อิจฉาสูตร เล่ม ๒๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โคตมีสูตร ๒. โอวาทสูตร

๓. สังขิตตสูตร ๔. ทีฆชาณุสูตร

๕. อุชชยสูตร ๖. ภยสูตร

๗. ปฐมอาหุเนยยสูตร ๘. ทุติยอาหุเนยยสูตร

๙. ปฐมปุคคลสูตร ๑๐. ทุติยปุคคลสูตร

(๗) ๒. ภูมิจาลวรรค

๑. อิจฉาสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๘ ประเภท

{๑๕๑} [๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๘ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๘ ประเภทคืออะไรบ้าง คือภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอจึงหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ แต่ลาภไม่เกิดขึ้น เธอย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ตีอกครํ่าครวญ ถึงความหลงเพ้อไปเพราะไม่ได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ไม่ได้ลาภก็เศร้าโศก ร่ำไร และเคลื่อนจากสัทธรรม (๑)

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอจึงหมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ ลาภเกิดขึ้น เธอย่อมมัวเมา ประมาท ถึงความประมาทเพราะลาภนั้น ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ได้ลาภมาก็มัวเมา ประมาท และเคลื่อนจากสัทธรรม (๒)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอไม่หมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่

ลาภไม่เกิดขึ้น เธอจึงเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ตีอกครํ่าครวญ ถึงความหลงเพ้อไปเพราะไม่ได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ ไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ไม่ได้ลาภก็เศร้าโศก ร่ำไร และเคลื่อนจากสัทธรรม (๓)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น แต่เธอไม่หมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ ลาภเกิดขึ้น เธอจึงมัวเมาประมาท ถึงความประมาทเพราะลาภนั้น ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ ไม่หมั่นเพียรพยายาม เพื่อจะได้ลาภ ได้ลาภมาก็มัวเมา ประมาท และเคลื่อนจากสัทธรรม (๔)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอจึงหมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ ลาภไม่เกิดขึ้น เธอก็ไม่เศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่รำพัน ไม่ตีอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงเพ้อไปเพราะไม่ได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่า

ผู้มีความปรารถนาลาภ หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ไม่ได้ลาภ ก็ไม่ เศร้าโศก ไม่ร่ำไร และไม่เคลื่อนจากสัทธรรม (๕)

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญ กัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอจึงหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ ลาภเกิดขึ้น แต่เธอไม่มัวเมา ไม่ประมาท ไม่ถึงความประมาทเพราะได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ ย่อมหมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ ได้ลาภมาก็ไม่มัวเมา ไม่ประมาท และไม่เคลื่อน จากสัทธรรม (๖)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่

ลาภไม่เกิดขึ้น เธอก็ไม่เศร้าโศก ไม่รำพัน ไม่ตีอกครํ่าครวญ ไม่ถึงความหลงเพ้อไปเพราะไม่ได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ ไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ไม่ได้ลาภ ก็ไม่เศร้าโศก ไม่ร่ำไร และไม่เคลื่อนจากสัทธรรม (๗)อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอไม่หมั่นเพียร พยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ ลาภเกิดขึ้น เธอไม่มัวเมาแต่ไม่ประมาท ไม่ถึงความประมาทเพราะได้ลาภนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรียกว่าผู้มีความปรารถนาลาภ ไม่หมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ ได้ลาภมาก็ไม่มัวเมา ไม่ประมาท และไม่เคลื่อนจากสัทธรรม (๘)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๘ ประเภทนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก”

๒. อลังสูตร

ว่าด้วยผู้สามารถที่จะช่วยเหลือเกื้อกูลตนและคนอื่น

{๑๕๒} [๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ เป็นผู้สามารถในการปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลทั้งแก่ตนเองและแก่ผู้อื่น ธรรม ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้มีความเข้าใจได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย

(๒) เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้ว

(๓) เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำแล้ว

(๔) เป็นผู้รู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

(๕) เป็นผู้มีวาจางาม กล่าวถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมือง อันสละสลวย ไม่มีโทษ ให้รู้เรื่องได้

(๖) เป็นผู้ชี้แจงเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้สามารถในการปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลทั้งแก่ตนเองและแก่ผู้อื่น (๑)

{๑๕๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการเป็นผู้สามารถ ในการปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลทั้งแก่ตนเองและแก่ผู้อื่น ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) ไม่เป็นผู้มีความเข้าใจได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย แต่เป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้ฟังแล้ว

(๒) เป็นผู้พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำแล้ว

(๓) เป็นผู้รู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

(๔) เป็นผู้มีวาจางาม กล่าวถ้อยคำไพเราะ ประกอบด้วยวาจาของชาวเมืองอันสละสลวย ไม่มีโทษ ให้รู้เรื่องได้