พยสนสูตร เล่ม ๒๔

ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มี อวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของ ภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิ ของภิกษุผู้มีปีติวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุผู้ มีปัสสัทธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มี สุขวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

เมื่อนิพพิทาไม่มี วิราคะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัย ขาดแล้ว เมื่อวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้ มีศีลวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ ของภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อวิราคะ ไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย

อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ-----------------------------------

ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัยเมื่อนิพพิทามีอยู่ วิราคะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อวิราคะมี อยู่วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๖. พยสนสูตร

ว่าด้วยผู้ด่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ได้รับความฉิบหาย ๑๑ อย่าง

{๒๑๓} [๖] (‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย เป็นผู้ใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง ความฉิบหาย ๑๑ อย่าง คือ อะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ

(๒) เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว

(๓) สัทธรรมของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว

(๔) เป็นผู้เข้าใจผิดว่าตนได้บรรลุสัทธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์

(๖) ต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง

(๗) บอกลาสิกขาสึกหาไป

(๘) เป็นโรคเรื้อรัง

(๙) ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน

(๑๐) เป็นผู้หลงทำกาละ

(๑๑) หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย เป็นผู้ใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่างเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง ความฉิบหาย ๑๑ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ

(๒) เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว

(๓) สัทธรรมของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว

(๔) เป็นผู้เข้าใจผิดว่าตนได้บรรลุสัทธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์

(๖) ต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง

(๗) บอกลาสิกขาสึกหาไป

(๘) เป็นโรคเรื้อรัง

(๙) ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน

(๑๐) เป็นผู้หลงทำกาละ

(๑๑) หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึง ถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่างเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง”

-----------------------------------

๗. สัญญาสูตร

ว่าด้วยพึงเป็นผู้มีสัญญาในอารมณ์ต่าง ๆ

{๒๑๔} [๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“จะพึงมีได้ไหมหนอ พระพุทธเจ้าข้า การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่ พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุ ว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า

ไม่พึงมีความ สำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พึงมีได้ อานนท์ การได้สมาธิของภิกษุ แบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ----------------------------------

ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึง มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีได้อย่างไรเล่า การได้สมาธิของภิกษุแบบ ที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญใน อาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน วิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน อากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน เนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมี ความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลก

หน้า ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฎฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘นั่น สงบ นั่นประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นแห่งตัณหา ความปราศจากความกำหนัด ความดับนิพพาน’ ดังนี้ ดูก่อนอานนท์ มีอย่างนี้แล การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมีความ สำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็น