มาติกา เล่ม ๓๔

๒. รูปกัณฑ์

อุทเทส

{๕๐๑} [๕๘๓] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

วิบากแห่งกุศลธรรมและอกุศลธรรม เป็นกามาวจร เป็นรูปาวจร เป็นอรูปาวจร เป็นโลกุตตระ ได้แก่ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่าใดเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่ กรรมวิบาก รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

เอกกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑

{๕๐๒} [๕๘๔] บรรดาธรรมเป็นอัพยากฤตนั้น รูปทั้งหมด เป็นไฉน

มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ นี้เรียกว่า รูปทั้งหมด

{๕๐๓} รูปทั้งหมด ไม่ใช่เหตุ ไม่มีเหตุ วิปปยุตจากเหตุ เป็นไปกับด้วยปัจจัย เป็นสังขตธรรม เป็นรูปธรรม เป็นโลกิยธรรม เป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นอารมณ์ของโอฆะ

เป็นอารมณ์ของโยคะ เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นอารมณ์ของปรามาส เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นอัพยากตธรรม ไม่มีอารมณ์ ไม่ใช่เจตสิก วิปปยุตจากจิต ไม่ใช่วิบากและไม่ใช่ธรรมเป็น เหตุแห่งวิบาก ไม่เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส ไม่ใช่ธรรมมีทั้ง วิตกทั้งวิจาร ไม่ใช่ธรรมไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร ไม่มีทั้งวิตกทั้งวิจาร ไม่ใช่ ธรรมที่สหรคตด้วยปีติ ไม่ใช่ธรรมสหรคตด้วยสุข ไม่ใช่ธรรมที่สหรคตด้วย อุเบกขา อันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ ไม่มี สัมปยุตเหตุอันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ไม่เป็น เหตุให้จุติปฏิสนธิและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน ไม่เป็นทั้งของเสกขบุคคล และอเสกขบุคคล เป็นปริตตธรรม เป็นกามาวจรธรรม ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ไม่ใช่อรูปาวจรธรรม เป็นปริยาปันนธรรม ไม่ใช่อปริยาปันนธรรม เป็น อนิยตธรรม เป็นอนิยยานิกธรรม เป็นอุปปันนธรรม อันวิญญาณ ๖ พึงรู้ ไม่เที่ยง อันชราครอบงำแล้ว

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑ อย่างนี้

จบ เอกกมาติกา

ทุกมาติกา

{๕๐๔} สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๒

รูปเป็นอุปาทา (รูปที่เป็นอุปาทายรูป) ก็มี รูปเป็นอนุปาทา (รูปที่ ไม่เป็นอุปาทายรูป) ก็มี

รูปเป็นอุปาทินนะ (รูปที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาทิฏฐิยึดครอง) ก็มี รูปเป็นอนุปาทินนะ (รูปที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครอง) ก็มี

รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ (รูปที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาทิฏฐิยึด ครองและเป็นอารมณ์ของอุปาทาน) ก็มี รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ (รูปที่ กรรมอันประกอบด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน)ก็มีรูปเป็นสนิทัสสนะ (รูปที่เห็นได้) ก็มี รูปเป็นอนิทัสสนะ (รูปที่เห็นไม่ได้) ก็มี

รูปเป็นสัปปฏิฆะ (รูปที่กระทบได้) ก็มี รูปเป็นอัปปฏิฆะ (รูปที่กระทบ ไม่ได้) ก็มี

รูปเป็นอินทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นอินทรีย์ก็มี

รูปเป็นมหาภูตก็มี รูปไม่เป็นมหาภูตก็มี

รูปเป็นวิญญัติก็มี รูปไม่เป็นวิญญัติก็มี

รูปเป็นจิตตสมุฏฐานก็มี รูปไม่เป็นจิตตสมุฏฐานก็มี

รูปเป็นจิตตสหภู (รูปที่เกิดพร้อมกับจิต )ก็มี รูปไม่เป็นจิตตสหภูก็มี

รูปเป็นจิตตานุปริวัตติ (รูปที่เป็นไปตามจิต) ก็มี รูปไม่เป็นจิตตานุปริวัตติก็มี

รูปเป็นภายในก็มี รูปเป็นภายนอกก็มี

รูปหยาบก็มี รูปละเอียดก็มี

รูปไกลก็มี รูปใกล้ก็มี

รูปเป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัสก็มี รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัสก็มี

รูปเป็นที่อาศัยเกิดของเวทนาอันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของจักขุวิญญาณก็มี รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุวิญญาณ ก็มีรูปเป็นที่อาศัยเกิดของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของ ชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัสก็มี รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายสัมผัสก็มี

รูปเป็นที่อาศัยเกิดของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของกายวิญญาณก็มี รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายวิญญาณก็มีรูปเป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัสก็มี รูปไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัสก็มี

รูปเป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของสัญญา ... ของ เจตนา ... ของจักขุวิญญาณก็มี รูปไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณก็มีรูปเป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัสก็มี รูปไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสก็มีรูปเป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของสัญญา ... ของ เจตนา ... ของกายวิญญาณก็มี รูปไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณก็มีรูปเป็นจักขายตนะก็มี รูปไม่เป็นจักขายตนะก็มี

รูปเป็นโสตายตนะก็มี (รูปไม่เป็นโสตายตนะก็มี)

รูปเป็นฆานายตนะ ... เป็นชิวหายตนะ ... เป็นกายายตนะก็มี รูป ไม่เป็นกายายตนะก็มี

รูปเป็นรูปายตนะก็มี รูปไม่เป็นรูปายตนะก็มี

รูปเป็นสัททายตนะ ... เป็นคันธายตนะ ... เป็นรสายตนะ ... เป็น โผฏฐัพพายตนะก็มี รูปไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะก็มีรูปเป็นจักขุธาตุก็มี รูปไม่เป็นจักขุธาตุก็มี

รูปเป็นโสตธาตุ ... เป็นฆานธาตุ ... เป็นชิวหาธาตุ ... เป็นกายธาตุ ก็มี รูปไม่เป็นกายธาตุก็มี

รูปเป็นรูปธาตุก็มี รูปไม่เป็นรูปธาตุก็มี

รูปเป็นสัททธาตุ ... เป็นคันธธาตุ ... เป็นรสธาตุ ... เป็นโผฏฐัพพธาตุ ก็มี รูปไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุก็มีรูปเป็นจักขุนทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นจักขุนทรีย์ก็มี

รูปเป็นโสตินทรีย์ ... เป็นฆานินทรีย์ ... เป็นชิวหินทรีย์ ... เป็น กายินทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นกายินทรีย์ก็มีรูปเป็นอิตถินทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นอิตถินทรีย์ก็มี

รูปเป็นปุริสินทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นปุริสินทรีย์ก็มี

รูปเป็นชีวิตินทรีย์ก็มี รูปไม่เป็นชีวิตินทรีย์ก็มี

รูปเป็นกายวิญญัติก็มี รูปไม่เป็นกายวิญญัติก็มี

รูปเป็นวจีวิญญัติก็มี รูปไม่เป็นวจีวิญญัติก็มี

รูปเป็นอากาสธาตุก็มี รูปไม่เป็นอากาสธาตุก็มี

รูปเป็นอาโปธาตุก็มี รูปไม่เป็นอาโปธาตุก็มี

รูปเป็นรูปลหุตาก็มี รูปไม่เป็นรูปลหุตาก็มี

รูปเป็นรูปมุทุตาก็มี รูปไม่เป็นรูปมุทุตาก็มี

รูปเป็นรูปกัมมัญญตาก็มี รูปไม่เป็นรูปกัมมัญญตาก็มี

รูปเป็นรูปอุปจยะก็มี รูปไม่เป็นรูปอุปจยะก็มี

รูปเป็นรูปสันตติก็มี รูปไม่เป็นรูปสันตติก็มี

รูปเป็นรูปชรตาก็มี รูปไม่เป็นรูปชรตาก็มี

รูปเป็นรูปอนิจจตาก็มี รูปไม่เป็นรูปอนิจจตาก็มี

รูปเป็นกพฬิงการาหารก็มี รูปไม่เป็นกพฬิงการาหารก็มี

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๒ อย่างนี้

จบ ทุกมาติกา

ติกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๓

{๕๐๕} [๕๘๕] รูปภายในเป็นอุปาทา รูปภายนอกที่เป็นอุปาทาก็มี ที่เป็น อนุปาทาก็มี

รูปภายในเป็นอุปาทินนะ รูปภายนอกที่เป็นอุปาทินนะก็มี ที่เป็น อนุปาทินนะก็มีรูปภายในเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ รูปภายนอกที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

ก็มี ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะก็มี

รูปภายในเป็นอนิทัสสนะ รูปภายนอกที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็น อนิทัสสนะก็มีรูปภายในเป็นสัปปฏิฆะ รูปภายนอกที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็น อัปปฏิฆะก็มีรูปภายในเป็นอินทรีย์ รูปภายนอกที่เป็นอินทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็นอินทรีย์ ก็มีรูปภายในไม่เป็นมหาภูต รูปภายนอกที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูต ก็มีรูปภายในไม่เป็นวิญญัติ รูปภายนอกที่เป็นวิญญัติก็มี ที่ไม่เป็นวิญญัติ ก็มี

รูปภายในไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน รูปภายนอกที่เป็นจิตตสมุฏฐานก็มี ที่ ไม่เป็นจิตตสมุฏฐานก็มีรูปภายในไม่เป็นจิตตสหภู รูปภายนอกที่เป็นจิตตสหภูก็มี ที่ไม่เป็น จิตตสหภูก็มีรูปภายในไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ รูปภายนอกที่เป็นจิตตานุปริวัตติก็มี ที่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตติก็มี

รูปภายในหยาบ รูปภายนอกที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี

รูปภายในใกล้ รูปภายนอกที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี

รูปภายนอกไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัส รูปภายในเป็นที่อาศัยเกิด ของจักขุสัมผัสก็มี ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัสก็มี

รูปภายนอกไม่เป็นที่อาศัยเกิดของเวทนาอันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของ สัญญา ... ของเจตนา ... ของจักขุวิญญาณ รูปภายในเป็นที่อาศัยเกิดของ จักขุวิญญาณก็มี ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุวิญญาณก็มีรูปภายนอกไม่เป็นที่อาศัยเกิดของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัส รูปภายในเป็นที่อาศัยเกิดของ กายสัมผัสก็มี ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายสัมผัสก็มีรูปภายนอกไม่เป็นที่อาศัยเกิดของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของกายวิญญาณ รูปภายในเป็นที่อาศัย เกิดของกายวิญญาณก็มี ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายวิญญาณก็มีรูปภายในไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส รูปภายนอกที่เป็นอารมณ์ ของจักขุสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของของจักขุสัมผัสก็มี

รูปภายในไม่เป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของจักขุวิญญาณ รูปภายนอกที่เป็นอารมณ์ของ จักขุวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณก็มีรูปภายในไม่เป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของ ชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัส รูปภายนอกที่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสก็มีรูปภายในไม่เป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของกายวิญญาณ รูปภายนอกที่เป็นอารมณ์ของ กายวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณก็มี

รูปภายนอกไม่เป็นจักขายตนะ รูปภายในที่เป็นจักขายตนะก็มี ที่ไม่ เป็นจักขายตนะก็มี

รูปภายนอกไม่เป็นโสตายตนะ ... ไม่เป็นฆานายตนะ ... ไม่เป็น ชิวหายตนะ ... ไม่เป็นกายายตนะ รูปภายในที่เป็นกายายตนะก็มี ที่ไม่ เป็นกายายตนะก็มี

รูปภายในไม่เป็นรูปายตนะ รูปภายนอกที่เป็นรูปายตนะก็มี ที่ไม่เป็น รูปายตนะก็มี

รูปภายในไม่เป็นสัททายตนะ ... ไม่เป็นคันธายตนะ ... ไม่เป็น รสายตนะ ... ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ รูปภายนอกที่เป็นโผฏฐัพพายตนะก็มี ที่ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะก็มีรูปภายนอกไม่เป็นจักขุธาตุ รูปภายในที่เป็นจักขุธาตุก็มี ที่ไม่เป็น จักขุธาตุก็มี รูปภายนอกไม่เป็นโสตธาตุ ... ไม่เป็นฆานธาตุ ... ไม่เป็น ชิวหาธาตุ ... ไม่เป็นกายธาตุ รูปภายในที่เป็นกายธาตุก็มี ที่ไม่เป็น กายธาตุก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปธาตุ รูปภายนอกที่เป็นรูปธาตุก็มี ที่ไม่เป็น รูปธาตุก็มี รูปภายในไม่เป็นสัททธาตุ ... ไม่เป็นคันธธาตุ ... ไม่เป็นรสธาตุ ... ไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ รูปภายนอกที่เป็นโผฏฐัพพธาตุก็มี ที่ไม่เป็น โผฏฐัพพธาตุก็มีรูปภายนอกไม่เป็นจักขุนทรีย์ รูปภายในที่เป็นจักขุนทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็น จักขุนทรีย์ก็มี

รูปภายนอกไม่เป็นโสตินทรีย์ ... ไม่เป็นฆานินทรีย์ ... ไม่เป็น ชิวหินทรีย์ ... ไม่เป็นกายินทรีย์ รูปภายในที่เป็นกายินทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็น กายินทรีย์ก็มี

รูปภายในไม่เป็นอิตถินทรีย์ รูปภายนอกที่เป็นอิตถินทรีย์ก็มี ที่ไม่ เป็นอิตถินทรีย์ก็มี

รูปภายในไม่เป็นปุริสินทรีย์ รูปภายนอกที่เป็นปุริสินทรีย์ก็มี ที่ไม่ เป็นปุริสินทรีย์ก็มีรูปภายในไม่เป็นชีวิตินทรีย์ รูปภายนอกที่เป็นชีวิตินทรีย์ก็มี ที่ไม่ เป็นชีวิตินทรีย์ก็มีรูปภายในไม่เป็นกายวิญญัติ รูปภายนอกที่เป็นกายวิญญัติก็มี ที่ไม่ เป็นกายวิญญัติก็มีรูปภายในไม่เป็นวจีวิญญัติ รูปภายนอกที่เป็นวจีวิญญัติก็มี ที่ไม่เป็น วจีวิญญัติก็มีรูปภายในไม่เป็นอากาสธาตุ รูปภายนอกที่เป็นอากาสธาตุก็มี ที่ไม่ เป็นอากาสธาตุก็มีรูปภายในไม่เป็นอาโปธาตุ รูปภายนอกที่เป็นอาโปธาตุก็มี ที่ไม่เป็น อาโปธาตุก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปลหุตา รูปภายนอกที่เป็นรูปลหุตาก็มี ที่ไม่เป็น รูปลหุตาก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปมุทุตา รูปภายนอกที่เป็นรูปมุทุตาก็มี ที่ไม่เป็นรูป มุทุตาก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปกัมมัญญตา รูปภายนอกที่เป็นรูปกัมมัญญตาก็มี ที่ไม่เป็นรูปกัมมัญญตาก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปอุปจยะ รูปภายนอกที่เป็นรูปอุปจยะก็มี ที่ไม่เป็น รูปอุปจยะก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปสันตติ รูปภายนอกที่เป็นรูปสันตติก็มี ที่ไม่เป็น รูปสันตติก็มีรูปภายในไม่เป็นรูปชรตา รูปภายนอกที่เป็นรูปชรตาก็มี ที่ไม่เป็น รูปชรตาก็มี

รูปภายในไม่เป็นรูปอนิจจตา รูปภายนอกที่เป็นรูปอนิจจตาก็มี ที่ไม่ เป็นรูปอนิจจตาก็มี

รูปภายในไม่เป็นกพฬิงการาหาร รูปภายนอกที่เป็นกพฬิงการาหาร ก็มี ที่ไม่เป็นกพฬิงการาหารก็มี

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๓ อย่างนี้

จบ ติกมาติกา

จตุกกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๔

{๕๐๖} [๕๘๖] รูปเป็นอุปาทาที่เป็นอุปาทินนะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนะก็มี รูปเป็นอนุปาทา ที่เป็นอุปาทินนะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนะก็มี

รูปเป็นอุปาทาที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ก็มี รูปเป็นอนุปาทา ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ก็มีรูปเป็นอุปาทาที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มี รูปเป็น อนุปาทาที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มีรูปเป็นอุปาทาที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี รูปเป็นอนุปาทาที่หยาบ ก็มี ที่ละเอียดก็มี

รูปเป็นอุปาทาที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี รูปเป็นอนุปาทาที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี

รูปเป็นอุปาทินนะที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็นอนิทัสสนะก็มี รูปเป็น อนุปาทินนะ ที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็นอนิทัสสนะก็มีรูปเป็นอุปาทินนะที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มี รูปเป็น อนุปาทินนะที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มี

รูปเป็นอุปาทินนะที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มี รูปเป็น อนุปาทินนะที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มีรูปเป็นอุปาทินนะที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี รูปเป็นอนุปาทินนะ ที่ หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี

รูปเป็นอุปาทินนะที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี รูปเป็นอนุปาทินนะ ที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี

รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็นอนิทัสสนะ ก็มี รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็นอนิทัสสนะก็มีรูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มี รูป เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มีรูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มี รูป เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มีรูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี รูปเป็น อุปาทินนุปาทานิยะ ที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มีรูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่อยู่ไกลก็มี ที่อยู่ใกล้ก็มี

รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะที่อยู่ไกลก็มี ที่อยู่ใกล้ก็มี

สัปปฏิฆรูปที่เป็นอินทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็นอินทรีย์ก็มี อัปปฏิฆรูปที่เป็น อินทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็นอินทรีย์ก็มี

สัปปฏิฆรูปที่เป็นมหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มี อัปปฏิฆรูปที่เป็น มหาภูตก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตก็มี

รูปเป็นอินทรีย์ที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี รูปไม่เป็นอินทรีย์ ที่หยาบ ก็มี ที่ละเอียดก็มี

รูปเป็นอินทรีย์ที่อยู่ไกลก็มี ที่อยู่ใกล้ก็มี รูปไม่เป็นอินทรีย์ ที่อยู่ไกล ก็มี ที่อยู่ใกล้ก็มี

รูปเป็นมหาภูตที่หยาบก็มี ที่ละเอียดก็มี รูปไม่เป็นมหาภูตที่หยาบ ก็มี ที่ละเอียดก็มีรูปเป็นมหาภูตที่ไกลก็มี ที่ใกล้ก็มี รูปไม่เป็นมหาภูตที่ไกลก็มี ที่ใกล้ ก็มีรูปที่เห็นได้ รูปที่ฟังได้ รูปที่รู้ได้ รูปที่รู้แจ้งได้

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๔ อย่างนี้

จบ จตุกกมาติกา

ปัญจกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๕

{๕๐๗} [๕๘๗] ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ และอุปาทารูป

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๕ อย่างนี้

จบ ปัญจกมาติกา

ฉักกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๖

{๕๐๘} [๕๘๘] รูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้ รูปอันโสตวิญญาณพึงรู้ รูปอัน ฆานวิญญาณพึงรู้ รูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ รูปอันกายวิญญาณพึงรู้ รูป อันมโนวิญญาณพึงรู้

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๖ อย่างนี้

จบ ฉักกมาติกา

สัตตกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๗

{๕๐๙} [๕๘๙] รูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้ รูปอันโสตวิญญาณพึงรู้ รูปอัน ฆานวิญญาณพึงรู้ รูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ รูปอันกายวิญญาณพึงรู้ รูป อันมโนธาตุพึงรู้ รูปอันมโนวิญญาณธาตุพึงรู้

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๗ อย่างนี้

จบ สัตตกมาติกา

อัฏฐกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๘

{๕๑๐} [๕๙๐] รูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้ รูปอันโสตวิญญาณพึงรู้ รูปอันฆาน วิญญาณพึงรู้ รูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ รูปอันกายวิญญาณพึงรู้ ที่มี สัมผัสเป็นสุขก็มี ที่มีสัมผัสเป็นทุกข์ก็มี รูปอันมโนธาตุพึงรู้ รูปอัน มโนวิญญาณธาตุพึงรู้

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๘ อย่างนี้

จบ อัฏฐกมาติกา

นวกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๙

{๕๑๑} [๕๙๑] จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ และอนินทรียรูป

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๙ อย่างนี้

จบ นวกมาติกา

ทสกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑๐

{๕๑๒} [๕๙๒] จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ อนินทรียรูปที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็น อัปปฏิฆะก็มี

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑๐ อย่างนี้

จบ ทสกมาติกา

เอกาทสกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑๑

{๕๑๓} [๕๙๓] จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ และอนิทัสสนรูปที่เป็นอัปปฏิฆะ นับเนื่องในธัมมายตนะ

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑๑ อย่างนี้

จบ เอกาทสกมาติกา

จบ มาติกา

รูปวิภัตติ

เอกกนิทเทส

{๕๑๔} [๕๙๔] รูปทั้งหมด ไม่ใช่เหตุทั้งนั้น ไม่มีเหตุทั้งนั้น วิปปยุตจากเหตุ ทั้งนั้น เป็นไปกับด้วยปัจจัยทั้งนั้น เป็นสังขตธรรมทั้งนั้น เป็นรูปธรรมทั้งนั้น เป็นโลกิยธรรมทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของอาสวะทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของ สังโยชน์ทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของคันถะทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของโอฆะทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของโยคะทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ทั้งนั้น เป็นอารมณ์ ของปรามาสทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของอุปาทานทั้งนั้น เป็นอารมณ์ของกิเลส ทั้งนั้น เป็นอัพยากตธรรมทั้งนั้น ไม่มีอารมณ์ทั้งนั้น ไม่ใช่เจตสิกทั้งนั้น วิปปยุตจากจิตทั้งนั้น ไม่ใช่วิบากและไม่ใช่ธรรมเป็นเหตุแห่งวิบากทั้งนั้น

ไม่เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของกิเลสทั้งนั้น ไม่ใช่ธรรมมีทั้งวิตกทั้งวิจาร ทั้งนั้น ไม่ใช่ธรรมไม่มีวิตกมีเพียงวิจารทั้งนั้น ไม่มีทั้งวิตกทั้งวิจารทั้งนั้น ไม่ใช่ธรรมที่สหรคตด้วยปีติทั้งนั้น ไม่ใช่ธรรมที่สหรคตด้วยสุขทั้งนั้น ไม่ใช่ ธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาทั้งนั้น เป็นธรรมอันโสดาปัตติมรรคและมรรค เบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณทั้งนั้น ไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคและมรรค เบื้องสูง ๓ พึงประหาณทั้งนั้น ไม่เป็นเหตุให้ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุ ให้ถึงนิพพานทั้งนั้น ไม่เป็นทั้งของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลทั้งนั้น เป็นปริตตธรรมทั้งนั้น เป็นกามาวจรธรรมทั้งนั้น ไม่เป็นรูปาวจรธรรม ทั้งนั้น ไม่เป็นอรูปาวจรธรรมทั้งนั้น เป็นปริยาปันนธรรม ทั้งนั้น ไม่เป็น