อนุรุทธสูตร เล่ม ๒๓

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่งดงามทั้งสองดวงยังโคจร

ส่องสว่างไปตามวิถีเพียงไร ทั้งสองดวงนั้นก็จะกำจัดความ

มืดลอยอยู่บนกลางหาว ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทุกทิศอยู่

ในท้องฟ้าเพียงนั้น

ทรัพย์ใดอันมีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี

แก้วไพฑูรย์ ทองสิงคีสีสุกใส ทองที่เรืยกกันว่าหฏกะ

ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และทรัพย์ทั้งหมดนั้นก็ยังไม่

ถึงแม้เสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ

เหมือนหมู่ดวงดาวทั้งหมดยังแพ้รัศมีดวงเดือนฉะนั้น

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถ

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุข

เป็นกำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์

๖. อนุรุทธสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของภรรยาที่ดี

{๑๓๖} [๔๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะไปยังที่พักกลางวันหลีกเร้นอยู่ ลำดับนั้นแล มีเทวดาเหล่ามนาปกายิกา มากมายเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระอนุรุทธะ ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะท่านพระอนุรุทธะว่า “ข้าแต่ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวก

ข้าพเจ้าเป็นเทวดาชื่อมนาปกายิกา มีความเป็นใหญ่และอำนาจในฐานะ ๓ ประการ คือ

(๑) พวกข้าพเจ้าจำนงวรรณะเช่นใด ก็ได้วรรณะเช่นนั้นโดยพลัน

(๒) จำนงเสียงเช่นใด ก็ได้เสียงเช่นนั้นโดยพลัน

(๓) จำนงความสุขเช่นใด ก็ได้ความสุขเช่นนั้นโดยพลัน

ข้าแต่ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาชื่อมนาปกายิกา มีความเป็นใหญ่และอำนาจในฐานะ ๓ ประการนี้”

ลำดับนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะคิดว่า “โอหนอ ขอให้เทวดาทั้งหมดนี้แหละมีร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว นุ่งผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว” เทวดาเหล่านั้นทราบความคิดของท่านพระอนุรุทธะแล้ว ทั้งหมดก็ได้กลายเป็นผู้มีร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว นุ่งผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว ท่านพระอนุรุทธะจึงคิดต่อไปว่า “โอหนอ ขอให้เทวดาทั้งหมดนี้มีร่างเหลือง ... มีร่างแดง ... มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว นุ่งผ้าขาว มีเครื่องประดับขาว” เทวดาเหล่านั้นทราบความคิดของท่านพระอนุรุทธะแล้ว ทั้งหมดก็ได้กลายเป็นผู้มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว นุ่งผ้าขาว มีเครื่องประดับขาวบรรดาเทวดาเหล่านั้น องค์หนึ่งขับร้อง องค์หนึ่งฟ้อนรำ องค์หนึ่งปรบมือ เปรียบเหมือนดนตรีมีองค์ ๕ ที่เขาปรับดีแล้ว ตีดังไพเราะ ทั้งบรรเลงโดยนักดนตรีผู้เชี่ยวชาญ ย่อมมีเสียงไพเราะ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม ดูดดื่มและน่ารื่นรมย์ ฉันใด เครื่องประดับของเทวดาเหล่านั้นก็มีเสียงไพเราะ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม ดูดดื่ม และน่ารื่นรมย์ ฉันนั้นเหมือนกัน

ลำดับนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะทอดจักษุอินทรีย์ลง เทวดานั้นทราบว่าพระผู้เป็นเจ้าอนุรุทธะไม่ยินดีจึงได้อันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง

ต่อมาในเวลาเย็น ท่านพระอนุรุทธะออกจากที่เร้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่

สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์ไปยังที่พักกลางวันหลีกเร้นอยู่ ครั้งนั้นแล เทวดาเหล่ามนาปกายิกามากมายเข้ามาหาข้าพระองค์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว นมัสการข้าพระองค์ ยืน ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะข้าพระองค์ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาชื่อมนาปกายิกา มีความเป็นใหญ่และอำนาจในฐานะ ๓ ประการ คือ (๑) พวกข้าพเจ้าจำนง วรรณะเช่นใด ก็ได้วรรณะเช่นนั้นโดยพลัน (๒) จำนงเสียงเช่นใด ก็ได้เสียง เช่นนั้นโดยพลัน (๓) จำนงความสุขเช่นใด ก็ได้ความสุขเช่นนั้นโดยพลัน ข้าแต่ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาชื่อมนาปกายิกา มีความเป็นใหญ่และอำนาจในฐานะ ๓ ประการนี้’

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้เทวดาทั้งหมดนี้มีร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว นุ่งผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เทวดาเหล่านั้นทราบความคิดของข้าพระองค์แล้ว ทั้งหมดก็ได้กลายเป็นผู้มี ร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว นุ่งผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นจึงคิดต่อไปว่า ‘โอหนอ ขอให้เทวดาทั้งหมดนี้มีร่าง เหลือง ... มีร่างแดง ... มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว นุ่งผ้าขาว มีเครื่องประดับขาว’ เทวดาเหล่านั้นก็ทราบความคิดของข้าพระองค์แล้ว ทั้งหมด ก็ได้กลายเป็นผู้มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว นุ่งผ้าขาว มีเครื่องประดับขาว

บรรดาเทวดาเหล่านั้น องค์หนึ่งขับร้อง องค์หนึ่งฟ้อนรำ องค์หนึ่งปรบมือ เปรียบเหมือนดนตรีมีองค์ ๕ ที่เขาปรับดีแล้ว ตีดังไพเราะ ทั้งบรรเลงโดยนัก ดนตรีผู้เชี่ยวชาญ ย่อมมีเสียงไพเราะ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม ดูดดื่ม และน่ารื่นรมย์ ฉันใด เครื่องประดับของเทวดาเหล่านั้นก็มีเสียงไพเราะ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม ดูดดื่ม และน่ารื่นรมย์ ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าพระองค์จึงทอดจักษุอินทรีย์ลง เทวดาเหล่านั้นทราบว่า ‘พระผู้เป็นเจ้าอนุรุทธะไม่ยินดี’ จึงได้อันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มาตุคามประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล หลังจากตายไปจึงเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอนุรุทธะ มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการ หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ธรรม ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) มาตุคามในโลกนี้มารดาบิดาผู้หวังดี มุ่งความเกื้อกูล อนุเคราะห์เอื้อเอ็นดู ยกให้แก่ชายใดเป็นสามี เธอย่อมตื่นก่อนเขา นอนทีหลังเขา คอยฟังรับใช้เขา ประพฤติให้ถูกใจเขา กล่าวถ้อยคำเป็นที่รักต่อเขา(๒) คนเหล่าใดเป็นที่เคารพของสามี คือ มารดา บิดา หรือสมณพราหมณ์ เธอย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาชนเหล่านั้นด้วย และต้อนรับ ท่านเหล่านั้นผู้มาถึงแล้วด้วยอาสนะและน้ำ(๓) การงานใดเป็นงานในบ้านของสามี คือ การทำขนสัตว์หรือทอผ้า

เธอย่อมเป็นคนขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานนั้น ประกอบด้วยปัญญาพิจารณาอันเป็นอุบายในการงานนั้น ๆ อาจทำ อาจจัดได้(๔) คนเหล่าใดเป็นคนภายในบ้านของสามี คือ ทาส คนใช้ หรือคนงาน การงานที่เขาเหล่านั้นทำแล้วก็รู้ว่าทำแล้ว ยังไม่ได้ทำก็รู้ว่ายังไม่ได้ทำ ย่อมรู้ผู้ที่ป่วยไข้ว่ามีกำลังหรือไม่มีกำลัง แบ่งปันของเคี้ยวของบริโภคให้แก่เขาตามสมควร(๕) สิ่งใดที่สามีหามาได้ จะเป็นทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองก็ตาม ย่อมรักษาคุ้มครองสิ่งนั้นให้พร้อมมูลไว้ และไม่เป็นนักเลงการพนัน ไม่เป็นขโมย ไม่เป็นนักดื่ม ไม่ผลาญทรัพย์ให้พินาศ(๖) เป็นอุบาสิกาถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ

(๗) เป็นผู้มีศีล คือ เว้นขาดจากปาณาติบาต เว้นขาดจากอทินนาทาน เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร เว้นขาดจากมุสาวาท และเว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท(๘) เป็นผู้ชอบบริจาค คือ มีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทานอยู่ครองเรือนดูก่อนอนุรุทธะ มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”

สตรีผู้มีปรีชาย่อมไม่ดูหมิ่นสามีผู้หมั่นเพียรขวนขวาย

อยู่เป็นนิตย์ เลี้ยงตนอยู่ทุกเมื่อ ทั้งให้ความปรารถนา

ทั้งปวง

ไม่ทำสามีให้ขุ่นเคือง ด้วยการประพฤติแสดงความ

หึงหวงสามี และบูชาผู้ที่เป็นที่เคารพของสามีทุกคน

เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน สงเคราะห์คนข้างเคียง

ของสามี ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี รักษาทรัพย์ที่สามี

หามาได้

นารีใดประพฤติตามความพอใจของสามีได้อย่างนี้

นารีนั้น ย่อมเข้าถึงความเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา

๗. ทุติยวิสาขาสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของมาตุคามผู้จะได้เป็นสหายเทวดา

{๑๓๗} [๔๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของมิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมารดา เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะนางวิสาขามิคารมารดาว่า “ดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้ หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ธรรม ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามในโลกนี้ (๑) มารดาบิดาผู้หวังดี มุ่งความเกื้อกูล อนุเคราะห์เอื้อเอ็นดู ยกให้แก่ชายใดเป็นสามี เธอย่อมตื่นก่อนเขา นอนทีหลังเขา คอยฟังรับใช้เขา ประพฤติให้ถูกใจเขา กล่าวถ้อยคำเป็นที่รักต่อเขา … (ดูอนุรุทธสูตรข้างต้น) (๘) เป็นผู้ชอบบริจาค คือ มีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทานอยู่ครองเรือน ดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล หลังจาก ตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”สตรีผู้มีปรีชาย่อมไม่ดูหมิ่นสามีผู้หมั่นเพียรขวนขวาย

อยู่เป็นนิตย์ เลี้ยงตนอยู่ทุกเมื่อ ทั้งให้ความปรารถนา

ทั้งปวง

ไม่ทำสามีให้ขุ่นเคืองด้วยการประพฤติแสดงความ

หึงหวงสามี และบูชาผู้ที่เป็นที่เคารพของสามีทุกคน