สมาธิสูตร เล่ม ๒๔

เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อ นิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้ นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสาร ก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๖. สมาธิสูตร

ว่าด้วยการได้สมาธิ

{๖} [๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามว่า “จะพึงมีได้ไหมหนอ พระพุทธเจ้าข้า การได้สมาธิของภิกษุ แบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญ ในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญใน อากาสานัญจายตยน <*> ฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน

วิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน อากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน เนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมี ความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พึงมีได้ อานนท์ การได้สมาธิของภิกษุ แบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญ ในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีได้อย่างไรเล่า การได้สมาธิของภิกษุแบบ ที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญใน อาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘นั่น สงบ นั่นประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นแห่งตัณหา ความปราศจากความกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ดังนี้ ดูก่อนอานนท์ มีอย่างนี้แล การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมีความ สำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็น อาโปธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญโนโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มี สัญญาอยู่”

๗. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยการได้สมาธิ

{๗} [๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึก ถึงกันไปแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า

“จะพึงมีได้ไหมหนอ ท่านสารีบุตร การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตน ไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยน <*> ฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึง มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลก หน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีได้ ท่านอานนท์ การได้สมาธิของ ภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ...ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“มีได้อย่างไรเล่า ท่านสารีบุตร การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมี ความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่า เป็นอาโปธาตุ ...ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็น ผู้มีสัญญาอยู่”