๓. อิฏฐสูตร เล่ม ๒๒

ใครเล่าจะสามารถติเตียนเขาผู้ตั้งอยู่ในธรรม ถึงพร้อม

ด้วยศีล มีวาจาสัตย์ มีหิริในใจ ผู้เปรียบเหมือนแท่งทอง

ชมพูนุทได้ แม้เทวดาก็ชม แม้พรหมก็สรรเสริญเขาแล

๓. อิฏฐสูตร

ว่าด้วยธรรมน่าปรารถนา ๕ ประการ

{๔๓} [๔๓] ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า“ดูก่อนคฤหบดีธรรม ๕ ประการนี้น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้โดยยากในโลก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) อายุ (๒) วรรณะ (๓) สุขะ (๔) ยศ (๕) สวรรค์

ดูก่อนคฤหบดี ธรรม ๕ ประการนี้แลน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้โดยยากในโลก

ดูก่อนคฤหบดี ธรรม ๕ ประการอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้โดยยากในโลกนี้เรามิได้กล่าวว่าจะพึงได้เพราะเหตุที่อ้อนวอนหรือเพราะ เหตุที่ปรารถนา ถ้าธรรม ๕ ประการอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ โดยยากในโลกนี้จักได้เพราะเหตุที่อ้อนวอนหรือเพราะเหตุที่ปรารถนาแล้วไซร้ ในโลกนี้โครจะพึงเสื่อมจากอะไรดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกผู้ต้องการอายุไม่ควรอ้อนวอนหรือเพลิดเพลิน อายุหรือแม้เพราะเหตุแห่งอายุ อริยสาวกผู้ต้องการอายุพึงปฏิบัติปฏิปทาอัน เป็นไปเพื่ออายุเพราะปฏิปทาอันเป็นไปเพื่ออายุที่อริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้ว

ย่อมเป็นไปเพื่อให้ได้อายุ อริยสาวกนั้นย่อมได้อายุที่เป็นของทิพย์หรือเป็นของ มนุษย์

ดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกผู้ต้องการวรรณะไม่ควรอ้อนวอนหรือเพลิดเพลิน วรรณะหรือแม้เพราะเหตุแห่งวรรณะ อริยสาวกผู้ต้องการ วรรณะพึงปฏิบัติปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อวรรณะ เพราะปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อวรรณะที่อริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วย่อมเป็นไปเพื่อให้ได้วรรณะ อริยสาวกนั้นย่อมได้วรรณะที่เป็นของทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกผู้ต้องการสุขไม่ควรอ้อนวอนหรือเพลิดเพลิน สุขหรือแม้เพราะเหตุแห่งสุข อริยสาวกผู้ต้องการสุขพึงปฏิบัติปฏิปทาอันเป็น ไปเพื่อสุข เพราะปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อสุขที่อริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้วย่อม เป็นไปเพื่อให้ได้สุข อริยสาวกนั้นย่อมได้สุขที่เป็นของทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ดูก่อนคฤหบดี

อริยสาวกผู้ต้องการยศไม่ควรอ้อนวอนหรือเพลิดเพลิน ยศหรือแม้เพราะเหตุแห่งยศ อริยสาวกผู้ต้องการยศพึงปฏิบัติปฏิปทา อันเป็นไปเพื่อยศ เพราะปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อยศที่อริยสาวกนั้นปฏิบัติแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อให้ได้ยศ อริยสาวกนั้นย่อมได้ยศที่เป็นของทิพย์หรือเป็นของมนุษย์ดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกผู้ต้องการสวรรค์ไม่ควรอ้อนวอนหรือเพลิดเพลิน สวรรค์หรือแม้เพราะเหตุแห่งสวรรค์ อริยสาวกผู้ต้องการสวรรค์พึงปฏิบัติปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อสวรรค์ เพราะปฏิปทาอันเป็นไปเพื่อสวรรค์ที่อริยสาวก นั้นปฏิบัติแล้วย่อมเป็นไปเพื่อให้ได้สวรรค์ อริยสาวกนั้นย่อมได้สวรรค์”

ชนผู้ปรารถนาอายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สวรรค์

การเกิดในตระกูลสูง และความเพลินใจ พึงทำความ

ไม่ประมาทให้มากยิ่งขึ้น

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท ใน

การทำบุญ บัณฑิตผู้ไม่ประมาทแล้วย่อมยึดถือประโยชน์

ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในบัจจุบันและประโยชน์ใน

สัมปรายภพ ผู้มีบัญญาท่านเรียกว่าบัณฑิต เพราะบรรลุ

ถึงประโยชน์ทั้งสองนั้น

๔. มหาปทายีสูตร

ว่าด้วยผลการให้สิ่งที่ดี

{๔๔} [๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปสู่นิเวศน์ของอุคคคฤหบดี ชาวพระนครเวสาลี ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้งนั้น อุคคคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์ พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ดังนี้ ก็ ขาทนียาหารชื่อสาลปุปผกะ ของข้าพระองค์เป็นที่น่าพอใจ ขอพระผู้มี พระภาคเจ้าได้โปรดอนุเคราะห์รับขาทนียาหารของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้วอุคคคฤหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้