑.๖ ธัมมานุโลมปัจจนียทุกทุกปัฏฐาน
End of เหตุปัจจัย