ทานูปปัตติสูตร เล่ม ๒๓

เพราะกำจัดมลทินทั้งปวงได้แล้ว บรรลุความสมบูรณ์

คือนิพพานได้แล้ว ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง การหลุด

พ้นจากทุกข์ทั้งปวงนั้นจัดเป็นความสมบูรณ์พร้อมสรรพ

๕. ทานูปปัตติสูตร

ว่าด้วยความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัย ๘ ประการ

{๑๒๕} [๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัยมี ๘ ประการนี้ ความอุบัติขึ้น ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว นํ้า ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปพร้อมอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใดไป ย่อมหวังผลสิ่งนั้น คือ เขาเห็นกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาลผู้เอิบอิ่มพรั่งพร้อม ถูกปรนเปรออยู่ ด้วยกามคุณ ๕ เขาจึงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราได้เข้าถึงความเป็นสหายของกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาลบ้าง’ เขาตั้งจิตอธิษฐานใจภาวนาอยู่ จิตของเขานึกน้อม ไปในทางเลว ไม่ได้อบรมให้สูงยิ่งขึ้น หลังจากตายไปเขาจึงเข้าถึงความเป็น สหายของกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาล ก็แล ผลนั้นเรากล่าวสำหรับผู้มีศีล มิใช่สำหรับผู้ทุศีล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาแห่งใจของบุคคลผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะจิตบริสุทธิ์ (๑)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ... ประทีปพร้อมอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ย่อมหวังผลสิ่งนั้น

เขาได้สดับมาว่า ‘เทพชั้นจาตุมหาราชมีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มากด้วยความสุข’ เขาจึงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไปขอให้เราได้เข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นจาตุมหาราชบ้าง’ เขาตั้งจิตอธิษฐานใจ ภาวนาอยู่ จิตของเขานึกน้อมไปในทางเลว ไม่ได้อบรมให้สูงยิ่งขึ้น หลังจากตายไปเขาจึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นจาตุมหาราช ก็แลผลนั้นเรากล่าวสำหรับผู้มีศีล มิใช่สำหรับผู้ทุศีล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนา แห่งใจของบุคคลผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะจิตบริสุทธิ์ (๒)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว นํ้า ... ประทีปพร้อมทั้งอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์

เขาให้สิ่งใดย่อมหวังผลสิ่งนั้น เขาได้สดับมาว่า ‘เทพชั้นดาวดึงส์ ...’ ว่า ‘เทพชั้นยามา ...’ ว่า ‘เทพชั้นดุสิต ...’ ว่า ‘เทพชั้นนิมมานรดี ...’ ว่า ‘เทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> มีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มากด้วยความสุข’ เขาตั้งจิตอธิษฐานใจภาวนาอยู่ จิตของเขานึกน้อมไปในทางเลว ไม่ได้อบรมให้สูงยิ่งขึ้น หลังจากตายไปเขาจึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ก็แลผลนั้นเรากล่าวสำหรับผู้มีศีล มิใช่สำหรับผู้ทุศีล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาแห่งใจของ คนผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะจิตบริสุทธิ์ (๓-๗)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว

นํ้า ... ประทีปพร้อมทั้งอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใดย่อมหวังผลสิ่งนั้น เขาได้สดับมาว่า ‘เทพผู้อยู่ในหมู่พรหมมีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มีความสุขมาก’ เขาจึงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราได้เข้าถึงความเป็นสหายแห่งพรหมบ้าง’ เขาตั้งจิตอธิษฐานใจภาวนาอยู่ จิตของเขานึกน้อมไปในทางเลว ไม่ได้อบรมให้สูงยิ่งขึ้น หลังจากตายไป เขาจึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพรหม ก็แลผลนั้นเรากล่าวสำหรับผู้มีศีล มิใช่สำหรับผู้ทุศีล สำหรับผู้ปราศจากราคะ มิใช่สำหรับผู้มีราคะ ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย ความปรารถนาแห่งใจของบุคคลผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้ เพราะจิตปราศจากราคะ (๘)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัยมี ๘ ประการนี้แล”

๖. ปุญญกิริยาวัตถุสูตร

ว่าด้วยบุญกิริยาวัตถุ ๓ ประการ

{๑๒๖} [๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุญกิริยาวัตถุ มี ๓ ประการนี้ บุญกิริยาวัตถุ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทาน

(๒) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีล

(๓) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานนิดหน่อย ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลนิดหน่อย แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความต้อยต่ำในหมู่มนุษย์อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานพอประมาณ ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลพอประมาณ แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไป เขาย่อมเข้าถึงความดีเด่นในหมู่มนุษย์