จูฬนีสูตร เล่ม ๒๐

เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นคนมีศีลมีกัลยาณธรรม มีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน’แม้เทวดาทั้งหลายก็กล่าวสรรเสริญคุณของผู้นั้นว่า ‘สตรีหรือบุรุษในหมู่บ้านหรือนิคมแห่งโน้นเป็นผู้ถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นสรณะ ... เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน’ ดูก่อนอานนท์ กลิ่นหอมนี้นั้นแล ฟุ้งไปตามลมก็ได้ ฟุ้งไปทวนลมก็ได้ ฟุ้งไปตามลมและทวนลมก็ได้”

กลิ่นดอกไม้หอมฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ กลิ่นจันทน์หรือ

กฤษณา และกลัมพักก็หอมฟุ้งไปทวนลมไม่ได้ ส่วน

กลิ่นของสัตบุรุษหอมฟุ้งไปทวนลมได้ เพราะสัตบุรุษ

ย่อมหอมฟุ้งไปทั่วทุกทิศ

๑๐. จูฬนิกาสูตร

ว่าด้วยแสนโกฏิจักรวาล

{๕๒๐} [๙๙๐] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ สดับรับฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนอานนท์ สาวกของพระสิขีสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งมีนามว่าอภิภู สถิตอยู่ในพรหมโลก ทำให้

หนึ่งพันแห่งโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ดังนี้ พระพุทธเจ้าข้า ส่วนพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่าทรงสามารถที่จะทำโลกธาตุเท่าไรให้รู้แจ้งได้ด้วยพระสุรเสียง”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ นั้นเป็นสาวก ส่วนตถาคตนับไม่ถ้วน”

ท่านพระอานนท์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนอานนท์ สาวกของพระสิขีสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งมีนามว่า อภิภูสถิตอยู่ในพรหมโลก ทำให้หนึ่งพันแห่งโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ดังนี้ พระพุทธเจ้าข้า ส่วนพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถที่จะทำโลกธาตุเท่าไรให้รู้แจ้งได้ด้วยพระสุรเสียง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ นั้นเป็นสาวก ส่วนตถาคตนับไม่ถ้วน”

[๙๙๑] ท่านพระอานนท์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนอานนท์ สาวกของพระสิขีสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งมีนามว่าอภิภูสถิตอยู่ในพรหมโลก ทำให้หนึ่งพันแห่งโลกธาตุรู้แจ้งได้ด้วยเสียง’ ดังนี้ พระพุทธเจ้าข้า ส่วนพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเล่า ทรงสามารถที่จะทำโลกธาตุเท่าไรให้รู้แจ้งได้ด้วยพระสุรเสียง”“ดูก่อนอานนท์ เธอได้ฟังเรื่องหนึ่งพันแห่งโลกธาตุขนาดเล็กมา”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสแล้ว ข้าแต่พระสุคตเจ้า ถึงเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ได้สดับธรรมเทศนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักได้ทรงจำไว้”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนอานนท์ จักรวาลหนึ่งมีกำหนดเท่ากับโอกาสที่ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์โคจรไป ทั่วทิศสว่างไสวรุ่งโรจน์ โลกมีอยู่ ๑,๐๐๐ จักรวาลก่อนในโลก ๑,๐๐๐ จักรวาลนั้น มีดวงจันทร์ ๑,๐๐๐ ดวง มีดวงอาทิตย์ ๑,๐๐๐ ดวง มีขุนเขาสิเนรุ ๑,๐๐๐ มีชมพูทวีป ๑,๐๐๐ มีอปรโคยานทวีป ๑,๐๐๐ มีอุตตรกุรุทวีป ๑,๐๐๐ มีปุพพวิเทหทวีป ๑,๐๐๐ มีมหาสมุทร ๔,๐๐๐ มีท้าวมหาราช ๔,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นจาตุมหาราชิกา ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นดาวดึงส์ ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นยามา ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นดุสิต ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นนิมมานรดี ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ๑,๐๐๐ มีพรหมโลก ๑,๐๐๐ ดูก่อนอานนท์ นี้เรียกว่าโลกธาตุขนาดเล็ก มี ๑,๐๐๐ จักรวาลโลกธาตุขนาดเล็กซึ่งมี ๑,๐๐๐ จักรวาลมีประมาณเท่าใด โลกที่คูณด้วย ๑,๐๐๐ ส่วนกับโลกธาตุประมาณเท่านั้น นี้เรียกว่าโลกธาตุขนาดกลางมี ๑,๐๐๐,๐๐๐ จักรวาล

โลกธาตุขนาดกลางซึ่งมี ๑,๐๐๐,๐๐๐ จักรวาลมีประมาณเท่าใด โลกที่คูณด้วย ๑,๐๐๐ ส่วนกับโลกธาตุประมาณเท่านั้น นี้เรียกว่าโลกธาตุขนาดใหญ่มี ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิจักรวาล

[๙๙๒] ดูก่อนอานนท์ ตถาคตเมื่อต้องการ ก็พึงทำโลกธาตุขนาดใหญ่ซึ่งมี ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิจักรวาลให้รู้แจ้งด้วยเสียงได้เท่าที่ต้องการ”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าพึงทำโลกธาตุขนาดใหญ่ซึ่งมี ๑๐๐,๐๐๐โกฏิจักรวาลให้รู้แจ้งด้วยพระสุรเสียงได้เท่าที่ทรงต้องการอย่างไร”

“ดูก่อนอานนท์ ตถาคตในโลกนี้พึงแผ่รัศมีไปทั่วโลกธาตุขนาดใหญ่ซึ่งมี ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิจักรวาล เมื่อใดหมู่สัตว์พึงจำแสงสว่างนั้นได้ เมื่อนั้นตถาคต

พึงเปล่งเสียงให้สัตว์เหล่านั้นได้ยิน ตถาคตพึงทำให้โลกธาตุขนาดใหญ่ซึ่งมี ๑๐๐,๐๐๐ โกฏิจักรวาลให้รู้แจ้งด้วยเสียงได้เท่าที่ต้องการด้วยอาการอย่างนี้แล”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า “เป็นลาภของผมหนอ ผมได้ดีแล้วหนอ ที่ผมมีพระศาสดาผู้มีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้”เมื่อท่านพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ในข้อนี้ท่านจะได้ประโยชน์อะไร ถ้าพระศาสดาของท่านมีฤทธิ์มีอานุภาพมากอย่างนี้”เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี เธออย่าได้กล่าวอย่างนี้ ถ้าอานนท์ผู้ยังไม่หมดราคะเช่นนี้พึงทำกาละไป เธอพึงเป็นเจ้าแห่งเทวดาในหมู่เทวดา ๗ ครั้ง พึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิในชมพูทวีปนี้แหละ ๗ ครั้งเพราะจิตที่เลื่อมใสนั้น ดูก่อนอุทายี ก็แต่ว่าอานนท์จักปรินิพพานในอัตภาพนี้เอง”

จบ อานันทวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ฉันนสูตร ๒. อาชีวกสูตร

๓. มหานามสักกสูตร ๔. นิคัณฐสูตร

๕. สมาทปกสูตร ๖. ปฐมภวสูตร

๗. ทุติยภวสูตร ๘. สีลัพพตสูตร

๙. คันธชาตสูตร ๑๐. จูฬนิกาสูตร

(๙) ๔. สมณวรรค

๑. สมณสูตร

ว่าด้วยกิจของสมณะ ๓ อย่าง

{๕๒๑} [๙๙๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจของสมณะที่สมณะควรทำมี ๓ อย่าง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) การสมาทานอธิสีลสิกขา สิกขาคือศีลอันยิ่ง

(๒) การสมาทานอธิจิตตสิกขา สิกขาคือจิตอันยิ่ง

(๓) การสมาทานอธิปัญญาสิกขา สิกขาคือปัญญาอันยิ่ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจของสมณะที่สมณะควรทำมี ๓ อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิสีลสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิจิตตสิกขา เราจักมีความพอใจอย่างแรงกล้าในการสมาทานอธิปัญญาสิกขา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๒. คัทรภสูตร

ว่าด้วยภิกษุที่ไร้ไตรสิกขาเปรียบเหมือนลาในฝูงโค

{๕๒๒} [๙๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาที่ติดตามไปเบื้องหลังฝูงโคถึงจะร้องว่า ‘แม้เราก็เป็นโค ๆ’ แต่สี เสียง และรอยเท้าของมันหาเหมือนโคไม่ มันเป็นได้แค่เดินตามหลังฝูงโคพลางร้องว่า ‘แม้เราก็เป็นโค ๆ’ ดังนี้เท่านั้น แม้ฉันใด