อัจจายิกสูตร เล่ม ๒๐

(๑๐) ๕. โลณผลวรรค

๑. อัจจายิกสูตร

ว่าด้วยกิจรีบด่วนของชาวนาและของภิกษุ

{๕๓๒} [๑๐๐๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจที่ควรรีบด่วนทำของคฤหบดีชาวนามี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ คฤหบดีชาวนาในโลกนี้ต้องรีบเร่งไถนาให้ดี คราดนาให้เรียบร้อย ๑ ครั้นแล้วต้องรีบเร่งเพาะพืชลงไป ๑ ครั้น แล้วต้องรีบเร่งไขนํ้าเข้าบ้าง ระบายนํ้าออกบ้าง ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจที่ควรรีบด่วนทำของคฤหบดีชาวนามี ๓ อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คฤหบดีชาวนานั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพบันดาลว่า ‘ข้าวเปลือกของเราจงงอกขึ้นในวันนี้ พรุ่งนี้จงมีท้อง มะรืนนี้จงสุก’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยที่แท้ ย่อมมีกาลเวลาที่ข้าวเปลือกของคฤหบดีชาวนานั้นซึ่งเปลี่ยนแปรไปตามฤดูกาลจะเกิดก็ดี

จะมีท้องก็ดี จะสุกก็ดีฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย กิจที่ควรรีบด่วนทำของภิกษุก็มี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ การสมาทานอธิสีลสิกขา ๑ การสมาทานอธิจิตตสิกขา ๑ การสมาทานอธิปัญญาสิกขา ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจที่ควรรีบด่วนทำของภิกษุมี ๓ มีอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นไม่มีฤทธิ์หรืออานุภาพบันดาลว่า ‘จิตของเราจงพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นด้วยอุปาทานในวันนี้แล หรือมิฉะนั้นก็ในวันพรุ่งนี้ หรือในวันมะรืนนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยที่แท้ ย่อมมีกาลเวลาที่จิตของภิกษุนั้นจะหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๒. ปวิเวกสูตร

ว่าด้วยความสงัดจากกิเลส ๓ อย่าง

{๕๓๓} [๑๐๐๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติความสงัดจากกิเลสไว้ ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความสงัดจากกิเลสเพราะจีวร

(๒) ความสงัดจากกิเลสเพราะบิณฑบาต

(๓) ความสงัดจากกิเลสเพราะเสนาสนะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในความสงัดจากกิเลส ๓ อย่างนั้น ในความสงัดจากกิเลสเพราะจีวร พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติไว้ดังนี้ คือ ครองผ้าป่านบ้าง ผ้าแกมกันบ้าง ผ้าห่อศพบ้าง ผ้าบังสุกุลบ้าง ผ้าเปลือกไม้บ้าง หนังเสือบ้าง หนังเสือพร้อมทั้งเล็บบ้าง ผ้าคากรองบ้าง ผ้าเปลือกปอกรองบ้าง ผ้าผลไม้กรองบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยผมคนบ้าง ผ้ากัมพลทำด้วยขนสัตว์บ้าง ผ้าทำด้วยปีกนกเค้าบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติไว้ในความสงัดจากกิเลสเพราะจีวรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในความสงัดจากกิเลส ๓ อย่างนั้น ในความสงัดจากกิเลสเพราะบิณฑบาต พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติไว้ดังนี้

คือ เป็นผู้มีผักดองเป็นภักษาบ้าง มีข้าวฟ่างเป็นภักษาบ้าง มีลูกเดือยเป็นภักษาบ้าง มีกากข้าวเป็นภักษาบ้าง มีสาหร่ายเป็นภักษาบ้าง มีรำเป็นภักษาบ้าง มีข้าวตังเป็นภักษาบ้าง มีกำยานเป็นภักษาบ้าง มีหญ้าเป็นภักษาบ้าง มีโคมัยเป็นภักษาบ้าง มีเหง้าและผลไม้ในป่าเป็นอาหาร บริโภคผลไม้หล่นยังอัตภาพให้เป็นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลที่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติไว้ในความสงัดจากกิเลสเพราะบิณฑบาตดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในความสงัดจากกิเลส ๓ อย่างนั้น ในความสงัดจากกิเลสเพราะเสนาสนะ พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกบัญญัติไว้ดังนี้ คือ ป่า