ปุพพสูตร เล่ม ๒๐

๓. ตติยปัณณาสก์

(๑๑) ๑. สัมโพธิวรรค

๑. ปุพเพวสัมโพธสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้

{๕๔๓} [๑๐๒๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนตรัสรู้ เราเป็นโพธิสัตว์ยังมิได้ตรัสรู้ ได้มีความดำริดังนี้ว่า ‘ในโลก อะไรหนอเป็นคุณ อะไรหนอเป็นโทษ อะไรหนอเป็นการสลัดออก’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้คิดว่า ‘สิ่งที่สุขโสมนัสอาศัยเกิดขึ้นในโลก นี้เป็นคุณในโลก การที่โลกไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษในโลก การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะได้เด็ดขาดในโลก นี้เป็นการสสัดออกในโลก’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบเท่าที่เรายังไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสสัดออกของโลกโดยความเป็นการสสัดออกตามความเป็นจริงเพียงใด

เราก็ยังไม่ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ตรัสรู้ซึ่งอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์เพียงนั้น ก็เมื่อใดเรารู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสสัดออกตามความเป็นจริง เมื่อนั้นเราจึงปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ก็แลญาณทัสสนะ ได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก”

๒. ปฐมอัสสาทสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้

{๕๔๔} [๑๐๒๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณของโลก ก็ได้พบคุณในโลกนั้นแล้ว คุณในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นคุณประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษของโลก ก็ได้พบโทษในโลกนั้นแล้ว โทษในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นโทษประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกของโลก ก็ได้พบการสลัดออกในโลกนั้นแล้ว การสลัดออกในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นอุบายเครื่องออกไปประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบเท่าที่เรายังไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ... บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก”

๓. ทุติยอัสสาทสูตร

ว่าด้วยเหตุให้หลุดพ้นจากโลก

{๕๔๕} [๑๐๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าคุณในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงกำหนัดในโลก แต่เพราะคุณในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดอยู่ในโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าโทษในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายจะไม่พึงเบื่อหน่ายในโลก แต่เพราะโทษในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าการสสัดออกในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงออกไปจากโลกได้ แต่เพราะการสลัดออกในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงออกไปจากโลกได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสลัดออกตามความเป็นจริงเพียงใด สัตว์ทั้งหลายจะออกไป หลุดไป พ้นไป