นันทิยสูตร เล่ม ๒๔

นี้แล้วไปอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น ศรัทธาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด ... ประกอบด้วยสุตะเช่นใด ... ประกอบด้วยจาคะเช่นใด ... ประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปอุบัติในหมู่ เทวดาชั้นนั้น ปัญญาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่เนือง ๆ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภเทวดาทั้งหลาย ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์ แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ แล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อันเทวดานุสสตินี้แลมหาบพิตรจะเสด็จ ดำเนินเจริญก็ได้ ประทับยืนเจริญก็ได้ ประทับนั่งเจริญก็ได้ บรรทมเจริญก็ได้ ทรงประกอบการงานไปพลางเจริญไปพลางก็ได้ ประทับบนที่บรรทมที่ เบียดเสียดด้วยพระโอรสพระธิดาเจริญก็ได้”

๓. นันทิยสูตร

ว่าด้วยตรัสถึงวิหารธรรมแก่เจ้าศากยะพระนามว่านันทิยะ

{๒๒๐} [๑๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระประสงค์จะเข้าจำพรรษา ณ พระนครสาวัตถี เจ้านันทิยศากยะได้ทราบข่าวว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระประสงค์จะเข้าจำพรรษา ณ พระนคร สาวัตถี” ครั้งนั้นแล เจ้านันทิยศากยะทรงมีพระดำริว่า “ถ้ากระไร แม้เราก็พึงพักอยู่ตลอดพรรษา ณ พระนครสาวัตถี ในที่นั้น เราก็จักได้ ประกอบการงานและจักได้เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตามกาลอันสมควร”

-------------------------------------

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเข้าจำพรรษา ณ พระนครสาวัตถี แม้เจ้านันทิยศากยะก็พักอยู่ตลอดพรรษา ณ พระนครสาวัตถี ในที่นั้น ได้ ทรงประกอบการงานและได้เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตามกาลอันควร

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริก ไปโดยล่วงไป ๓ เดือน” เจ้านันทิยศากยะได้ทรงทราบข่าวว่า “นัยว่า ภิกษุเป็นอันมาก ช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มี พระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’

ครั้งนั้นแล เจ้านันทิยศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันได้ทราบข่าวมาว่า “นัยว่า ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดีละ ๆ บพิตร การที่บพิตรเสด็จมาหาตถาคตแล้วตรัสถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี’ ดังนี้ เป็นการสมควรแก่บพิตรผู้เป็นกุลบุตร ดูก่อนบพิตร กุลบุตรผู้มีศรัทธาย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ไม่มีศรัทธาย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีศีลย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ไม่มีศีลย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ปรารภความเพียรย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้เกียจคร้านย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติหลงลืมย่อม ไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มี

จิตไม่ตั้งมั่นย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีปัญญาย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ด้อยปัญญาย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ดูก่อนบพิตร บพิตรทรงตั้งอยู่ในธรรม ๖ ประการนี้แล้วพึงเข้าไปตั้งสติไว้ในภายในในธรรม ๕ ประการ

ดูก่อนบพิตร ในธรรม ๕ ประการนี้ บพิตรพึงทรงระลึกถึงตถาคตเนือง ๆ ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดา ของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงเข้าไปตั้งสติไว้ในภายในปรารภตถาคตด้วยประการดังนี้แลดูก่อนบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง บพิตรพึงทรงระลึกถึงพระธรรมเนืองๆ ว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงเข้าไปตั้งสติไว้ในภายในปรารภพระ ธรรมด้วยประการดังนี้แล

ดูก่อนบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง บพิตรพึงทรงระลึกถึงกัลยาณมิตรทั้งหลายเนือง ๆ ว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เรามีกัลยาณมิตรผู้อนุเคราะห์ ผู้หวังประโยชน์ ผู้กล่าวสอน ผู้พร่ำสอน’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงเข้าไปตั้งสติไว้ในภายในปรารภกัลยาณมิตรด้วยประการดังนี้แล

ดูก่อนบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง บพิตรพึงทรงระลึกถึงจาคะของตนเนือง ๆ ว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อหมู่สัตว์ถูกมลทิน คือความตระหนี่กลุ้มรุม เรามีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ

ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงทรง เข้าไปตั้งสติไว้ในภายในปรารภจาคะด้วยประการดังนี้แล

ดูก่อนบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง บพิตรพึงทรงระลึกถึงเทวดาทั้งหลาย เนือง ๆ ว่า ‘เทวดาเหล่าใดก้าวเลยความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้มีคำข้าวเป็นภักษาได้แล้ว เข้าถึงกายอันเป็นมโนมัย อย่างใดอย่างหนึ่ง เทวดาเหล่านั้น ย่อมจะไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำของตน หรือการสั่งสมกิจที่ตนทำเสร็จแล้ว ภิกษุผู้เป็นอสมยวิมุต ย่อมไม่พิจารณาเห็นกิจที่ไม่ควรทำของตนหรือการสั่งสมกิจที่ตนทำเสร็จแล้ว แม้ฉันใด เทวดาเหล่าใดก้าวเลยความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้มีคำข้าวเป็นภักษาได้แล้ว เข้าถึงกายอันเป็นมโนมัยอย่างใดอย่างหนึ่ง เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำของตนหรือการสั่งสมกิจที่ตน

ทำเสร็จแล้ว ฉันนั้นเหมือนกันแล’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงเข้าไปตั้งสติไว้ใน ภายในปรารภเทวดาทั้งหลายด้วยประการดังนี้แลดูก่อนบพิตร อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้แล ย่อมละ ซึ่งอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามไป ย่อมไม่ถือมั่นอีก ดูก่อนบพิตร หม้อที่คว่ำย่อมไม่กลับมาใส่สิ่งที่หกไปแล้ว ไฟที่ลุกขึ้นจากหญ้าย่อมไหม้ลามเรื่อยไป ไม่หวนกลับมาไหม้สิ่งที่ไหม้ไปแล้ว แม้ฉันใด อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้ ก็ย่อมละอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามไป ย่อมไม่ถือมั่นอีก ฉันนั้นเหมือนกันแล”----------------------------------

๔. สุภูติสูตร

ว่าด้วยลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา ๑๑ ประการ

{๒๒๑} [๑๔] ครั้งนั้นแล ท่านพระสุภูติกับพระสัทธภิกษุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนี่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระสุภูติว่า “ดูก่อนสุภูติ ภิกษุนี้ชื่อไร”

ท่านพระสุภูติกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนี้ชื่อว่าสัทธะ เป็นบุตรของอุบาสกผู้มีศรัทธา ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา”

“ดูก่อนสุภูติ ก็สัทธภิกษุนี้เป็นบุตรของอุบาสกผู้มีศรัทธา ออกจากเรือน มาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา ย่อมปรากฏอยู่ในลักษณะศรัทธาแลหรือ”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า บัดนี้เป็นกาลอันสมควร ข้าแต่พระสุคต เจ้าบัดนี้เป็นกาลอันสมควรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรงแสดงลักษณะศรัทธานั้น ข้าพระองค์จะได้ทราบในบัดนี้ว่า ภิกษุนี้ปรากฏอยู่ในลักษณะศรัทธาหรือไม่”

“ดูก่อนสุภูติ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระสุภูติทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนสุภูติ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ เป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษ แม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยูในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยูในสิกขาบททั้งหลาย นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๑)ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึง