ฉันนสูตร เล่ม ๒๐

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถอัน

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุขเป็น

กำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์”

จบ มหาวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ติตถายตนสูตร ๒. ภยสูตร

๓. เวนาคปุรสูตร ๔. สรภสูตร

๕. เกสปุตติยสูตร ๖. สาฬหสูตร

๗. กถาวัตถุสูตร ๘. อัญญติตถิยสูตร

๙. อกุสลมูลสูตร ๑๐. อุโปสถสูตร

(๘) ๓. อานันทวรรค

๑. ฉันนสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งอกุศลมูล

{๕๑๑} [๙๗๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อว่าฉันนะเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “ท่านพระอานนท์ พวกท่านบัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะไว้หรือ”

ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ พวกเราบัญญัติการละราคะ บัญญัติการละโทสะ บัญญัติการละโมหะไว้”

“ท่านผู้มีอายุ ก็พวกท่านเห็นโทษในราคะอย่างไร จึงบัญญัติการละราคะไว้ เห็นโทษในโทสะอย่างไร จึงบัญญัติการละโทสะไว้ เห็นโทษในโมหะอย่างไร จึงบัญญัติการละโมหะไว้”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ บุคคลผู้กำหนัดถูกราคะครอบงำ มีจึตถูกราคะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนเองบ้าง คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง คิดเพื่อเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นทั้งสองฝ่ายบ้าง เสวยทุกขโทมนัสที่เป็นไปทางจิตบ้าง เมื่อละราคะได้แล้วย่อมไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนตนเอง ไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกขโทมนัสที่เป็นไปทางจิต บุคคลผู้กำหนัดถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละราคะได้แล้วย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา

ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ บุคคลผู้กำหนัดถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนและผู้อื่นทั้งสองอย่างตามความเป็นจริง เมื่อละราคะได้แล้ว ย่อมรู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้แม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนและผู้อื่นทั้งสองอย่างตามความเป็นจริง ดูก่อนผู้มีอายุ ราคะแลย่อมทำให้เป็นเหมือนคนตาบอด ทำให้เป็นเหมือนคนไม่มีจักษุ ทำให้ไม่รู้อะไร ทำปัญญาให้ดับ เป็นไปในฝ่ายความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน[๙๗๙] บุคคลผู้โกรธ ... บุคคลผู้หลงถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมคิดเพื่อเบียดเบียนตนเองบ้าง คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง

คิดเพื่อเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นทั้งสองฝ่ายบ้าง เสวยทุกขโทมนัสที่เป็นไปทางจิตบ้าง เมื่อละโมหะได้แล้วย่อมไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนตนเอง ไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนผู้อื่น ไม่คิดเพื่อจะเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นทั้งสองฝ่าย ไม่เสวยทุกขโทมนัสที่เป็นไปทางจิต บุคคลผู้หลงถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ย่อมประพฤติทุจริตด้วยวาจา ย่อมประพฤติทุจริตด้วยใจ เมื่อละโมหะได้แล้วย่อมไม่ประพฤติทุจริตด้วยกาย ไม่ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ไม่ประพฤติทุจริตด้วยใจ บุคคลผู้หลงถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะกลุ้มรุมแล้ว ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง

ย่อมไม่รู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นทั้งสองอย่างตามความเป็นจริง เมื่อละโมหะได้แล้วย่อมรู้แม้ซึ่ง ประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้แม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้แม้ซึ่งประโยชน์ตนและผู้อื่นทั้งสองอย่างตามความเป็นจริง ดูก่อนผู้มีอายุ โมหะแลทำให้เป็นเหมือนคนตาบอด ทำให้เป็นเหมือนคนไม่มีจักษุ ทำให้ไม่รู้อะไร ทำปัญญาให้ดับ เป็นไปในฝ่ายความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานดูก่อนผู้มีอายุ พวกเราเห็นโทษในราคะเช่นนี้แล จึงบัญญัติการละราคะไว้ เห็นโทษในโทสะเช่นนี้แล จึงบัญญัติการละโทสะไว้ เห็นโทษในโมหะเช่นนี้แล จึงบัญญัติการละโมหะไว้”

[๙๘๐] “ท่านผู้มีอายุ มรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนั้นมีไหม”

“มรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนั้นมีอยู่”

“ก็มรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนี้เป็นไฉน”

“อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ดูก่อนผู้มีอายุ นี้แลคือมรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนั้น”

“ท่านผู้มีอายุ มรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนั้นดี และสมควรเพื่อความไม่ประมาท”

๒. อาชีวกสูตร

ว่าด้วยดี ๓ อย่าง

{๕๑๒} [๙๘๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้นแล คฤหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกคนหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ คนพวกไหนเล่าได้กล่าวธรรมไว้ดีแล้ว พวกไหนปฏิบัติดีแล้วในโลก พวกไหนดำเนินไปดีแล้วในโลก”ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ดูก่อนคฤหบดี ถ้าเช่นนั้น อาตมาจักขอย้อนถามท่านในข้อนี้ ท่านชอบใจอย่างใด ก็พึงกล่าวแก้อย่างนั้น ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนพวกใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่ากล่าวธรรมดีแล้วใช่หรือไม่ หรือว่าในข้อนี้ท่านมีความเห็นอย่างไร”“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คนพวกใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่ากล่าวธรรมดีแล้ว ในข้อนี้ข้าพเจ้ามีความเห็นอย่างนี้”

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนพวกใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้วในโลกใช่หรือไม่ หรือว่าในข้อนี้ท่านมีความเห็นอย่างไร”