สิกขาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอธิปัญญาสิกขาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขามี ๓ นี้แล”

๑๐. ทุติยสิกขัตตยสูตร

ว่าด้วยสิกขา ๓ สูตรที่ ๒

{๕๓๐} [๑๐๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขามี ๓ นี้ สิกขา ๓ คืออะไรบ้างคือ อธิสีลสิกขา ๑ อธิจิตตสิกขา ๑ อธิปัญญาสิกขา ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อธิสีลสิกขาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยเป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอธิสีลสิกขาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อธิจิตตสิกขาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอธิจิตตสิกขาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อธิปัญญาสิกขาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอธิปัญญาสิกขาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขามี ๓ นี้แล

ภิกษุผู้มีความเพียร มีเรี่ยวแรง มีปัญญา เพ่งพินิจ

มีสติ คุ้มครองอินทรีย์ พึงครอบงำทั่วทุกทิศด้วย

อัปปมาณสมาธิ ประพฤติอธิศีล อธิจิต และอธิปัญญา

เมื่อก่อนฉันใด ภายหลังก็ฉันนั้น ภายหลังฉันใด เมื่อ

ก่อนก็ฉันนั้น เบื้องล่างฉันใด เบื้องบนก็ฉันนั้น เบื้องบน

ฉันใด เบื้องล่างก็ฉันนั้น กลางวันฉันใด กลางคืนก็ฉันนั้น

กลางคืนฉันใด กลางวันก็ฉันนั้น

ภิกษุเช่นนั้นบัณฑิตกล่าวว่าเป็นนักศึกษา เป็น

นักปฏิบัติ และเป็นผู้มีความประพฤติเรียบร้อยดี ภิกษุ

เช่นนั้นบัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้ตรัสรู้ชอบ เป็นนักปราชญ์

เป็นผู้ถึงที่สุดของการปฏิบัติในโลก

ท่านผู้ประกอบด้วยวิมุตติอันเป็นที่สิ้นตัณหา

ย่อมมีจิตหลุดพ้นจากสังขารธรรม เพราะวิญญาณดับสนิท

เหมือนความดับของดวงประทีปฉะนั้น

๑๑. ปังกธาสูตร

ว่าด้วยทรงสรรเสริญภิกษุผู้รักและยกย่องการศึกษา

{๕๓๑} [๑๐๐๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงนิคมแห่งชาวโกศลชื่อปังกธา ได้ยินว่าสมัยนั้นพระองค์ประทับอยู่ ณ ปังกธานิคมในแคว้นโกศลนั้น ก็สมัยนั้นแลภิกษุชื่อกัสสปโคตรเป็นเจ้าอาวาสอยู่ที่ปังกธานิคม ได้ยินว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาอันปฏิสังยุตด้วยสิกขาบท