นวสูตร เล่ม ๒๐

๓ ประการก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ

(๒) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง

(๓) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปรารภความเพียร ... ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๘. โปตถกสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่เปรียบได้กับผ้าเปลือกไม้ ๓ ชนิด

{๕๓๙} [๑๐๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าเปลือกไม้แม้ยังใหม่ ก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสไม่สบาย ทั้งมีราคาน้อย ผ้าเปลือกไม้แม้กลางเก่ากลางใหม่ ก็มีสีไม่สวย

มีสัมผัสไม่สบาย ทั้งมีราคาน้อย ผ้าเปลือกไม้แม้เป็นของเก่า ก็มีสีไม่สวย มีสัมผัสไม่สบาย ทั้งมีราคาน้อย มนุษย์ทั้งหลายย่อมทำผ้าเปลือกไม้ที่เก่าแล้วให้เป็นผ้าสำหรับเช็ดหม้อข้าว หรือทิ้งมันเสียที่กองขยะ ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุแม้เป็นผู้ใหม่ แต่หากว่าเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เราก็กล่าวเช่นนี้ เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีวรรณะไม่ดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีสีไม่สวย ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ ถือเอาเขาเป็นแบบอย่าง การคบหาเป็นต้นนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์ เพื่อความทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีการติดต่อก่อให้เกิดทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีสัมผัสไม่สบาย และภิกษุนั้นรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใดมา

การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นคนมีค่าน้อย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีราคาน้อยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุแม้ปูนกลาง ... ภิกษุแม้ปูนเถระ แต่หากว่าเป็นผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม เราก็กล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีวรรณะไม่ดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีสีไม่สวย ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ ถือเอาเขาเป็นแบบอย่าง การคบหาเป็นต้นนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์ เพื่อความทุกข์แก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีการติดต่อก่อให้เกิดทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีสัมผัสไม่สบาย และภิกษุนั้นรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย เภสัชบริขารของชนเหล่าใด การรับนั้นย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นคนมีค่าน้อย เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนกับผ้าเปลือกไม้ที่มีราคาน้อย

[๑๐๑๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุปูนเถระเห็นปานนี้พูดอยู่ในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายได้กล่าวกะเธอนั้นอย่างนี้ว่า ‘จะมีประโยชน์อะไรด้วยถ้อยคำที่ท่านผู้เป็นพาลไม่ฉลาดกล่าวไว้แล้ว ท่านควรจะสำคัญถ้อยคำที่ท่านควรจะกล่าวเอง’ เธอโกรธไม่พอใจเปล่งวาจาที่เป็นเหตุให้สงฆ์ยกวัตรเธอเสีย เหมือนผ้าเปลือกไม้ที่เขาทิ้งเสียที่กองขยะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าแคว้นกาสีแม้จะใหม่ก็มีสีสวย มีสัมผัสสบาย ทั้งมีราคาแพง ผ้าแคว้นกาสีแม้จะกลางเก่ากลางใหม่ก็มีสีสวย มีสัมผัสสบาย ทั้งมีราคาแพง ผ้าแคว้นกาสีแม้เก่าแล้วก็มีสีสวย มีสัมผัสสบาย ทั้งมีราคาแพง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ทั้งหลายย่อมทำผ้าแคว้นกาสีแม้ที่เก่าแล้วเป็นผ้าห่อรัตนะหรือเอาใส่ไว้ในหีบของหอม ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุแม้ยังใหม่ ก็เป็นผู้มีศีลมีกัลยาณธรรม เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีวรรณะดี เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนผ้าแคว้นกาสีที่มีสีสวย ชนเหล่าใดคบหา เข้าไปนั่งใกล้ ถือเอาเขาเป็นแบบอย่าง การคบหาเป็นต้นนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ชนเหล่านั้นสิ้นกาลนาน เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีการติดต่อก่อให้เกิดสุข เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนผ้าแคว้นกาสีที่มีสัมผัสสบาย และภิกษุนั้นรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและคิลานปัจจัย เภสัชบริขารของชนเหล่าใดมา การรับนั้นย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากแก่ชนเหล่านั้น เรากล่าวเช่นนี้เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีค่ามาก เรากล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาเหมือนผ้าแค้วนกาสีที่มีราคาแพงภิกษุแม้ปูนกลาง ... ภิกษุแม้ปูนเถระ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุปูนเถระเห็นปานนี้จะพูดในท่ามกลางสงฆ์ ภิกษุทั้งหลายได้กล่าวกะเธออย่างนี้ว่า ‘เงียบเสียงหน่อย ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระจะกล่าวธรรมกล่าววินัย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นดังผ้าแคว้นกาสี จักไม่เป็นดังผ้าเปลือกไม้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๙. โลณผลสูตร

ว่าด้วยการให้ผลของกรรม

{๕๔๐} [๑๐๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คนผู้นี้ทำกรรมไว้อย่างไร ๆ เขาจะต้องเสวยผลกรรมอย่างนั้น ๆ’ เมื่อเป็นเช่นนี้ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ของผู้นั้นย่อมมีไม่ได้ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมไม่ปรากฏ ส่วนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คนผู้นี้ทำกรรมที่จะต้องเสวยผลได้ด้วยอาการใด ๆ เขาจะต้องเสวยผลแห่งกรรมนั้นด้วยอาการนั้น ๆ’ เมื่อเป็นเช่นนี้ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ของผู้นั้นย่อมมีได้ โอกาสที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบย่อมปรากฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบาปกรรมแม้เล็กน้อย บาปกรรมนั้นก็นำเขาเข้าถึงนรก ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ทำบาปกรรมเพียงเล็กน้อยเช่นนั้นเหมือนกัน บาปกรรมนั้นย่อมให้ผลทันตาเห็น แม้แต่ส่วนน้อยยังไม่ปรากฏ ไม่จำต้องกล่าวเฉพาะส่วนมากดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเช่นไรเล่าทำบาปกรรมแม้เล็กน้อย บาปกรรมนั้นก็นำเขาเข้าถึงนรก คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่ได้อบรมกาย ไม่ได้อบรมศีล ไม่ได้อบรมจิต ไม่ได้อบรมปัญญา มีคุณน้อย มีอัตภาพเล็ก