อัสสสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๐

(๑) สัทธาวุฑฒิ ความเจริญแห่งศรัทธา

(๒) สีลวุฑฒิ ความเจริญแห่งศีล

(๓) ปัญญาวุฑฒิ ความเจริญแห่งปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วุฑฒิมี ๓ อย่างนี้แล”

๘. อัสสขลุงกสูตร

ว่าด้วยม้ากระจอกและคนกระจอก ๓ ประเภท

{๕๘๐} [๑๐๖๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้ากระจอก๓ ประเภท และคนกระจอก๓ ประเภท เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ม้ากระจอก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ม้ากระจอกบางตัวในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยสี ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่(๒) ม้ากระจอกบางตัวในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว สมบูรณ์ด้วยสี แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่(๓) ม้ากระจอกบางตัวในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยความเร็ว สมบูรณ์ด้วยสี และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้ากระจอกมี ๓ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนคนกระจอก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนกระจอกบางคนในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่

(๒) คนกระจอกบางคนในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่

(๓) คนกระจอกบางคนในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์’ เรากล่าวว่านี้เป็นเชาวน์ของเธอ แต่เมื่อเธอถูกถามปัญหาในอภิธรรม ในอภิวินัย ก็จนปัญญา วิสัชนาไม่ได้ เรากล่าวว่านี้ไม่ใช่วรรณะของเธอ และเธอย่อมไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะและคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวว่านี้ไม่ใช่ความสูงและความใหญ่ของเธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยวรรณะ ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์’ เรากล่าวว่านี้เป็นเชาวน์ของเธอ และเมื่อเธอถูกถามปัญหาในอภิธรรม ในอภิวินัย ก็วิสัชนาได้ ไม่จนปัญญา เรากล่าวว่านี้เป็นวรรณะของเธอ แต่เธอไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวว่านี้ไม่ใช่ความสูงและความใหญ่ของเธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ แต่ไม่สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์’ เรากล่าวว่านี้เป็นเชาวน์ของเธอ และเมื่อเธอถูกถามปัญหาในอภิธรรม ในอภิวินัย ก็วิสัชนาได้ ไม่จนปัญญา เรากล่าวว่านี้เป็นวรรณะของเธอ และเธอก็ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวว่านี้เป็นความสูงและความใหญ่ของเธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนกระจอกผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนกระจอกมี ๓ ประเภทนี้แล”

๙. อัสสสทัสสสูตร

ว่าด้วยม้าดีและคนดี ๓ ประเภท

{๕๘๑} [๑๐๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงม้าดี ๓ ประเภทและคนดี ๓ ประเภท เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า