วัตถุกถาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๔

ศรัทธา ... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญา... มีการเงี่ยโสตลงสดับ... มีการทรงจำธรรมไว้... มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... มีการปฏิบัติธรรมสมควร แก่ธรรม... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือ วันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง อันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีความไม่ประมาท ในกุศลธรรมทั้งหลาย

บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน”ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นแล้วตรัสชมท่านพระสารีบุตร ว่า“ดีละ ดีละ สารีบุตร บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มี หิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญา... ไม่มีการเงี่ยโสตลงสดับธรรม ... ไม่มีการทรงจำธรรมไว้... ไม่มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... ไม่มี การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ ตอนข้างแรม ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้างอันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ... ไม่ มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็ พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน-----------------------------------

ดูก่อนสารีบุตร บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มี โอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญา... มีการเงี่ยโสตลงสดับ... มีการทรงจำธรรม ไว้... มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... มีการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่าน มาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา ย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย เท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน”

๙. ปฐมกถาวัตถุสูตร

ว่าด้วยกถาวัตถุ ๑๐ ประการ

{๖๙} [๖๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ภิกษุ เป็นอันมากกลับจากบิณฑบาตหลังภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันอยู่ที่หอฉันสนทนา ดิรัจฉานกถา เป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องนํ้า เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่องนิคม เรื่องนคร เรื่องชนบท เรื่องสตรี เรื่องบุรุษ เรื่องคนกล้าหาญ เรื่องตรอก เรื่องท่านํ้า เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังหอฉัน ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะอันเขาปูลาดไว้ แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เธอทั้งหลายนั่งชุมนุมสนทนากัน ด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องอะไรที่เธอทั้งหลายสนทนาค้างไว้ในระหว่าง”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส พวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตหลังภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันที่หอฉัน สนทนาดิรัจฉานกถาเป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร ... เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอสนทนา ดิรัจฉานกถาเป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องนํ้า เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่องนิคม เรื่องนคร เรื่องชนบท เรื่องสตรี เรื่องบุรุษ เรื่องคนกล้าหาญ เรื่องตรอก เรื่อง ท่านํ้า เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้ ไม่สมควรแก่เธอทั้งหลายผู้เป็น กุลบุตรออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธากันเลยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กถาวัตถุ มี ๑๐ ประการนี้ กถาวัตถุ ๑๐ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) อัปปิจฉกถา (๒) สันตุฏฐิกถา

(๓) ปริเวกกถา (๔) อสังสัคคกถา

(๕) วิริยารัมภกถา (๖) สีลกถา

(๗) สมาธิกถา (๘) ปัญญากถา

(๙) วิมุตติกถา (๑๐) วิมุตติญาณทัสสนกถา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กถาวัตถุมี ๑๐ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากว่าเธอทั้งหลายยึดถือเอากถาวัตถุทั้ง ๑๐ ประการนี้แล้วกล่าวถ้อยคำกัน เธอทั้งหลายก็จะพึงครอบงำแม้เดชของดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ ซึ่งมีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้ด้วยเดชได้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงอัญเดียรถีย์ปริพาชกทั้งหลายเล่า”

๑๐. ทุติยกถาวัตถุสูตร

ว่าด้วยฐานะที่ควรสรรเสริญ ๑๐ อย่าง

{๗๐} [๗๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากกลับจากบิณทบาต หลังภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันอยู่ที่หอฉันสนทนาดิรัจฉานกถาเป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ ... เรื่องความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังหอฉัน ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะอันเขาปูลาดไว้แล้ว ตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เธอทั้งหลายนั่งชุมนุมสนทนา กันด้วยเรื่องอะไรหนอ และเรื่องอะไรที่เธอทั้งหลายสนทนาค้างไว้ในระหว่าง”ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส พวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตหลังภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันอยู่ที่หอฉัน สนทนาดิรัจฉานกถาเป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร ... เรื่อง ความเจริญและความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้”----------------------------------

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอสนทนาดิรัจฉานกถาเป็นอันมาก คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร ... เรื่องความเจริญ และความเสื่อมอย่างนั้นอย่างนี้ ไม่สมควรแก่เธอทั้งหลายผู้เป็นกุลบุตรออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธากันเลยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่ควรสรรเสริญมี ๑๐ ประการนี้ ฐานะ ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) ตนเองเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและกล่าวเรื่องความเป็นผู้มี ความปรารถนาน้อยแก่ภิกษุทั้งหลายข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนา น้อยและกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยแก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ(๒) ตนเองเป็นผู้สันโดษและกล่าวเรื่องความเป็นผู้สันโดษแก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษและกล่าวเรื่องความเป็นผู้สันโดษแก่ภิกษุ ทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ

(๓) ตนเองเป็นผู้สงัดและกล่าวเรื่องความเป็นผู้สงัดแก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้สงัดและกล่าวเรื่องความเป็นผู้สงัดแก่ภิกษุ ทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ

(๔) ตนเองเป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะและกล่าวเรื่องความไม่คลุกคลี ด้วยหมู่คณะแก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะและกล่าวเรื่องความไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะแก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ(๕) ตนเองเป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวเรื่องความเพียรแก่ภิกษุ ทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวเรื่องความ เพียรแก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ

----------------------------------

(๖) ตนเองเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ แก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญ

(๗) ตนเองเป็นผู้มีสมาธิสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีสมาธิสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีสมาธิสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีสมาธิสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะ ควรสรรเสริญ

(๘) ตนเองเป็นผู้มีปัญญาสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีปัญญา สมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีปัญญาสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีปัญญาสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็น ฐานะควรสรรเสริญ

(๙) ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีวิมุตติ สมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีวิมุตติสมบูรณ์และ กล่าวเรื่องความเป็นผู้มีวิมุตติสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็น ฐานะควรสรรเสริญ

(๑๐) ตนเองเป็นผู้มีวิมุตติญาณทัสสนะสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความ เป็นผู้มีวิมุตติญาณทัสสนะสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุ เป็นผู้มีวิมุตติ ญาณทัสสนะสมบูรณ์และกล่าวเรื่องความเป็นผู้มีวิมุตติญาณทัสสนะสมบูรณ์แก่ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นฐานะควรสรรเสริญดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่ควรสรรเสริญ ๑๐ ประการนี้แล

จบ ยมกวรรคที่ ๒