กายสูตร เล่ม ๒๔

ก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง... ตถาคต นั้นระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๙) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลัง อุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์... ข้อที่ตถาคตรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ... ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ นี้เป็น กำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๑๐) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญา วิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองใน ปัจจุบันเข้าถึงอยู่ข้อที่ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอัน องอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

ดูก่อนอานนท์ กำลังของตถาคต ๑๐ ประการเหล่านี้แล ซึ่งตถาคตมี พร้อมมูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้”

๓. กายสูตร

ว่าด้วยธรรมที่พึงละด้วยกาย

{๒๓} [๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจาก็มี ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกายก็มี ธรรมอันบุคคล พึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ละด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ก็มี

-------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจา เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศล ด้วยกาย เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วได้กล่าวเตือน ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศลด้วยกาย แล้ว เป็นการดีหนอ ที่ท่านผู้มีอายุจะละกายทุจริต เจริญกายสุจริต’ ภิกษุนั้นถูกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วกล่าวเตือนอยู่ ย่อมละกายทุจริต บำเพ็ญกายสุจริตได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่านี้ เรียกว่าอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกาย เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศล ด้วยวาจา เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วได้กล่าวเตือน ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศลด้วยวาจา แล้ว เป็นการดีหนอ ที่ท่านผู้มีอายุจะละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต’ ภิกษุนั้น ถูกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วกล่าวเตือนอยู่ ย่อมละวจีทุจริต เจริญวจีสุริต <*> ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่านี้เรียกว่า อันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้

ละด้วย วาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้เป็นไฉน คือ โลภะอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ โทสะ... โมหะ... โกธะ (ความโกรธ)... อุปนาหะ (ความผูกโกรธ)... มักขะ (ความลบหลู่ คุณท่าน)... ปลาสะ (ความตีเสมอ)... มัจฉริยะ (ความตระหนี่)อันบุคคลพึงละ ด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความริษยาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ ก็ความริษยาอันชั่วช้าเป็นไฉน คือ คฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีในโลกนี้ย่อมสมบูรณ์ด้วยทรัพย์

------------------------------------

ข้าวเปลือก เงิน หรือทอง ทาสหรือคนอาศัยคนใดคนหนึ่งของคฤหบดีหรือ บุตรของคฤหบดีย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ คฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีนี้ไม่พึงสมบูรณ์ด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทอง’ อนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์ เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร สมณะ หรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ท่านผู้มีอายุนี้ไม่พึงได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร’ นี้เรียกว่าความริษยา อันชั่วช้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความริษยาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ ก็ความปรารถนาอันชั่วช้าเป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่มีศรัทธา แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีศรัทธา’ เป็นผู้ทุศีล แต่ปรารถนาว่า ‘คน ทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีศีล’ เป็นผู้มีการศึกษาน้อย แต่ปรารถนาว่า ‘คน ทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีการศึกษามาก’ เป็นผู้มีความยินดีในการคลุกคลี ด้วยหมู่คณะแต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้ชอบสงบ’ เป็นผู้เกียจคร้านแต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้ปรารภ

ความเพียร’ เป็นผู้มีสติหลงลืม แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่า เป็นผู้มีสติตั้งมั่น’ เป็นผู้มีใจไม่ตั้งมั่น แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จัก เราว่าเป็น ผู้มีใจตั้งมั่น’ เป็นผู้ด้อยปัญญา แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึง รู้จักเราว่าเป็นผู้มีปัญญา’ เป็นผู้ยังไม่สิ้นอาสวะ แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลาย พึงรู้จักเราว่าเป็นผู้สิ้นอาสวะ’ นี้เรียกว่าความปรารถนาอันชั่วช้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากว่าโลภะครอบงำภิกษุนั้นเป็นไป หากว่าโทสะ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... มัจฉริยะ... ความริษยาอันชั่วช้า

...ความปรารถนาอันชั่วช้าครอบงำภิกษุนั้นเป็นไป ภิกษุนั้นอันบุคคลพึงรู้ อย่างนี้ว่า ‘เมื่อรู้ประจักษ์อย่างใด โลภะย่อมจะไม่มี ท่านผู้มีอายุนี้คงไม่รู้ประจักษ์อย่างนั้น เพราะฉะนั้น โลภะจึงครอบงำท่านผู้มีอายุนี้เป็นไป เมื่อรู้ประจักษ์อย่างใด โทสะ... โมหะ... ความริษยาอันชั่วช้า... ความปรารถนาอัน ชั่วช้าย่อมจะไม่มี ท่านผู้มีอายุนี้คงไม่รู้ประจักษ์อย่างนั้น เพราะฉะนั้น โทสะ ... โมหะ... ความริษยาอันชั่วช้า... ความปรารถนาอันชั่วช้าจึงครอบงำท่านผู้มีอายุนี้เป็นไป’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากว่าโลภะไม่ครอบงำภิกษุนั้นเป็นไป หากว่า โทสะ... โมหะ... ความริษยาอันชั่วช้า... ความปรารถนาอันชั่วช้าไม่ครอบงำ ภิกษุนั้นเป็นไป ภิกษุนั้นอันบุคคลพึงรู้อย่างนี้ว่า ‘เมื่อรู้ประจักษ์อย่างใด โลภะ จึงจะไม่มี ท่านผู้มีอายุนี้ย่อมรู้ประจักษ์อย่างนั้น เพราะฉะนั้น โลภะจึงไม่ครอบงำท่านผู้มีอายุนี้เป็นไป เมื่อรู้ประจักษ์อย่างใด โทสะ... โมหะ... ความ ริษยาอันชั่วช้า... ความปรารถนาอันชั่วช้าย่อมจะไม่มี ท่านผู้มีอายุนี้ย่อมรู้ ประจักษ์อย่างนั้น เพราะฉะนั้น โทสะ... โมหะ... ความริษยาอันชั่วช้า... ความปรารถนาอันชั่วช้าจึงไม่ครอบงำท่านผู้มีอายุนี้เป็นไป”

๔. มหาจุนทสูตร

ว่าด้วยการอวดความรู้

{๒๔} [๒๔] สมัยหนึ่ง ท่านพระมหาจุนทะอยู่ที่สหชาติวัน แคว้นเจตี ณ ที่ นั้นแล ท่านพระมหาจุนทะเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนท่านภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายรับคำท่านพระมหาจุนทะแล้ว ท่านพระมหาจุนทะได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อกล่าวอวดความรู้ย่อมกล่าวว่า ‘เรารู้ธรรมนี้ เราเห็นธรรมนี้’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย หากว่าโลภะ