๑. โสณสูตร เล่ม ๒๒

(๒๐) ๕. พราหมณวรรค

๑. โสณสูตร

ว่าด้วยธรรมเก่าแก่ของพราหมณ์

{๑๙๑} [๑๙๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเนียมพราหมณ์ที่เก่าแก่มี ๕ ประการ นี้ บัดนี้ย่อมปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์ ธรรมเนียม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

เมื่อก่อนพวกพราหมณ์ย่อมสมสู่เฉพาะพราหมณี ไม่สมสู่กะหญิงที่ไม่ ใช่พราหมณี บัดนี้พวกพราหมณ์ย่อมสมสู่กะพราหมณีบ้าง ย่อมสมสู่กะหญิง ที่ไม่ใช่พราหมณีบ้าง บัดนี้พวกสุนัขย่อมสมสู่กะสุนัขตัวเมียเท่านั้น ไม่สมสู่ กะสัตว์ตัวเมียที่ไม่ใช่พวกสุนัข นี้เป็นธรรมเนียมพราหมณ์ที่เก่าแก่ข้อที่ ๑ บัดนี้ ปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์ได้ทราบว่า เมื่อก่อนพวกพราหมณ์ย่อมสมสู่กะพราหมณีที่มีระดูเท่านั้น ไม่สมสู่กะพราหมณีที่ไม่มีระดู บัดนี้พวกพราหมณ์ย่อมสมสู่กะพราหมณีที่มีระดูบ้าง ย่อมสมสู่กะพราหมณีที่ไม่มีระดูบ้าง บัดนี้พวกสุนัขย่อมสมสู่กะ สุนัขตัวเมียที่มีระดูเท่านั้น ไม่สมสู่กะสุนัขตัวเมียที่ไม่มีระดู

นี้เป็นธรรมเนียม พราหมณ์ที่เก่าแก่ข้อที่ ๒ บัดนี้ปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์ได้ทราบว่า เมื่อก่อนพวกพราหมณ์ย่อมไม่ซื้อไม่ขายพราหมณี ยังการ อยู่ร่วมกันด้วยความรักให้เป็นไปเพื่อผูกพันประเพณี บัดนี้พวกพราหมณ์ซื้อ บ้างขายบ้างซึ่งพราหมณี ยังการอยู่ร่วมกันด้วยความรักให้เป็นไปเพื่อผูกพัน ประเพณี บัดนี้พวกสุนัขไม่ซื้อไม่ขายสุนัขตัวเมีย ยังการอยู่ร่วมกันด้วยความ รักให้เป็นไปเพื่อผูกพันประเพณี นี้เป็นธรรมเนียมพราหมณ์ที่เก่าแก่ข้อที่ ๓ บัดนี้ ปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์ได้ทราบว่า เมื่อก่อนพวกพราหมณ์ย่อมไม่ทำการสะสมทรัพย์บ้าง ข้าวเปลือกบ้าง เงินบ้าง ทองบ้าง บัดนี้พวกพราหมณ์ทำการสะสมทรัพย์บ้าง

ข้าวเปลือกบ้าง เงินบ้าง ทองบ้าง บัดนี้พวกสุนัขย่อมไม่ทำการสะสมทรัพย์ บ้าง ข้าวเปลือกบ้าง เงินบ้าง ทองบ้าง นี้เป็นธรรมเนียมพราหมณ์ที่เก่าแก่ ข้อที่ ๔ บัดนี้ปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์

ได้ทราบว่า เมื่อก่อนพวกพราหมณ์ย่อมแสวงหาอาหารเย็นเพื่อกินในเวลาเย็น อาหารเช้าเพื่อกินในเวลาเช้า บัดนี้พวกพราหมณ์บริโภคอาหารจน อิ่มตามต้องการแล้ว ย่อมถือเอาส่วนที่เหลือไป บัดนี้พวกสุนัขย่อมแสวงหา อาหารเย็นเพื่อกินในเวลาเย็น อาหารเช้าเพื่อกินในเวลาเช้า นี้เป็นธรรมเนียม พราหมณ์ที่เก่าแก่ข้อที่ ๕ บัดนี้ปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเนียมพวกพราหมณ์ที่เก่าแก่มี ๕ ประการ นี้แล บัดนี้ย่อมปรากฏในพวกสุนัข ไม่ปรากฏในพวกพราหมณ์”

๒. โทณพราหมณสูตร

ว่าด้วยพราหมณ์ ๕ ประเภท

{๑๙๒} [๑๙๒] ครั้งนั้นแล โทณพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว ทั้งไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะ ข้อที่ข้าพระองค์ได้สดับมานี้นั้นดูเหมือนเป็นเช่นนั้น จริง อันการที่ท่านพระโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกต้อนรับพวกพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็น ผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะนั้นไม่สมควรเลย”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโทณะ แม้ท่านก็ย่อมปฏิญาณว่า เป็นพราหมณ์มิใช่หรือ”