จินตาสูตร เล่ม ๒๐

๓. จินตีสูตร

ว่าด้วยลักษณะแตกต่างระหว่างคนพาลกับบัณฑิต

{๔๔๒} [๘๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะพาล เครื่องหมายพาล ความประพฤติแบบพาลของคนพาลนี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ คนพาล ในโลกนี้ชอบคิดเรื่องชั่ว ๑ ชอบพูดคำชั่ว ๑ ชอบทำกรรมชั่ว ๑ ถ้าคนพาลจักไม่เป็นคนชอบคิดเรื่องชั่ว ชอบพูดคำชั่ว ชอบทำกรรมชั่วแล้ว บัณฑิตจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ผู้นี้เป็นคนพาล ไม่ใช่คนดี’ แต่เพราะคนพาลเป็นคนชอบคิดเรื่องชั่ว ชอบพูดคำชั่ว ชอบทำกรรมชั่ว ฉะนั้น พวกบัณฑิตจึงรู้จักเขาว่า ‘ผู้นี้เป็นคนพาล ไม่ใช่คนดี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะพาล เครื่องหมายพาล ความประพฤติแบบพาลของคนพาลมี ๓ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะบัณฑิต เครื่องหมายบัณฑิต

ความประพฤติแบบบัณฑิตของบัณฑิตมี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บัณฑิตในโลกนี้ชอบคิดเรื่องดี ๑ ชอบพูดคำดี ๑ ชอบทำกรรมดี ๑ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบัณฑิตจักไม่เป็นคนชอบคิดดี ชอบพูดคำดี ชอบทำกรรมดี เช่นนั้น บัณฑิตจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นคนดี’ แต่เพราะบัณฑิตชอบคิดเรื่องดี ชอบพูดคำดี ชอบทำกรรมดี ฉะนั้น พวกบัณฑิตจึงรู้จักเขาว่า ‘ผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นคนดี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะบัณฑิต เครื่องหมายบัณฑิต ความประพฤติแบบบัณฑิตของบัณฑิตมี ๓ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๔. อัจจยสูตร

ว่าด้วยธรรมที่บ่งบอกว่าเป็นพาลหรือบัณฑิต

{๔๔๓} [๘๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ไม่เห็นโทษโดยความเป็นโทษ ๑ เห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วแต่ไม่ทำคืนตามธรรม ๑ เมื่อผู้อื่นชี้โทษอยู่ ไม่ยอมรับตามธรรม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นคนพาลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ เห็นโทษโดยความเป็นโทษ ๑ เห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม ๑ เมื่อผู้อื่นชี้โทษอยู่ ก็ยอมรับตามธรรม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต”

๕. อโยนิโสสูตร

ว่าด้วยธรรมที่บ่งบอกว่าเป็นพาลหรือบัณฑิต

{๔๔๔} [๘๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ตั้งปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ ตอบปัญหาโดยไม่แยบคาย ๑ ไม่ชื่นชมยินดีปัญหาที่ผู้อื่นตอบโดยแยบคายด้วยบทพยัญชนะที่เหมาะสม สละสลวย เข้าเหตุเข้าผล ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นคนพาล