สักกัจจสูตร เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ สมัยนั้น อริยสาวกย่อมเป็นเหมือนต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ของเทวดาชั้นดาวดึงส์บานเต็มที่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น ภุมมเทวดาย่อมส่งเสียงป่าวประกาศว่า ‘ท่านรูปนี้มีชื่ออย่างนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้นี้ ออกจากหมู่บ้านหรือนิคม ชื่อโน้นมาบวชเป็นบรรพชิต ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ เทวดาชั้นจาตุมหาราชได้ยินเสียงประกาศของภุมมเทวดา ... เทวดาชั้นดาวดึงส์ ... เทวดาชั้นยามา ... เทวดาชั้นดุสิต ... เทวดาชั้นนิมมานรดี ... เทวดา ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ... เทวดาชั้นพรหมได้ยินเสียงประกาศแห่งเทวดาชั้น ปรนิมมิตวสวัตดีแล้วย่อมส่งเสียงป่าวประกาศว่า ‘ท่านรูปนี้มีชื่ออย่างนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้นี้ ออกจากหมู่บ้านหรือนิคมชื่อโน้นมาบวชเป็นบรรพชิต ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลาย สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”โดยวิธีนี้ เสียงประกาศก็ระบือไปตลอดพรหมโลกในชั่วขณะนั้นชั่วครู่นั้น นี้เป็นอานุภาพของพระขีณาสพ”

๖. สักกัจจสูตร

ว่าด้วยคารวะ ๗ ประการ

{๖๗} [๗๐] ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรปลีกตัวเร้นอยู่ในที่ลับ เกิดความคิดคำนึงอย่างนี้ว่า “ภิกษุสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศลเจริญกุศลได้”

ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า “ภิกษุสักการะเคารพอาศัยพระศาสดาอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุสักการะเคารพอาศัยธรรม ... อาศัยสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... อาศัยปฏิสันถารอยู่แล จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้”

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า “ธรรมเหล่านี้ของเราบริสุทธิ์ผุดผ่อง อย่ากระนั้นเลย เราควรจะไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราก็จักบริสุทธิ์ และจักนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น เหมือนบุคคลได้ทองคำแท่งอันบริสุทธิ์ผุดผ่องมา เขาจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ทองคำแท่งของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่อง อย่ากระนั้นเลย เราควรนำเอาทองคำแท่งนี้ไปแสดงแก่นายช่างทอง โดยวิธีนี้ ทองคำแท่งของเรานี้ไปถึงมือช่างทองแล้วก็จักบริสุทธิ์และจักนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น’ ฉันใดก็ฉันนั้นแล”

ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่เร้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์ปลีกตัวเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความคิดคำนึงอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศลเจริญกุศลได้’ ลำดับนั้น ข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุสักการะเคารพอาศัยพระศาสดา ... อาศัยธรรม ... อาศัยสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... อาศัยปฏิสันถารอยู่แล จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้อีกว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของเราบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่ากระนั้นเลย เราควรจะไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราก็จักบริสุทธิ์และจักนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น เหมือนบุคคลได้ทองคำแท่งอันบริสุทธิ์ผุดผ่องมา เขาจึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ทองคำแท่งของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่อง

อย่ากระนั้นเลย เราควรนำเอาทองคำแท่งนี้ไปแสดงแก่ช่างทอง โดยวิธีนี้ทองคำแท่งของเรานี้อยูในมือช่างทองแล้ว ก็จักบริสุทธิ์และจักนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น’ ฉันใดก็ฉันนั้นแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ สารีบุตร ภิกษุผู้สักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่แลจะพึงละอกุศล เจริญกุศลได้ สักการะ เคารพ อาศัยธรรม ... อาศัยสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... อาศัยปฏิสันถารอยู่แล จะพึงละอกุศล เจริญกุศลได้”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูล ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วโดยย่อนี้ข้าพระองค์เข้าใจได้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ‘ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ที่จักเคารพในธรรมนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดาชื่อว่าไม่เคารพในธรรมด้วยข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรมที่จักเคารพในสงฆ์นั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรมชื่อว่าไม่เคารพในสงฆ์ด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ที่จักเคารพในสิกขานั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ชื่อว่าไม่เคารพในสิกขาด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ที่จักเคารพในสมาธินั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขาชื่อว่าไม่เคารพในสมาธิด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ที่จักเคารพในความไม่ประมาทนั้น ย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพ

ในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ชื่อว่าไม่เคารพในความ ไม่ประมาทด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาท ที่จักเคารพในปฏิสันถารนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาท ชื่อว่าไม่เคารพในปฏิสันถารด้วยข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ที่จักไม่เคารพใน ธรรมนั้นก็ย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดาชื่อว่าเคารพในธรรมด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ที่จักไม่เคารพในสงฆ์นั้น ย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรมชื่อว่าเคารพในสงฆ์ด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ที่จักไม่เคารพใน สิกขานั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ชื่อว่า เคารพในสิกขาด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ที่จักไม่ เคารพในสมาธินั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขาชื่อว่าเคารพในสมาธิด้วย

ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ที่ จักไม่เคารพในความไม่ประมาทนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ชื่อว่าเคารพในความไม่ประมาทด้วยข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาท ที่จักไม่เคารพในปฏิสันถารนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาท ชื่อว่าเคารพในปฏิสันถารด้วย

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วโดยย่อนี้ข้าพระองค์เข้าใจได้โดยพิสดารอย่างนี้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ สารีบุตร ดีแล้ว สารีบุตร ที่เนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวแล้วโดยย่อนี้ เธอเข้าใจได้โดยพิสดารอย่างนี้ ดูก่อนสารีบุตร ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา จักเคารพในธรรมนั้น ย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดาชื่อว่าไม่เคารพในธรรมด้วย ...

ข้อที่ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิในความไม่ประมาท ที่จักเคารพในปฏิสันถารนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้ไม่เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาทชื่อว่าไม่เคารพในปฏิสันถารด้วยดูก่อนสารีบุตร ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ที่จักไม่เคารพในธรรมนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดาชื่อว่าเคารพในธรรมด้วย ...

ข้อที่ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิในความไม่ประมาท ที่จักไม่เคารพในปฏิสันถารนั้นย่อมเป็นไปไม่ได้ ภิกษุผู้เคารพในพระศาสดา ในธรรม ในสงฆ์ ในสิกขา ในสมาธิ ในความไม่ประมาทชื่อว่าเคารพในปฏิสันถารด้วยดูก่อนสารีบุตร เนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวแล้วโดยย่อนี้เธอพึงเห็นโดยพิสดารอย่างนี้แล”

๗. ภาวนาสูตร

ว่าด้วยผลแห่งการเจริญและไม่เจริญภาวนา

{๖๘} [๗๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่ประกอบความเพียรในการภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงพ้น