ปฏิปทาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๓

(๘) ๓. ยมกวรรค

๑. ปฐมสัทธาสูตร

ว่าด้วยการปฏิบัติที่บริบูรณ์และไม่บริบูรณ์ สูตรที่ ๑

{๑๖๘} [๗๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้ เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้นเธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราจึงจะเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล เมื่อนั้นเธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต อย่างนี้เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต แต่ไม่เป็นธรรมกถึก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเป็นธรรมกถึก แต่ไม่เข้าสู่บริษัท ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเข้าสู่บริษัท แต่ไม่กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนาได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก แต่ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์ นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็น พหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท เป็น ผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก พึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสรอบด้าน และเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง”

๒. ทุติยสัทธาสูตร

ว่าด้วยการปฏิบัติที่บริบูรณ์และไม่บริบูรณ์ สูตรที่ ๒

{๑๖๙} [๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้เธอ ชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า