สุขสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๔

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเหล่าใดเลื่อมใสอย่างไม่หวั่นไหวในตัวเรา บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดจัดเป็นผู้ถึงกระแสอริยมรรค ผู้ถึงกระแสอริยมรรค เหล่านั้นที่หมดความสงสัยในโลกนี้มี ๕ ประเภทเหล่านี้ ที่ละโลกนี้ไปแล้ว จึงหมดความสงสัยมี ๕ ประเภทเหล่านี้”

๕. ปฐมสุขสูตร

ว่าด้วยเหตุให้เกิดสุขและทุกข์

{๖๕} [๖๕] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่นาลกคาม แคว้นมคธ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อว่าสามัณฑกานิเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนา ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยพอให้ระลึกถึงกัน ไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่ง ครั้นแล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร อะไรหนอเป็นเหตุให้เกิดสุข อะไรหนอ เป็นเหตุ ให้เกิดทุกข์”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ การเกิดเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ การไม่เกิดเป็นเหตุให้เกิดสุข ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีการเกิด ก็เป็นอันหวังความทุกข์ได้ดังนี้คือ ความหนาว ความร้อน ความหิว ความกระหาย อุจจาระ ปัสสาวะ สัมผัสไฟ สัมผัสท่อนไม้ สัมผัสศัสตรา ญาติบ้าง มิตรบ้าง พร้อมเพรียงกันมาเกรี้ยวกราดใส่เขา ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีการเกิด ก็เป็นอันหวังความทุกข์นี้ได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อไม่มีการเกิด ก็เป็นอันหวังความสุขได้ดังนี้คือ ความไม่หนาว ความไม่ร้อน ความไม่หิว ความไม่กระหาย ไม่ต้องอุจจาระ ไม่ต้องปัสสาวะ ไม่ต้องสัมผัสไฟ ไม่ต้องสัมผัส ท่อนไม้ ไม่ต้องสัมผัสศัสตรา ญาติก็ดี มิตรก็ดีก็ไม่พร้อมเพรียงกันมาเกรี้ยวกราดใส่เขา ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อไม่มีการเกิด ก็เป็นอันหวังความสุขนี้ได้”

๖. ทุติยสุขสูตร

ว่าด้วยเหตุให้เกิดสุขและทุกข์ สูตรที่ ๒

{๖๖} [๖๖] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่นาลกคาม แคว้นมคธ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อว่าสามัณฑกานิเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ถามท่านพระ สารีบุตรว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร อะไรหนอเป็นเหตุให้เกิดสุข อะไรหนอ เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ในพระธรรมวินัยนี้”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความไม่ยินดีแลเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ความยินดีเป็นเหตุให้เกิดสุขในพระธรรมวินัยนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความไม่ยินดี ก็เป็นอันหวังความทุกข์ได้ดังนี้คือ บุคคลผู้มีความไม่ยินดี แม้เดินอยู่ก็ไม่ประสบความสุขความสำราญ แม้ยืนอยู่... แม้นั่งอยู่... แม้ นอนอยู่... แม้อยู่บ้าน... แม้อยู่ป่า... แม้อยู่โคนไม้... แม้อยู่ในเรือนว่าง... แม้ อยู่ในที่แจ้ง... แม้อยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ก็ย่อมไม่ประสบความสุขความสำราญ ดูก่อนท่านผัมีอายุ เมื่อมีความไม่ยินดี ก็เป็นอันหวังความทุกข์นี้ได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความยินดี ก็เป็นอันหวังความสุขได้ดังนี้คือ บุคคลผู้มีความยินดี แม้เดินอยู่ ก็ย่อมประสบความสุขความสำราญ แม้ยืนอยู่... แม้นั่งอยู่... แม้นอนอยู่... แม้อยู่บ้าน... แม้อยู่ป่า... แม้อยู่โคนไม้... แม้อยู่ ในเรือนว่าง... แม้อยู่ในที่แจ้ง... แม้อยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ก็ย่อมประสบความสุขความสำราญ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความยินดี ก็เป็นอันหวัง ความสุขนี้ได้”